UN Tourism i UNEP uruchomiły inicjatywę „Recipe of Change”, aby ograniczyć marnowanie żywności w turystyce
UN Tourism i Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska, UNEP, 30 marca 2026 r., w Międzynarodowy Dzień Zero Waste, postawiły problem marnowania żywności w turystyce w centrum globalnej debaty i przedstawiły inicjatywę „Recipe of Change”, pomyślaną jako operacyjne ramy dla hoteli, przewoźników, linii wycieczkowych, organizatorów podróży i innych interesariuszy, którzy chcą mierzyć, ograniczać i publicznie monitorować ilości żywności, która kończy jako odpad. Jest to krok podejmowany w momencie, gdy instytucje międzynarodowe coraz otwarciej ostrzegają, że marnowanie żywności nie jest już tylko kwestią kosztów i logistyki, lecz także kwestią klimatyczną, społeczną i rozwojową. W praktyce oznacza to, że od firm turystycznych oczekuje się już nie tylko ogólnych deklaracji dotyczących zrównoważonego rozwoju, lecz konkretnych danych, celów i corocznego raportowania efektów.
Nowa inicjatywa została przedstawiona w ramach One Planet Network Sustainable Tourism Programme, a jej punktem wyjścia jest założenie, że ambitne globalne cele powinny wreszcie zostać przełożone na codzienne decyzje operacyjne w kuchniach, restauracjach bufetowych, sieciach hotelowych, resortach, systemach lotniczych i wycieczkowych oraz w łańcuchach dostaw, które je zaopatrują. Zgodnie z materiałami programu „Recipe of Change” łączy pomiar odpadów żywnościowych, ukierunkowane ograniczanie strat, zmiany w zachowaniach gości i pracowników oraz coroczne raportowanie, które powinno umożliwić porównywanie wyników między uczestnikami. Takie podejście jest ważne, ponieważ w sektorze turystycznym problem ten jest często rozpoznawany deklaratywnie, ale bez jednolitych mierników, dlatego porównania i śledzenie rzeczywistego postępu były dotąd ograniczone.
Dlaczego problem odpadów żywnościowych w turystyce stał się priorytetem
Dane UNEP pokazują, że żywność wyrzucana jako odpad odpowiada za około 8 do 10 procent globalnych emisji gazów cieplarnianych, podczas gdy cel zrównoważonego rozwoju SDG 12.3 jest ukierunkowany na zmniejszenie o połowę ilości odpadów żywnościowych na mieszkańca na poziomie handlu detalicznego i konsumpcji do 2030 r. Jednocześnie Food Waste Index Report 2024 podaje, że znaczna część światowych odpadów żywnościowych powstaje właśnie w segmencie usług żywieniowych, czyli w sektorach ściśle związanych z turystyką, hotelarstwem i podróżami. Gdy doda się do tego fakt, że turystyka opiera się na dużych ilościach żywności przygotowywanej z wyprzedzeniem, ofercie bufetowej, sezonowych szczytach obciążenia i nieprzewidywalnym popycie, staje się jasne, dlaczego organizacje międzynarodowe właśnie ten sektor postrzegają jako jedno z miejsc, w których szybkie postępy są możliwe.
Ważne jest także wyjaśnienie ekonomiczne. Materiały powiązane z Global Roadmap for Reducing Food Waste in Tourism, opracowaną przez UN Tourism i UNEP, wychodzą z założenia, że inwestowanie w zapobieganie marnowaniu żywności może wielokrotnie się firmom opłacić. Innymi słowy, ograniczanie odpadów nie jest przedstawiane wyłącznie jako moralny lub ekologiczny obowiązek, lecz także jako narzędzie zwiększania efektywności operacyjnej. W hotelarstwie i gastronomii oznacza to niższe koszty zakupów, lepszą kontrolę zapasów, precyzyjniejsze planowanie porcji, mniej odpisów i mniejszą presję na systemy gospodarowania odpadami. Dla firm działających na niskich marżach, zwłaszcza w okresie wzrostu cen żywności, energii i logistyki, takie argumenty stają się szczególnie ważne.
