CASTLECHAIN rozpoczęty w Motovunie: chorwacko-włoski projekt łączy ufortyfikowane dziedzictwo, zrównoważoną turystykę i system „Proof of Culture“ oparty na blockchainie
W Motovunie w dniach 25. i 26. lutego 2026. odbyło się pierwsze spotkanie partnerskie projektu CASTLECHAIN (Fortified Original Roots for Tourism and Innovation in Sustainable Heritage), inicjatywy transgranicznej łączącej istryjski Motovun oraz włoskie Acquaviva Picena w regionie Marche. Projekt koncentruje się na wzmocnieniu roli kultury i zrównoważonej turystyki w rozwoju gospodarczym, włączeniu społecznym i innowacjach społecznych, ze szczególnym naciskiem na to, jak dziedzictwo kulturowe jest prezentowane i chronione w środowisku cyfrowym. W praktyce CASTLECHAIN chce pokazać, że innowacje i technologia mogą służyć jako narzędzie ochrony autentyczności, a nie jako skrót do szybkich, powierzchownych i komercyjnie sterowanych interpretacji lokalnej historii.
Ponieważ Motovun był w tych dniach centralnym miejscem spotkania partnerów, społeczność lokalna zyskuje rolę gospodarza, ale także współtwórcy treści, które będą rozwijane w ramach projektu. Jest to szczególnie ważne dla destynacji rozpoznawalnych, a jednocześnie wrażliwych na presję turystyki, ponieważ każde poszerzenie oferty przynosi także pytanie o równowagę: ilu odwiedzających, jakie treści i kto ma prawo do „oficjalnej“ opowieści o miejscu. Dla wszystkich, którzy planują przyjazd do Motovunu z powodu programu projektu, warsztatów lub działań terenowych, już teraz realnie można oczekiwać zainteresowania
[noclegami blisko miejsca wydarzenia w Motovunie], zwłaszcza w terminach, gdy w małych miejscowościach jednocześnie nakłada się kilka wydarzeń.
Wartość projektu i partnerzy: koncentracja na dziedzictwie fortyfikacyjnym i efektach transgranicznych
CASTLECHAIN jest finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Interreg Włochy – Chorwacja 2021. – 2027. Projekt trwa 18 miesięcy, od 1. lutego 2026. do 31. lipca 2027., a jego łączna wartość wynosi 312.453,00 €, przy czym 80% jest współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Liderem projektu jest Gmina Motovun-Montona, a partnerami są Comune di Acquaviva Picena, organizacja G.A.L.E.E. Sibilline z Włoch oraz Turystyczna Wspólnota Gminy Motovun. Taki skład, łączący samorząd lokalny, podmiot wyspecjalizowany w turystyce kulturowej i organizację destynacyjną, został pomyślany tak, aby projekt miał zarówno wagę instytucjonalną, jak i wykonalność operacyjną.
W podejściu projektowym szczególnie podkreśla się zakorzenienie terytorialne: partnerzy nie opierają się wyłącznie na „zewnętrznych“ narracjach o atrakcjach, lecz starają się od wewnątrz, we współpracy z lokalnymi interesariuszami, budować treści i trasy, które nie będą kopią uniwersalnych turystycznych szablonów. Rola dwóch gmin, Motovunu i Acquavivy Piceny, jest przy tym opisywana jako strategiczna: koordynują one działania transgraniczne, integrują lokalnych uczestników i uczestniczą we wspólnym rozwoju narzędzi oraz strategii waloryzacji dziedzictwa. W takim modelu rezultatem nie są jedynie treści cyfrowe czy kampania marketingowa, lecz także zestaw uzgodnionych standardów, procedur i zasad – kto, jak i na podstawie jakich źródeł mówi o dziedzictwie.
