Edmund Bartlett będzie współprzewodniczył Beyond Tourism Day: odporność turystyki trafia do centrum globalnej debaty gospodarczej
Jamajski minister turystyki Edmund Bartlett przyjął zaproszenie do pełnienia funkcji jednego ze współprzewodniczących wydarzenia Beyond Tourism Day 2026, które World Economic Forum ma zorganizować 25 września w swojej siedzibie w Genewie. Według informacji opublikowanych przez Breaking Travel News i eTurboNews będzie to zamknięte spotkanie pod hasłem "Resilient Growth. Renewed Impact", w którym ma uczestniczyć około 80 przedstawicieli rządów, sektora biznesowego i społeczeństwa obywatelskiego. W centrum rozmów mają znaleźć się strukturalne rozdrobnienie globalnego systemu turystycznego, niedobór siły roboczej, zmiany technologiczne, ograniczenia infrastrukturalne, narażenie na skutki zmian klimatycznych oraz rosnąca presja na kierunki turystyczne. Dostępne obecnie informacje nie wskazują, aby spotkanie miało być otwarte dla publiczności, a szczegółowa lista uczestników i ostateczny program nie zostały oficjalnie opublikowane. Zaangażowanie Bartletta jest więc przede wszystkim sygnałem, że kwestia odporności turystyki coraz bardziej przenosi się ze specjalistycznych dyskusji o zarządzaniu kryzysowym do szerszej rozmowy o polityce gospodarczej, inwestycjach, technologii i rozwoju.
Po otrzymaniu zaproszenia Bartlett oświadczył, że postrzega tę rolę jako okazję do silniejszego umiejscowienia tematu odporności turystyki w szerszej agendzie World Economic Forum. W rozmowie z eTurboNews powiedział, że spodziewa się, iż zaangażowanie w Genewie może stworzyć przestrzeń do mocniejszego uwzględnienia turystyki i odporności również w przyszłych dyskusjach związanych z dorocznym spotkaniem WEF w Davos. Na razie należy jednak traktować to jako oczekiwanie Bartletta, a nie zapowiedź konkretnej przyszłej decyzji WEF. Samo zaproszenie do współprzewodniczenia nie zostało przedstawione jako nagroda ani formalne uznanie jamajskiej polityki, jednak opublikowane szczegóły zaproszenia podkreślają doświadczenie Jamajki w stawianiu odporności w centrum wzrostu i konkurencyjności turystyki. Właśnie to podejście Bartlett w ostatnich latach starał się przekształcić z tematu krajowego i karaibskiego w międzynarodowe ramy zarządzania ryzykiem w turystyce.
WEF coraz rzadziej postrzega turystykę jako odizolowaną branżę
Wydarzenie w Genewie wpisuje się w szerszą zmianę sposobu, w jaki World Economic Forum opisuje i analizuje podróże i turystykę. W oficjalnym raporcie "Poza turystyką: skoordynowane ścieżki do dobrobytu sprzyjającego włączeniu społecznemu", opublikowanym w listopadzie 2025 roku we współpracy z firmą konsultingową Kearney, WEF stwierdza, że tradycyjny, rozdrobniony model sektora turystycznego coraz gorzej radzi sobie z problemami takimi jak niedobór pracowników, presja środowiskowa, potrzeby infrastrukturalne oraz napięcia między interesami odwiedzających i mieszkańców miejscowości turystycznych. Zamiast traktować hotele, linie lotnicze, organizacje turystyczne i administrację państwową jako odrębne części, Forum opowiada się za podejściem ekosystemowym, w którym wzajemnie powiązani są odwiedzający, lokalne społeczności, przedsiębiorstwa turystyczne, transport, finanse, technologia, infrastruktura publiczna, organy regulacyjne i społeczeństwo obywatelskie. Taki model opiera się na założeniu, że zakłócenie w jednej części systemu może bardzo szybko wywołać konsekwencje w całym łańcuchu wartości.
W tym samym raporcie WEF szczególnie wskazuje pięć grup warunków, które należy lepiej skoordynować: ludzi i umiejętności, finansowanie, infrastrukturę, technologię i innowacje oraz politykę i zarządzanie. Ta logika wyjaśnia, dlaczego dyskusja o odporności turystyki nie sprowadza się już wyłącznie do przygotowania na klęski żywiołowe lub odbudowy po kryzysie. Niedobór wykwalifikowanej siły roboczej może ograniczać wzrost równie silnie jak brak miejsc hotelowych; słabe bezpieczeństwo cyfrowe może sparaliżować systemy rezerwacyjne lub transportowe; problemy w ruchu lotniczym mogą rozlać się na całe kierunki turystyczne; a ryzyka klimatyczne mogą zwiększać koszty ubezpieczeń, budowy i utrzymania infrastruktury. Dla kierunków silnie zależnych od turystyki, zwłaszcza wyspiarskich i nadmorskich, zdolność przewidywania takich zakłóceń staje się integralną częścią polityki gospodarczej, a nie jedynie kwestią zarządzania kryzysowego.