Co konkretnie wnosi „Recipe of Change”
Zgodnie z opisem inicjatywy opublikowanym przez One Planet Network, „Recipe of Change” oferuje turystyce praktyczny model działania w kilku krokach. Pierwszym jest formalne dostosowanie przez firmy swoich celów do Global Roadmap for Reducing Food Waste in Tourism oraz do szerszego celu SDG 12.3. Drugim jest zmierzenie stanu wyjściowego, wyznaczenie własnego celu ograniczenia odpadów w ciągu 12 miesięcy, a następnie coroczne raportowanie postępów. Trzeci element dotyczy działań operacyjnych i behawioralnych, od optymalizacji bufetów i jadłospisów po lepsze zakupy, planowanie i komunikację z gośćmi. Czwartym jest realizacja co najmniej jednej corocznej kampanii ukierunkowanej na zmianę zachowań, czy to poprzez działania sezonowe, edukację gości, czy specjalny program podczas międzynarodowych dni poświęconych odpadom żywnościowym.
Taka struktura pokazuje, że organizatorzy nie chcą poprzestać na symbolicznym zgromadzeniu wielkich marek. Zamiarem jest stworzenie systemu, w którym sygnatariusze będą mieli określone zobowiązania, ale także dostęp do narzędzi, szablonów i widoczności na poziomie międzynarodowym. W praktyce może to oznaczać monitorowanie resztek jedzenia w kuchni, dostosowywanie wielkości porcji, precyzyjniejsze prognozowanie popytu, inne prezentowanie jedzenia na bufetach, lepsze zarządzanie nadwyżkami oraz powiązanie z modelami darowizn i redystrybucji tam, gdzie jest to możliwe regulacyjnie i logistycznie. Nacisk kładzie się więc na to, aby nie traktować odpadów dopiero na końcu procesu, lecz zapobiegać im już na etapie planowania i serwowania.
Uruchomienie inicjatywy w dniu, kiedy globalnie mówi się o odpadach
Nieprzypadkowo inicjatywa była szczególnie mocno promowana właśnie 30 marca 2026 r., w Międzynarodowy Dzień Zero Waste, którego tegoroczny temat poświęcono odpadom żywnościowym. Z tej okazji UNEP i zespół UN-Habitat ostrzegli, że świat każdego roku wytwarza od 2,1 do 2,3 miliarda ton odpadów komunalnych, podczas gdy żywność jest jedną z najdroższych i najbardziej szkodliwych form marnowania zasobów, ponieważ jednocześnie zwiększa emisje, obciąża glebę i wodę oraz pogłębia presję na systemy żywnościowe. W tym kontekście turystyka jest szczególnie widocznym sektorem: opiera się na doświadczeniu gości, obfitości oferty i nieprzerwanej dostępności, ale właśnie te wzorce biznesowe często wytwarzają nadwyżki, które nie są konsumowane.
Dlatego „Recipe of Change” nie jest przedstawiana jako wąska kampania wyłącznie dla hotelowych kuchni, lecz jako szersza platforma, która ma połączyć rządy, sektor prywatny, szefów kuchni, dostawców rozwiązań technologicznych i organizacje, które mogą pomóc w pomiarze i standaryzacji danych. Już sam program prezentacji pokazuje taką logikę. Oprócz wprowadzających wystąpień UN Tourism i UNEP program obejmował ministrów lub wysokich przedstawicieli z kilku krajów oraz okrągły stół z firmami turystycznymi i partnerami z różnych segmentów branży. W ten sposób wysyłany jest sygnał, że problem odpadów żywnościowych nie jest już marginalnym tematem działów korporacyjnej zrównoważoności, lecz obszarem, w którym oczekuje się publicznych zobowiązań, mierzalnych wyników i współpracy między polityką a rynkiem.
