Otwarto zgłoszenia do europejskiej nagrody Destynacja Zrównoważonej Turystyki Kulturowej 2026 do 15 maja

Otwarto zgłoszenia do europejskiej nagrody Destynacja Zrównoważonej Turystyki Kulturowej 2026.

Otwarto zgłoszenia do nagrody Destynacja Zrównoważonej Turystyki Kulturowej 2026, jednego z bardziej rozpoznawalnych europejskich wyróżnień w dziedzinie zrównoważonego rozwoju destynacji kulturowych. Konkurs organizuje Europejska Sieć Turystyki Kulturowej, znana pod skrótem ECTN, we współpracy z Europejską Komisją Podróży, organizacją Europa Nostra oraz siecią europejskich regionów na rzecz konkurencyjnej i zrównoważonej turystyki NECSTouR. Tegoroczny nabór pojawia się w momencie, gdy w politykach europejskich coraz mocniej podkreśla się powiązanie kultury, dziedzictwa, odporności społeczności i rozwoju turystyki, który nie wyczerpuje miejsca, lecz wzmacnia je w długim okresie. Zgłoszenia są otwarte do 15 maja 2026 r., a zwycięzcy zostaną ogłoszeni we wrześniu na wyspie Skiathos w Grecji, w ramach 19. międzynarodowej konferencji poświęconej turystyce kulturowej. Tym samym kontynuowana jest praktyka łączenia konkursu z corocznym spotkaniem branżowym, podczas którego wymieniane są konkretne doświadczenia, modele zarządzania i projekty z różnych europejskich destynacji.

Jest to nagroda przyznawana od 2014 roku, która w ciągu ponad dekady wyrosła na ważny punkt odniesienia dla miast, regionów, organizacji turystycznych, instytucji kultury i organizacji rozwijających turystykę kulturową z naciskiem na zrównoważony rozwój. W odróżnieniu od modeli, które postrzegają turystykę niemal wyłącznie przez liczbę przyjazdów i noclegów, ten konkurs kładzie większy nacisk na jakość zarządzania, stosunek do dziedzictwa, doświadczenie odwiedzających, włączanie lokalnej ludności oraz odporność destynacji na presję gospodarczą, społeczną i środowiskową. Właśnie dlatego wśród uprawnionych wnioskodawców znajdują się nie tylko klasyczne instytucje turystyczne, lecz także muzea, centra interpretacyjne, szlaki kulturowe, festiwale oraz kulturalne i turystyczne organizacje pozarządowe.

Nacisk na nową europejską strategię dla kultury i turystyki

Temat konkursu na rok 2026 brzmi: Strategia zrównoważonej turystyki i Kompas Kultury dla Europy: synergie na rzecz regeneracyjnej, inteligentnej i odpornej turystyki kulturowej. Już sama nazwa pokazuje, że tegoroczna edycja nie zatrzymuje się wyłącznie na promowaniu dobrych przykładów, lecz próbuje uchwycić szersze europejskie ramy, w których turystyka kulturowa rozwija się dziś. Kompas Kultury dla Europy to nowa strategiczna wytyczna Komisji Europejskiej przedstawiona pod koniec 2025 roku, pomyślana jako dokument, który ma ukierunkowywać przyszłą politykę kulturalną Unii Europejskiej i silniej powiązać kulturę ze spójnością społeczną, konkurencyjnością, odpornością i współpracą międzynarodową. W tym kontekście tegoroczny temat nagrody jasno pokazuje, że turystyka kulturowa nie jest już poboczną ani wąsko wyspecjalizowaną niszą, lecz obszarem, w którym krzyżują się rozwój społeczności lokalnych, ochrona dziedzictwa, transformacja cyfrowa, dostępność i adaptacja klimatyczna.

Takie podejście jest szczególnie ważne w czasie, gdy od europejskich destynacji oczekuje się, że jednocześnie zachowają autentyczność, poprawią jakość odwiedzin i ograniczą negatywne skutki nadmiernej presji turystycznej. W oficjalnych wyjaśnieniach konkursu organizatorzy podkreślają, że nagroda zostanie przyznana tym destynacjom i projektom, które osiągnęły mierzalne wyniki w poprawie doświadczenia odwiedzających, przy poszanowaniu tradycji i aktywnym włączaniu społeczności lokalnych. Innymi słowy, nie wystarczy zaoferować atrakcyjnego produktu lub marketingowo udanej historii; poszukiwane są przykłady, które potrafią pokazać, w jaki sposób kultura i dziedzictwo przyczyniają się do długofalowego rozwoju miejsca i jakości życia ludzi, którzy w nim mieszkają.