W 2026 roku World Economic Forum dodatkowo rozwinęło to podejście poprzez inicjatywę Beyond Tourism Impact Stars, uruchomioną wspólnie z saudyjskim Ministerstwem Turystyki i firmą Kearney. Według WEF celem inicjatywy jest identyfikowanie prywatnych projektów, które już przynoszą mierzalne rezultaty w rozwiązywaniu kluczowych napięć w turystyce, oraz umożliwienie skuteczniejszego przenoszenia udanych modeli między kierunkami turystycznymi. Nie chodzi o proste kopiowanie poszczególnych projektów, lecz o zrozumienie, dlaczego określone rozwiązania działają i w jakich warunkach można je zastosować gdzie indziej. W ten sposób pojęcie odporności zostaje powiązane z konkurencyjnością i wzrostem: kierunek turystyczny nie jest uznawany za odporny wyłącznie dlatego, że może powrócić do poprzedniego stanu po wstrząsie, lecz również dlatego, że dysponuje instytucjami, wiedzą, mechanizmami finansowymi i infrastrukturą umożliwiającymi dostosowanie się, zanim zakłócenie przerodzi się w kryzys.
Jamajka od lat buduje międzynarodową platformę odporności turystyki
Rola Bartletta w Genewie jest kontynuacją wieloletnich starań Jamajki o instytucjonalizację odporności turystyki na poziomie międzynarodowym. Global Tourism Resilience and Crisis Management Centre, znane pod skrótem GTRCMC, podaje, że zostało utworzone w 2018 roku z inicjatywy Bartletta, natomiast jego rozwojem i organizacją operacyjną kierował profesor Lloyd Waller. Centrum z siedzibą na Jamajce działa jako międzynarodowa platforma badawcza i ekspercka ukierunkowana na przygotowanie kierunków turystycznych na kryzysy, zarządzanie zakłóceniami i odbudowę turystyki. Jego działalność obejmuje badania, edukację, doradztwo w zakresie polityk publicznych, komunikację kryzysową, analizę danych oraz rozwój narzędzi do zarządzania ryzykiem. Wśród obszarów wskazywanych przez Centrum znajdują się odporność klimatyczna, bezpieczeństwo i cyberbezpieczeństwo, transformacja cyfrowa, odporność przedsiębiorcza oraz gotowość na epidemie i pandemie.
Według GTRCMC idea globalnej inicjatywy na rzecz odporności turystyki zyskała silny impuls po Globalnej Konferencji na temat miejsc pracy i wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu poprzez zrównoważoną turystykę, która odbyła się na Jamajce w 2017 roku w ramach partnerstwa ówczesnej UNWTO, rządu Jamajki, Banku Światowego i Międzyamerykańskiego Banku Rozwoju. Znaczenie tej infrastruktury instytucjonalnej stało się szczególnie widoczne kilka lat później, kiedy pandemia COVID-19 niemal jednocześnie zamknęła granice, zatrzymała znaczną część międzynarodowego ruchu lotniczego i podważyła modele biznesowe kierunków turystycznych opierających się na stałym napływie zagranicznych gości. Kryzys pokazał, że wstrząsy w turystyce nie zatrzymują się na hotelach i liniach lotniczych, lecz wpływają na dostawców żywności, transport, małych przedsiębiorców, miejsca pracy, wpływy podatkowe i stabilność finansową lokalnych społeczności. Ten schemat dodatkowo wzmocnił argument, że odporność należy budować przed kryzysem, a nie dopiero po wystąpieniu szkód.
Obecnie GTRCMC działa poprzez sieć partnerstw i aktywności regionalnych, a swoją misję opisuje jako pomoc kierunkom turystycznym w przygotowaniu się na zakłócenia, zarządzaniu nimi i odbudowie po nich, jeżeli mogą one zagrozić dochodom z turystyki i źródłom utrzymania ludności. Centrum podkreśla przy tym, że kryzysy mogą przybierać bardzo różne formy, od katastrof klimatycznych i nadzwyczajnych zagrożeń zdrowotnych po cyberataki, zakłócenia rynkowe i zagrożenia bezpieczeństwa. Właśnie tak szeroka definicja odporności zbliża jego agendę do nowszego ekosystemowego podejścia WEF. Chociaż obie instytucje mają odmienne role i struktury, obie wychodzą z założenia, że sektora turystycznego nie można już skutecznie planować w oderwaniu od transportu, finansów, energetyki, systemów cyfrowych, lokalnych społeczności i administracji publicznej.