Kto się włącza i dlaczego wykracza to poza sektor hotelowy
Zgodnie z programem globalnego okrągłego stołu wśród pierwszych partnerów wymieniane są duże międzynarodowe podmioty, takie jak Accor, Club Med, Six Senses, Ponant, TUI, Iberostar, Radisson, easyJet, easyJet holidays, Grupo Posadas i ITC Hotels, a także organizacje takie jak WRAP. Już samo to zestawienie pokazuje, że celem nie są wyłącznie klasyczne hotele. W inicjatywie dostrzega się także firmy wycieczkowe, przewoźników, organizatorów podróży, platformy rezerwacyjne, organizacje doradcze i pomiarowe oraz osoby mające wpływ na nawyki konsumentów, w tym szefów kuchni i twórców treści.
Jest to ważne z dwóch powodów. Pierwszy polega na tym, że duża część odpadów żywnościowych nie powstaje wyłącznie w kuchniach luksusowych hoteli, lecz w całym łańcuchu usług turystycznych, od planowania zdolności po catering i zarządzanie doświadczeniem gościa. Drugi polega na tym, że zachowania konsumentów nie zmieniają się wyłącznie dzięki wewnętrznym regulaminom firm. Potrzebne są także jasne sygnały kierowane do gości: jak zamawiać rozsądnie, dlaczego mniejsze porcje bywają czasem skuteczniejsze, dlaczego „obfitość” nie musi oznaczać większych odpadów oraz jak projektowanie usługi może ograniczyć marnowanie żywności bez pogarszania jakości doświadczenia. Właśnie dlatego inicjatywa łączy zmiany operacyjne z kampaniami ukierunkowanymi na zachowania.
Przykład z praktyki: od kampanii pilotażowych do szerszego zastosowania
Jako jeden z konkretnych przykładów wdrożenia program wyróżnił kampanię „Green Ramadan”, którą Hilton realizuje we współpracy z Winnow i w ramach szerszego podejścia Recipe of Change. Wcześniejsze wyniki kampanii Hiltona, o których informowała zarówno sama firma, jak i organizacje partnerskie, pokazały, że pomiar odpadów w czasie rzeczywistym, monitorowanie resztek z bufetu i dostosowywanie oferty mogą prowadzić do zauważalnego zmniejszenia ilości wyrzucanej żywności. W najnowszych publikacjach związanych z tegorocznym Międzynarodowym Dniem Zero Waste UNEP dodatkowo podkreślił, że takie praktyki biznesowe stają się ważną częścią szerszego zwrotu ku cyrkularnym systemom żywnościowym.
Dla sektora turystycznego jest to ważny sygnał, ponieważ pokazuje, że inicjatywa nie zaczyna od zera. Próbuje zebrać doświadczenia, które już istnieją w niektórych sieciach, i przekształcić je w model, który można rozszerzać. Jeśli międzynarodowe firmy zaczną korzystać z podobnych narzędzi pomiarowych, podobnych wzorów raportowania i podobnych kampanii kierowanych do gości, wówczas także reszta rynku otrzyma bardziej konkretny standard. Innymi słowy, „Recipe of Change” może posłużyć jako swoisty skrót: zamiast tego, by każdy od nowa odkrywał, które działania działają, sektor otrzymuje wspólne ramy, przykłady i platformę do uczenia się.
Szerszy efekt: od kosztu działalności do kwestii bezpieczeństwa żywnościowego
Ograniczenie odpadów żywnościowych w turystyce ma także szersze konsekwencje niż same bilanse hoteli. Gdy żywność jest wyrzucana, tracona jest nie tylko wartość zakupu i praca włożona w przygotowanie posiłków, lecz także energia, woda, transport, ziemia i emisje związane z całym łańcuchem produkcji. Dlatego organizacje międzynarodowe coraz częściej łączą ten temat z bezpieczeństwem żywnościowym, polityką klimatyczną i bardziej racjonalnym wykorzystaniem zasobów. W świecie, w którym setki milionów ludzi wciąż nie mają stabilnego dostępu do wystarczającej ilości żywności, polityczna i etyczna presja na sektory wytwarzające duże nadwyżki staje się coraz silniejsza.