- Czas trwania: 1. lutego 2026. – 31. lipca 2027. (18 miesięcy)
- Łączna wartość: 312.453,00 €
- Współfinansowanie: 80% z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
- Lider: Gmina Motovun-Montona
- Partnerzy: Comune di Acquaviva Picena, G.A.L.E.E. Sibilline, Turystyczna Wspólnota Gminy Motovun
Motovun i Acquaviva Picena: „ufortyfikowane korzenie“ jako wspólny mianownik
Zarówno Motovun, jak i Acquaviva Picena są w odbiorze publicznym silnie związane z architekturą obronną i średniowiecznymi warstwami historii, co widać także w samej nazwie projektu: „Fortified Original Roots“. W Motovunie, według opisów turystycznych i oficjalnych informacji o destynacji, podkreśla się właśnie średniowieczny zespół urbanistyczny, położenie na wzgórzu oraz system murów dominujący nad krajobrazem doliny Mirny. W Acquavivie Picenie, według dostępnych opisów destynacji, jako kluczowy motyw wyróżnia się Rocca – twierdza definiująca tożsamość miejsca – ale także cały szereg historycznych budowli oraz lokalnych tradycji wykraczających poza czysto „pocztówkowy“ obraz.
Dla projektu, który chce być czymś więcej niż klasyczną promocją turystyczną, jest to ważna pozycja wyjściowa. Ufortyfikowane centra i zabytki historyczne nie są tylko dekoracją, lecz treścią, którą należy interpretować odpowiedzialnie, ze świadomością, że opowieści o dziedzictwie często się upraszcza, dostosowuje do trendów albo przejmuje bez weryfikacji. W miejscowościach takich jak Motovun jest to szczególnie wrażliwe: miejsce jest na tyle rozpoznawalne, by przyciągać odwiedzających, ale na tyle małe, że każda zmiana w sposobie prezentacji – cyfrowo lub w terenie – szybko staje się częścią codzienności mieszkańców. Właśnie dlatego nie jest przypadkiem, że równolegle z rozwojem treści turystycznych podkreśla się włączanie społeczności, ponieważ długoterminowo zrównoważona turystyka w małych historycznych ośrodkach zależy od tego, czy lokalna społeczność czuje, że projekt działa „z nimi“, a nie „o nich“.
W tym sensie zainteresowanie odwiedzających i uczestników projektu w Motovunie prawdopodobnie nie ograniczy się do jednodniowych przyjazdów. Jeśli działania będą realizowane w wielu terminach i w różnych formatach, realnie można oczekiwać potrzeby
[ofert noclegów w Motovunie] także w okresach przedsezonowych, co może pomóc w rozłożeniu ruchu turystycznego poza klasyczne szczyty sezonu, ale pod warunkiem, że treści pozostaną dostosowane do możliwości miejscowości.
„Proof of Culture“: blockchain jako tarcza przed cyfrowymi fałszerstwami tożsamości
Centralnym elementem innowacyjnym CASTLECHAIN jest wprowadzenie systemu nazwanego „Proof of Culture“, ram opartej na technologii blockchain i zaprojektowanej specjalnie na potrzeby ochrony autentycznego dziedzictwa kulturowego i historycznego. Partnerzy projektu wychodzą z oceny, że środowisko cyfrowe coraz częściej wywiera presję na treści kulturowe: opowieści są skracane, upraszczane lub przekształcane tak, aby były „atrakcyjne“, czasem bez jasnego wskazania źródeł, autorów czy kontekstu. W takiej przestrzeni, zwłaszcza w kontekście masowej turystyki i niekontrolowanej produkcji treści cyfrowych z pomocą narzędzi sztucznej inteligencji, rośnie ryzyko, że lokalne dziedzictwo zacznie być przedstawiane poprzez nieprawdziwe lub wprowadzające w błąd narracje.
Proof of Culture zakłada, że cyfrowe treści kulturowe – takie jak podcasty, narracje historyczne i zdigitalizowane dokumenty średniowieczne – będą uwierzytelniane, długoterminowo śledzone i trwale powiązane z pierwotnym źródłem. W praktyce taki system powinien umożliwić, by dla każdego cyfrowego artefaktu można było ustalić, kto go stworzył, kiedy, na podstawie jakich odniesień i w jakim kontekście powstał. Blockchain jest przy tym opisywany w projekcie jako narzędzie zaufania i ochrony wartości kulturowych, a nie mechanizm spekulacyjny: celem nie jest stworzenie produktu finansowego, lecz stabilnych ram, które utrudniają manipulacje, kopiowanie bez śladu i rozpowszechnianie treści, które „udają“ autentyczność.