Od jamajskiej inicjatywy do obchodów pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych
Jednym z najbardziej widocznych rezultatów jamajskich działań było ustanowienie Global Tourism Resilience Day, obchodzonego 17 lutego. Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło w 2023 roku rezolucję A/RES/77/269, na mocy której dzień ten został wyznaczony do corocznych międzynarodowych obchodów w celu podkreślenia potrzeby rozwijania odpornej turystyki zdolnej radzić sobie z sytuacjami nadzwyczajnymi i innymi wstrząsami. Organizacja Narodów Zjednoczonych w uzasadnieniu inicjatywy podkreśla znaczenie krajowych strategii odbudowy, współpracy publiczno-prywatnej oraz dywersyfikacji działań i produktów turystycznych. Jamajka należała do głównych inicjatorów rezolucji, a Bartlett od lat łączy jej przyjęcie z szerszym dążeniem do tego, aby odporność stała się mierzalnym i wspieranym finansowo elementem międzynarodowej polityki turystycznej.
Temat zyska dodatkowe znaczenie instytucjonalne w 2027 roku, który Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją A/RES/78/260 ogłosiło Międzynarodowym Rokiem Zrównoważonej i Odpornej Turystyki. Rezolucja wzywa państwa, system Organizacji Narodów Zjednoczonych i innych właściwych interesariuszy do wykorzystania tego roku do promowania działań łączących zrównoważoną turystykę z rozwojem sprzyjającym włączeniu społecznemu, ochroną środowiska, lokalnymi gospodarkami i współpracą międzynarodową. Takie ramy pokazują, że odporność i zrównoważony rozwój są coraz częściej traktowane jako cele powiązane, a nie odrębne. Kierunek turystyczny dostosowujący się do zmian klimatycznych musi na przykład jednocześnie uwzględniać ochronę zasobów, jakość miejsc pracy, lokalną infrastrukturę oraz zdolność społeczności do zatrzymywania ekonomicznych korzyści z turystyki. Dla Bartletta wydarzenie w Genewie przypada więc na okres, w którym dyskusja o tych kwestiach już szybko rozszerza się poza klasyczne instytucje turystyczne.
Ryzyka klimatyczne, technologia i siła robocza jako wspólny sprawdzian
Program Beyond Tourism Day, według dotychczas opublikowanych informacji, ma właśnie takie międzysektorowe ryzyka umieścić w centrum dyskusji. Narażenie turystyki na skutki zmian klimatycznych nie jest wyłącznie kwestią ekstremalnych zjawisk pogodowych. Obejmuje dostępność wody, fale upałów, erozję wybrzeży, zwiększone koszty ochrony i ubezpieczeń, zakłócenia w transporcie oraz długoterminową trwałość infrastruktury w miejscach zależnych od atrakcji przyrodniczych. Jednocześnie kierunki turystyczne znajdują się pod presją ograniczania negatywnych skutków rosnącej liczby odwiedzających dla mieszkalnictwa, transportu, środowiska i codziennego życia mieszkańców. Raport WEF z 2025 roku wskazuje właśnie napięcia między odwiedzającymi a lokalną ludnością jako jeden z problemów, których rozdrobniony model zarządzania nie jest już w stanie rozwiązywać wyłącznie za pomocą działań marketingowych lub sektorowych.
Podobna sytuacja dotyczy technologii. Sztuczna inteligencja, automatyzacja, platformy rezerwacyjne, tożsamość cyfrowa i analityka danych mogą zwiększać produktywność i poprawiać doświadczenia podróżnych, ale jednocześnie zmieniają potrzeby rynku pracy oraz rodzą nowe pytania dotyczące bezpieczeństwa, prywatności i zależności od systemów cyfrowych. Incydent cybernetyczny na lotnisku, w linii lotniczej, grupie hotelowej lub systemie płatności może mieć konsekwencje wykraczające daleko poza samą firmę. Dlatego GTRCMC w swoim programie wymienia odporność cybernetyczną i cyfrową obok gotowości klimatycznej i zdrowotnej, podczas gdy WEF zalicza technologię i innowacje do kluczowych sił napędowych przyszłego ekosystemu turystycznego. Dyskusja w Genewie może być ważna właśnie ze względu na możliwość zgromadzenia przy jednym stole przedstawicieli sektorów, które zazwyczaj planują oddzielnie, od urzędników państwowych i inwestorów po firmy technologiczne i infrastrukturalne.