W tym sensie turystyka ma podwójną odpowiedzialność. Z jednej strony jest to gałąź gospodarki silnie zależna od lokalnych łańcuchów żywnościowych, rolnictwa, wody i energii. Z drugiej strony turystyka kształtuje nawyki konsumpcyjne milionów ludzi, którzy poprzez podróże przyswajają również określone oczekiwania dotyczące tego, co oznacza „dobra usługa”. Jeśli branży uda się pokazać, że wysokiej jakości doświadczenie gościa nie musi opierać się na nadmiernej produkcji i marnowaniu żywności, efekt może być większy niż samo obniżenie kosztów w kilku firmach. Może się również zmienić postrzeganie samej usługi, zwłaszcza w segmencie bufetów i all inclusive, które przez lata były kojarzone z ideą, że nadmiar jest oznaką jakości.
Czy dobrowolne zobowiązania będą wystarczające
Kluczowe pytanie dla dalszego rozwoju inicjatywy brzmi, jak szybko dobrowolne obietnice będą przekształcać się w mierzalne wyniki. Dotychczasowe doświadczenia ze zrównoważonym rozwojem w turystyce pokazują, że sektor często przyjmuje deklaracje i kampanie, ale rzeczywista zmiana jest nierównomierna. Właśnie dlatego ważny jest nacisk na pomiar, wyznaczanie celów i coroczne raportowanie. Bez danych każde twierdzenie o „bardziej zielonej” działalności pozostaje sloganem marketingowym. Z danymi natomiast otwiera się przestrzeń do porównań, oceny efektywności oraz nacisku ze strony inwestorów, regulatorów i konsumentów.
„Recipe of Change” może więc stać się istotnym testem dla całego sektora: czy turystyka może w stosunkowo krótkim czasie pokazać, że zrównoważony rozwój nie jest tylko dodatkiem do komunikacji marki, lecz integralną częścią modelu biznesowego. Jeśli liczba sygnatariuszy będzie rosła, a opublikowane wyniki pokażą realne oszczędności i mniejsze ilości wyrzucanej żywności, inicjatywa może stać się jednym z ważniejszych międzynarodowych mechanizmów przybliżania się do celu SDG 12.3 do 2030 r. W przeciwnym razie pozostanie kolejną dobrze pomyślaną platformą bez wystarczająco silnego efektu w praktyce. Na razie jednak jasne jest, że UN Tourism i UNEP postawiły problem znacznie bardziej bezpośrednio niż wcześniej: marnowanie żywności w turystyce nie jest już traktowane jako uboczna nadwyżka operacyjna, lecz jako globalne wyzwanie wymagające mierzalnych zmian w jednej z najbardziej widocznych branż świata.
Źródła:- One Planet Network / Global Roundtable – oficjalny opis wydarzenia z 30 marca 2026 r. i prezentacja inicjatywy „Recipe of Change” (link)- One Planet Network / Food Systems & Recipe of Change – opis celów inicjatywy, zobowiązań sygnatariuszy i lista partnerów wymienionych w programie okrągłego stołu (link)- One Planet Network / Recipe of Change Engagement Pack – podsumowanie modelu operacyjnego, pomiaru, raportowania i narzędzi wdrożeniowych (link)- UNEP / Food Waste Index Report 2024 – oficjalny przegląd globalnych danych o odpadach żywnościowych i postępach w kierunku SDG 12.3 (link)- UNEP / Food loss and waste – oficjalne dane o udziale odpadów żywnościowych w globalnych emisjach gazów cieplarnianych (link)- UNEP / International Day of Zero Waste 2026 – oficjalny kontekst tegorocznego tematu poświęconego odpadom żywnościowym (link)- FAO SDG Data Portal – oficjalna definicja celu 12.3 dotyczącego zmniejszenia o połowę odpadów żywnościowych do 2030 r. (link)- Hilton / Travel with Purpose – przykład wdrażania działań na rzecz ograniczenia odpadów żywnościowych poprzez kampanię Green Ramadan (link)
Czas utworzenia: 2 godzin temu