Kto może się zgłosić i jakich projektów się poszukuje

Do konkursu mogą się zgłaszać władze krajowe, regionalne i lokalne, organizacje turystyczne i ich stowarzyszenia, organizacje zarządzające destynacjami, muzea, obiekty dziedzictwa, centra interpretacyjne, szlaki kulturowe, festiwale i kulturalne organizacje pozarządowe z całej Europy. Organizatorzy szczególnie zaznaczają przy tym, że zgłaszane projekty, inicjatywy lub działania powinny zostać ukończone w ciągu ostatnich trzech lat. Ma to zapobiec zgłaszaniu jedynie ogólnie pomyślanych koncepcji bez rzeczywistych rezultatów w terenie, a na pierwszy plan wysunąć konkretne, zrealizowane przykłady, które już pokazały efekty w praktyce.

Ważne jest również to, że od wnioskodawców nie oczekuje się jedynie formalnego spełnienia wymogów administracyjnych. Sama koncepcja nagrody opiera się na idei, że destynacje turystyki kulturowej mogą być laboratoriami zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza wtedy, gdy potrafią połączyć dziedzictwo, współczesne treści kreatywne, wiedzę lokalną, narzędzia cyfrowe i odpowiedzialne zarządzanie przepływami odwiedzających. Dlatego wśród uprawnionych wnioskodawców równie ważne miejsce mają miasta i regiony, ale także mniejsze inicjatywy lokalne, instytucje muzealne, trasy tematyczne czy festiwale, którym udało się wypracować szerszy efekt rozwojowy w społeczności.

Sześć kategorii: od odporności po podejście regeneracyjne

Zgłoszenia składane są w jednej z sześciu kategorii, a każda z nich pokazuje, co dziś w europejskiej turystyce kulturowej uznaje się za priorytet. Pierwsza kategoria dotyczy odporności w zrównoważonej turystyce kulturowej i wiąże się z kwestiami dziedzictwa przyrodniczego, zielonej transformacji i działań klimatycznych. W praktyce oznacza to, że doceniane są projekty, które nie postrzegają destynacji kulturowej w oderwaniu od środowiska, lecz przez pryzmat jej zdolności do reagowania na wyzwania klimatyczne i rozwojowe przy jednoczesnym zachowaniu wartości dziedzictwa i krajobrazu.

Druga kategoria poświęcona jest turystyce kreatywnej i współtworzonym doświadczeniom kulturowym. Nacisk położony jest na inicjatywy obejmujące wspólne tworzenie treści, wymianę umiejętności i autentyczny kontakt między gośćmi a lokalną społecznością. To ważna zmiana względem modelu, w którym odwiedzający jest jedynie biernym obserwatorem, a destynacja stanowi tło. W tym podejściu turystyka kulturowa staje się przestrzenią spotkania, uczestnictwa i tworzenia nowych wartości.

Trzecia kategoria koncentruje się na cyfryzacji w inteligentnej turystyce, zwłaszcza na treściach związanych z dziedzictwem i kreatywnością, które poprawiają doświadczenie odwiedzających. Do tej grupy należą różne modele stosowania narzędzi cyfrowych, od rozwiązań interpretacyjnych i cyfrowego opowiadania historii po nowe sposoby zarządzania informacją i doświadczeniem odwiedzających. Czwarta kategoria obejmuje transnarodowe tematyczne produkty turystyczne związane z kulturą i dziedzictwem, w tym europejskie szlaki kulturowe, sieci miejsc oznaczonych Znakiem Dziedzictwa Europejskiego oraz inicjatywy transgraniczne i wielodestynacyjne obejmujące co najmniej dwa państwa. W ten sposób dodatkowo podkreślony zostaje europejski wymiar konkursu i idea, że dziedzictwo kulturowe często wykracza poza granice administracyjne.

Piąta kategoria dotyczy aktywnej, powolnej i dostępnej turystyki kulturowej, ze szczególnym naciskiem na chodzenie, jazdę na rowerze i wędrówki górskie związane z kulturą i dziedzictwem. Chodzi tu o projekty promujące niskooddziałującą, przyjazną ludziom formę podróżowania, z podejściem inkluzywnym i większą dostępnością treści kulturowych dla szerszego grona użytkowników. Szósta kategoria poświęcona jest regeneracyjnej turystyce kulturowej i odnowie destynacji prowadzonej przez dziedzictwo. To być może najbardziej ambitna część tegorocznego naboru, ponieważ mówi nie tylko o ograniczaniu szkód, lecz o projektach, które aktywnie odnawiają, wzmacniają i regenerują systemy kulturowe, społeczne i ekologiczne poprzez turystykę.