Kwestia siły roboczej jest równie ważna. Wzrost turystyki zależy nie tylko od nowych hoteli, połączeń lotniczych czy kampanii marketingowych, ale również od dostępności wykwalifikowanych ludzi, jakości edukacji, możliwości awansu oraz zdolności pracodawców do utrzymania pracowników. Niedobór pracowników już po pandemii pojawił się jako jedno z kluczowych ograniczeń odbudowy w wielu gospodarkach turystycznych, a WEF wymienia go wśród problemów wymagających koordynacji wykraczającej poza granice poszczególnych przedsiębiorstw. Jeśli jednocześnie przyspiesza transformacja technologiczna, pytanie nie brzmi już wyłącznie, jak obsadzić istniejące miejsca pracy, lecz także jak rozwijać nowe umiejętności potrzebne w zmieniających się zawodach. To dodatkowo łączy politykę turystyczną z edukacją, migracją, rynkiem pracy i strategią cyfrową.
Spotkanie w Genewie może zwiększyć polityczne znaczenie tematu, ale konkretne rezultaty dopiero nadejdą
Współprzewodniczenie Bartletta może zwiększyć międzynarodową widoczność jamajskiego podejścia, jednak rzeczywiste znaczenie Beyond Tourism Day będzie zależało od tego, czy rozmowy przełożą się na nowe formy współpracy, finansowania lub konkretne projekty. Ponieważ spotkanie zostało zapowiedziane jako zamknięte, obecnie nie wiadomo, czy po jego zakończeniu zostanie opublikowany wspólny dokument, lista rekomendacji lub inny formalny rezultat. Nie potwierdzono również oficjalnie, czy odporność turystyki zostanie w kolejnym etapie odrębnie włączona do programu dorocznego spotkania WEF w Davos. Bartlett wyraził taką ambicję, ale decyzje dotyczące przyszłych priorytetów programowych podejmuje samo Forum. Na razie najważniejszym faktem jest to, że temat został włączony do dyskusji umieszczającej turystykę w szerszym kontekście globalnego wzrostu, geopolityki, technologii, finansów i infrastruktury.
Dla Jamajki takie pozycjonowanie ma zarówno wartość symboliczną, jak i praktyczną. Kraje narażone na ryzyka klimatyczne i silnie powiązane z podróżami międzynarodowymi często jako pierwsze odczuwają skutki zakłóceń powstających daleko poza ich granicami, od zmian tras lotniczych i cen energii po globalne recesje i kryzysy zdrowotne. Wieloletnie przesłanie Bartletta było takie, że właśnie na podstawie tych doświadczeń można rozwijać modele użyteczne również dla innych kierunków turystycznych. Wydarzenie WEF 25 września da mu możliwość przedstawienia tej argumentacji szerszemu gronu decydentów spoza klasycznego sektora turystycznego. Jeśli dyskusja rzeczywiście będzie kontynuowana w kierunku Davos i innych międzynarodowych forów, odporność turystyki może stać się nie tylko tematem planowania kryzysowego, lecz także kryterium inwestycji, rozwoju infrastruktury, transformacji technologicznej i długoterminowej konkurencyjności kierunków turystycznych.
Źródła:
- Breaking Travel News - informacje o przyjęciu przez Bartletta zaproszenia, dacie, temacie, formacie i oczekiwanym składzie wydarzenia Beyond Tourism Day 2026 oraz jego wypowiedziach na temat odporności turystyki (link)
- eTurboNews - szczegóły zaproszenia World Economic Forum, potwierdzenie udziału przez Bartletta oraz jego oczekiwania dotyczące możliwego szerszego uwzględnienia tematu w przyszłych dyskusjach WEF (link)
- World Economic Forum - raport "Poza turystyką: skoordynowane ścieżki do dobrobytu sprzyjającego włączeniu społecznemu" dotyczący ekosystemowego podejścia do turystyki, siły roboczej, finansów, infrastruktury, technologii i zarządzania (link)
- World Economic Forum - przegląd inicjatywy Beyond Tourism Impact Stars i podejścia do skalowania sprawdzonych rozwiązań na rzecz bardziej zrównoważonego i odpornego wzrostu turystyki (link)
- Organizacja Narodów Zjednoczonych - oficjalna strona Global Tourism Resilience Day, rezolucja A/RES/77/269 oraz informacje o Międzynarodowym Roku Zrównoważonej i Odpornej Turystyki 2027 (link)
- Global Tourism Resilience and Crisis Management Centre - informacje o utworzeniu, misji, obszarach działalności i międzynarodowej aktywności Centrum (link)