Takie podejście zyskuje na znaczeniu w momencie, gdy granica między „interpretacją cyfrową“ a „cyfrową podmianą rzeczywistości“ staje się coraz cieńsza. Jeśli dziedzictwo kulturowe zamieni się w generyczną treść, którą można przerabiać bez odpowiedzialności, wtedy także turystyka, która się na nim opiera, staje się krótkotrwała: odwiedzający otrzymuje atrakcję, ale traci kontekst, a społeczność traci kontrolę nad własną tożsamością. CASTLECHAIN podchodzi więc do problemu jako do kwestii zarządzania integralnością kulturową, a nie jako do technicznej kwestii „kolejnej platformy“.
Od narracji cyfrowych do tras tematycznych: jak projekt łączy doświadczenie online i terenowe
Podczas pierwszego spotkania partnerskiego w Motovunie szczegółowo omówiono nadchodzące działania oraz współpracę wszystkich partnerów w tworzeniu narracji i tras tematycznych. Projekt jest pomyślany tak, aby nie pozostał w sferze cyfrowej, lecz aby połączył treści online z doświadczeniem w terenie. Trasy tematyczne są w tym sensie logicznym krokiem: oferują odwiedzającemu uporządkowane poruszanie się w przestrzeni, ale także kontrolowaną interpretację – opowieść zweryfikowaną, popartą źródłami i zgodną z lokalną tożsamością.
Ważne jest też podkreślenie wspólnego podejścia: zamiast aby każda destynacja budowała swoją opowieść w izolacji, partnerzy starają się opracować ramy, w których dziedzictwo fortyfikacyjne dwóch wybrzeży Adriatyku może być postrzegane jako powiązane, ale nie utożsamione. Innymi słowy, celem nie jest stworzenie „tej samej trasy w dwóch miejscach“, lecz pokazanie, jak podobne motywy – mury, twierdze, starówki, dokumenty, tradycja ustna – można interpretować w sposób, który zachowuje różnice i podkreśla autentyczność. W tym procesie treści cyfrowe mogą pełnić rolę mostu: podcast lub zdigitalizowany dokument może wprowadzić odwiedzającego w opowieść przed przyjazdem, a po wizycie pozostać jako trwały zapis doświadczenia.
Dla Motovunu otwiera to także przestrzeń dla treści, które nie muszą być związane z kulminacją sezonu, lecz z formatami kulturalnymi, które można planować w ciągu roku. Jeśli projekt będzie obejmował warsztaty, oprowadzane interpretacje lub publiczne prezentacje, może to zwiększyć potrzebę
[noclegów dla odwiedzających Motovun] także w okresach, gdy destynacja jest spokojniejsza, co często jest celem zrównoważonych polityk turystycznych: bardziej stabilny rytm odwiedzin zamiast nagłych szczytowych obciążeń.
Społeczności lokalne w centrum: włączanie interesariuszy i efekty społeczne
Partnerzy na spotkaniu podkreślili znaczenie aktywnego włączania społeczności lokalnych we wszystkie fazy realizacji. W praktyce oznacza to, że treści nie powinny powstawać wyłącznie w biurach lub poprzez zewnętrzne produkcje, lecz przy udziale lokalnych historyków, instytucji kultury, stowarzyszeń, przewodników turystycznych, twórców i innych interesariuszy. Taki model jest bardziej wymagający, bo wymaga uzgodnień i wspólnych standardów, ale długofalowo jest bardziej odporny: społeczność uczestnicząca w kształtowaniu narracji ma większy interes, by ją chronić, rozwijać i przekazywać dalej.
W wymiarze społecznym projekt jest pozycjonowany także jako narzędzie włączenia społecznego. Gdy dziedzictwo kulturowe traktuje się wyłącznie jako zasób turystyczny, często pomija się tych, którzy w tym dziedzictwie żyją. Jednak gdy dziedzictwo postrzega się jako dobro wspólne, otwiera się przestrzeń dla włączenia grup, które zwykle pozostają na marginesie rozwoju turystyki – poprzez edukację, lokalne programy kulturalne, nowe formaty interpretacyjne lub możliwości pracy w sektorach kultury i przemysłach kreatywnych. W małych społecznościach może to być ważny element zatrzymywania ludzi i wzmacniania lokalnych kompetencji, szczególnie w obszarze umiejętności cyfrowych i produkcji kulturalnej.