Dlaczego ta nagroda jest ważna także poza środowiskiem branżowym

Choć jest to konkurs, który przyciągnie największą uwagę ekspertów z dziedziny turystyki, kultury i administracji publicznej, jego znaczenie wykracza poza wąsko zawodowe otoczenie. Turystyka kulturowa w kontekście europejskim od dawna nie jest już wyłącznie kwestią odwiedzin muzeów czy zwiedzania zabytków. Obejmuje sposób, w jaki miasta i regiony interpretują własną tożsamość, jak przedstawiają lokalną historię, w jakim stopniu włączają mieszkańców w rozwój produktów turystycznych i czy są gotowe zrezygnować z krótkoterminowych korzyści na rzecz długoterminowej zrównoważoności. Właśnie dlatego takie wyróżnienia są postrzegane także jako instrument kształtowania standardów: nie przynoszą one widoczności wyłącznie zwycięzcom, lecz wysyłają sygnał, jakie modele rozwoju uznaje się w Europie za pożądane.

W swoich uzasadnieniach organizatorzy podkreślają, że celem nagrody jest zwiększenie widoczności europejskich destynacji turystyki kulturowej, otwarcie przestrzeni do wymiany doświadczeń i wzmocnienie sieciowania między destynacjami. Jest to szczególnie ważne dla mniejszych środowisk, które często dysponują silnym potencjałem dziedzictwa, ale nie mają porównywalnej siły promocyjnej i finansowej jak duże ośrodki turystyczne. W tym sensie konkurs może być również narzędziem wzmacniania międzynarodowej rozpoznawalności projektów, które odnoszą sukces lokalnie, ale wciąż nie są dostatecznie widoczne na poziomie europejskim.

Chorwackie przykłady potwierdzają, że istnieje przestrzeń na sukces

Dla chorwackich wnioskodawców dodatkową zachętą jest fakt, że chorwackie projekty i instytucje również w poprzednich latach osiągały zauważalne wyniki. Wśród wyników za 2025 rok znajduje się na przykład trzecia nagroda dla projektu instytucji publicznej Park Narodowy Krka, który został wyróżniony w kategorii odporności w zrównoważonej turystyce kulturowej. W tym samym roku trzecią nagrodę zdobyła również Wspólnota Turystyczna gminy Vrsar za projekt związany z lokalnym dziedzictwem i tradycyjnym słodkim wypiekiem vrsarski amareti. W wynikach za 2024 rok odnotowano także nagrodę dla projektu Cyfrowi nomadzi w środkowej Istrii, natomiast Wspólnota Turystyczna Loparu na wyspie Rab zdobyła trzecią nagrodę w kategorii dziedzictwa nadmorskiego i morskiego za multimedialne centrum interpretacyjne Čovik i more.

Takie przykłady pokazują, że chorwackie destynacje i instytucje nie są obserwatorami z boku, lecz aktywnymi uczestnikami europejskiej debaty o tym, jak uczynić turystykę kulturową bardziej zrównoważoną, bardziej włączającą i bardziej istotną pod względem treści. Jednocześnie potwierdzają, że wyróżnienia nie są przyznawane wyłącznie wielkim metropoliom czy rozreklamowanym międzynarodowym miejscom docelowym. Przeciwnie, wśród nagrodzonych często znajdują się projekty, które wychodzą od lokalnej wiedzy, tradycji, krajobrazu, gastronomii lub specyficznego dziedzictwa danego regionu. Otwiera to przestrzeń także dla mniejszych chorwackich destynacji, aby z dobrze przygotowanym projektem włączyć się do europejskiej konkurencji.

Co zgłoszenie może przynieść destynacjom i instytucjom

Udziału w takim konkursie nie należy postrzegać wyłącznie przez pryzmat możliwości zdobycia nagrody. Już sam proces zgłoszenia może być użyteczny, ponieważ wymaga od wnioskodawców precyzyjnego zdefiniowania celów, efektów i trwałości własnego projektu. Jest to szczególnie ważne dla organizacji, które chcą wyraźniej pokazać, w jaki sposób ich programy wpływają na społeczność lokalną, dziedzictwo, doświadczenie odwiedzających i rozwój destynacji. W europejskich ramach konkursowych i partnerskich właśnie taka umiejętność jasnego przedstawiania wyników często decyduje o tym, czy projekt otrzyma dodatkowe wsparcie, partnerstwa lub nową międzynarodową widoczność.

Ponadto finaliści otrzymują możliwość prezentacji w ramach konferencji ECTN, a zgodnie z dostępnymi informacjami do dwóch przedstawicieli każdego finalisty może uczestniczyć bez opłacania opłaty konferencyjnej, chociaż organizatorzy nie pokrywają kosztów podróży i innych wydatków związanych z przyjazdem na ceremonię wręczenia nagród. To ważny szczegół, ponieważ pokazuje, że konkurs nie jest wyłącznie wydarzeniem ceremonialnym, lecz także platformą profesjonalnej wymiany, sieciowania i pozycjonowania w ramach europejskiej sieci podmiotów turystyki kulturowej.

Wręczenie nagród na Skiathos i szerszy kontekst europejski

Zwycięzcy zostaną ogłoszeni podczas ceremonii wręczenia nagród, która odbędzie się 24 września 2026 r., w ramach 19. międzynarodowej konferencji poświęconej turystyce kulturowej w dniach od 23 do 26 września na wyspie Skiathos, w greckim regionie Tesalia. Sama konferencja ma w tym roku ten sam tematyczny rdzeń co konkurs, z naciskiem na synergie między Strategią zrównoważonej turystyki a Kompasem Kultury dla Europy. Sugeruje to, że dyskusja i wystąpienia będą ukierunkowane nie tylko na pojedyncze udane przykłady, lecz także na pytanie, jak włączyć turystykę kulturową w szersze europejskie polityki rozwojowe.

Właśnie to połączenie konkretnych projektów i europejskich ram strategicznych nadaje tegorocznemu naborowi dodatkową wagę. Podczas gdy Komisja Europejska poprzez Kompas Kultury próbuje na nowo zdefiniować miejsce kultury w polityce europejskiej, ECTN i organizacje partnerskie poprzez ten konkurs poszukują projektów, które mogą pokazać, jak te wytyczne wyglądają w terenie. Innymi słowy, jest to próba przełożenia celów politycznych na mierzalne, widoczne i lokalnie zakorzenione rezultaty.

Dla chorwackich miast, gmin, wspólnot turystycznych, muzeów, festiwali i organizacji działających na styku kultury i turystyki, otwarty nabór stanowi okazję do zaprezentowania własnych projektów w konkurencji z europejskimi przykładami oraz do sprawdzenia, na ile ich modele rozwoju są zgodne z nowymi priorytetami zrównoważoności, odporności, dostępności i regeneracji. Termin składania zgłoszeń upływa 15 maja 2026 r., a zgodnie z dostępnymi informacjami zgłoszenia składa się za pośrednictwem internetowej platformy AwardStage. Biorąc pod uwagę, że poszukiwane są projekty ukończone w ciągu ostatnich trzech lat i że konkurencja co roku opiera się na konkretnych wynikach, przestrzeń do poważnej kandydatury mają przede wszystkim ci wnioskodawcy, którzy mają już za sobą zrealizowane programy i jasne wskaźniki oddziaływania.

Źródła:
- Europejska Komisja Podróży – oficjalne ogłoszenie o otwarciu zgłoszeń, terminach, kategoriach i terminie wręczenia nagród (link)
- Europa Nostra – przegląd tematu konkursu, partnerów, uprawnionych wnioskodawców i opisu wszystkich sześciu kategorii (link)
- ECTN / Cultural Tourism Network – oficjalna strona nagrody za 2026 rok z opisem konkursu i miejsca wręczenia nagród (link)
- AwardStage – oficjalna platforma zgłoszeniowa z informacją o zgłoszeniu online i terminie złożenia streszczenia (link)
- Komisja Europejska – Kompas Kultury dla Europy jako nowe strategiczne ramy polityki kulturalnej UE (link)
- Komisja Europejska – wyjaśnienie nowego Kompasu Kultury i jego miejsca w przyszłych ramach polityki kulturalnej UE (link)
- ECTN – wyniki nagrody za 2025 rok z chorwackimi laureatami wśród nagrodzonych projektów (link)
- ECTN – wyniki nagrody za 2024 rok z chorwackimi projektami wśród nagrodzonych (link)