Jednocześnie nacisk na system „Proof of Culture“ wprowadza także temat odpowiedzialności w komunikacji cyfrowej. Jeśli treści mają być uwierzytelniane i powiązane ze źródłami, zmienia się także sposób pracy: od szybkich publikacji do starannego procesu redakcyjnego. To może być korzyść także dla sektora turystycznego, bo podnosi się jakość interpretacji, a wysoka jakość interpretacji często odróżnia krótkotrwałą atrakcję od destynacji, do której odwiedzający wracają.
Szerszy kontekst: europejskie polityki cyfryzacji dziedzictwa i kwestia zaufania do treści
CASTLECHAIN pojawia się w momencie, gdy w Europie coraz intensywniej dyskutuje się o cyfryzacji dziedzictwa kulturowego, standardach dostępu online i długoterminowym przechowywaniu cyfrowym. Cyfryzacja otwiera wielkie możliwości: dokumenty, fotografie, mapy, historia mówiona i inne materiały stają się bardziej dostępne i bardziej odporne na fizyczne uszkodzenia. Jednocześnie przynosi jednak problem zaufania: kto gwarantuje, że wersja cyfrowa jest wiarygodna, że nie została zmieniona i że nie jest rozpowszechniana poza kontekstem.
Właśnie na tym przecięciu CASTLECHAIN chce budować swój wkład. Zamiast aby technologia cyfrowa służyła wyłącznie „atrakcyjniejszej prezentacji“, jest wykorzystywana jako infrastruktura weryfikowalności. Jeśli narracje cyfrowe i dokumenty zostaną trwale powiązane ze źródłem i autorem, przyszłe interpretacje będą miały wyraźniejszą podstawę. W czasie, gdy treści są szybko kopiowane, tłumaczone i przekształcane, takie ramy mogą być kluczowe dla zachowania lokalnych tożsamości, szczególnie w środowiskach, których dziedzictwo łatwo może zostać zamienione w uniwersalny turystyczny stereotyp.
Co dalej po spotkaniu inauguracyjnym: od uzgodnionych kroków do mierzalnych rezultatów
Po spotkaniu inauguracyjnym w Motovunie projekt wchodzi w fazę realizacji, w której zostanie sprawdzone, na ile ambitną ideę da się przełożyć na narzędzia operacyjne i treści. Zgodnie z zapowiedzianym podejściem partnerów, kolejne miesiące powinny przynieść opracowanie wspólnych standardów tworzenia narracji, wybór i przygotowanie materiałów do cyfryzacji lub produkcji, a także zaprojektowanie tras i formatów, które będą możliwe do zastosowania w obu miejscowościach. Kluczowym punktem będzie przy tym równowaga: na ile warstwa technologiczna ma być widoczna dla użytkownika, a na ile ma pozostać „w tle“ jako gwarancja weryfikowalności.
Jeśli projekt zrealizuje wyznaczone cele, Motovun i Acquaviva Picena mogą zyskać model możliwy do zastosowania także poza ich lokalnym kontekstem: model, w którym innowacje służą ochronie autentyczności, technologie cyfrowe chronią lokalną tożsamość, a społeczności pozostają uprawnionymi strażnikami własnego dziedzictwa. Dla dwóch małych, ale silnie rozpoznawalnych społeczności stawką nie jest tylko ruch turystyczny, lecz także kwestia tego, kto w przyszłości będzie miał prawo do „dokładnej“ opowieści o miejscu – i czy ta opowieść pozostanie zakorzeniona w realnych źródłach, a nie w najgłośniejszych interpretacjach cyfrowych.
Źródła:- Interreg EU – przegląd programu Interreg Italy–Croatia i tematycznych obszarów współpracy (link)- Interreg events (materiały naboru) – prezentacja celów naboru i stopy współfinansowania 80% (link)- EEA Climate-ADAPT – opis priorytetów programu Interreg Italy–Croatia 2021–2027 i stawek współfinansowania (link)- Istra.hr (oficjalny portal turystyczny) – opis Motovunu i rdzenia kulturowo-historycznego (link)- TZ Motovun – zabytki kultury, mury i lista obiektów chronionych (link)- Italia.it (ENIT) – podstawowy opis Acquavivy Piceny i kluczowych atrakcji (link)- Komisja Europejska (Digital Strategy) – polityki cyfrowego dziedzictwa kulturowego i wspólna europejska przestrzeń danych (link)- npj Heritage Science (Nature) – przegląd zastosowań blockchaina w cyfrowych zasobach dziedzictwa kulturowego (link)
Czas utworzenia: 3 godzin temu