IIPT obchodzi 40 lat promowania turystyki jako narzędzia pokoju i łączenia ludzi
NOWY JORK - International Institute for Peace through Tourism (IIPT) obchodzi 40 lat działalności, cztery dekady po założeniu organizacji z ideą, że podróże mogą odgrywać rolę wykraczającą poza wpływ gospodarczy i rozrywkę. W centrum jej podejścia znajduje się przekonanie założyciela Louisa D'Amore'a, że spotkania ludzi z różnych państw, kultur i środowisk społecznych mogą ograniczać uprzedzenia, wspierać dialog i tworzyć przestrzeń do współpracy. Rocznica przypada na okres, w którym podróże międzynarodowe ponownie osiągnęły rekordowe poziomy, ale jednocześnie rosną napięcia geopolityczne, konflikty zbrojne i polaryzacja społeczna. Właśnie dlatego IIPT przedstawia 40. rocznicę nie tylko jako przypomnienie własnej historii, lecz także jako okazję do dyskusji o tym, jaką odpowiedzialność ponosi dziś globalny sektor turystyczny. Zgodnie ze zaktualizowanym programem opublikowanym 30 sierpnia 2026 roku cykl jubileuszowy rozpocznie się 10 września wirtualnym Global Leadership Summit, będzie kontynuowany wydarzeniami w latach 2026 i 2027, a jego finał zaplanowano w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku.
Idea zrodzona w czasach zimnej wojny i narastającego terroryzmu
Według oficjalnej historii IIPT organizacja została założona w 1986 roku, podczas Międzynarodowego Roku Pokoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jej powstanie było odpowiedzią na kilka ówczesnych globalnych tendencji: wzrost terroryzmu, który dotykał również branżę turystyczną, zaostrzenie stosunków między Wschodem a Zachodem, coraz większe zaniepokojenie stanem środowiska oraz pogłębianie się różnic gospodarczych i rozwojowych. D'Amore wychodził z założenia, że turystyka, jako działalność fizycznie doprowadzająca ludzi do kontaktu z innymi społeczeństwami i kulturami, może stać się czymś więcej niż rynkiem transportu, zakwaterowania i wypoczynku. IIPT przekształcił tę ideę w wizję turystyki jako pierwszego globalnego "przemysłu pokoju", twierdząc, że każdy podróżny może potencjalnie działać jako ambasador pokoju. Organizacja nie sprowadza przy tym pokoju wyłącznie do braku wojny, lecz łączy go z międzynarodowym zrozumieniem, współpracą między państwami, ochroną środowiska i dziedzictwa kulturowego, ograniczaniem ubóstwa, pojednaniem i leczeniem skutków konfliktów.
Pierwsza duża globalna konferencja IIPT odbyła się w Vancouver w 1988 roku pod nazwą "Turystyka: Żywotna siła na rzecz pokoju". Według danych organizacji zgromadziła około 800 uczestników z 68 krajów, dzięki czemu IIPT od początku umieścił swój temat w wyraźnie międzynarodowych ramach. IIPT podaje, że konferencja, jako jedno z wczesnych międzynarodowych forów turystycznych, mocno powiązała zrównoważony rozwój z "wyższym celem" turystyki, czyli jej możliwym wkładem w międzynarodowe zrozumienie, ochronę przyrody, docenianie dziedzictwa kulturowego i ograniczanie ubóstwa. Następnie odbyły się globalne konferencje w Montrealu w 1994 roku i Glasgow w 1999 roku, a później pierwszy Global Summit on Peace through Tourism w Ammanie w 2000 roku, którego królewskim patronem był król Abdullah II. W kolejnych dekadach IIPT organizował konferencje, szczyty, warsztaty i inne programy w różnych częściach świata, budując sieć partnerów z sektora turystycznego, instytucji publicznych, środowiska akademickiego i społeczeństwa obywatelskiego.
Global Leadership Summit 10 września otwiera rok jubileuszowy
Centralnym wydarzeniem rozpoczynającym program jubileuszowy będzie 90-minutowy wirtualny Global Leadership Summit 10 września 2026 roku, od godziny 9 do 10.30 czasu nowojorskiego. Zgodnie z programem opublikowanym przez eTurboNews tematem szczytu będzie "40 lat pokoju poprzez turystykę - Globalny apel o ponowne wyobrażenie sobie przyszłości podróży", czyli światowy apel o ponowne przemyślenie przyszłości podróżowania. Zapowiedziany panel "Poza granicami: Podróże, przyszłość i dążenie do pokoju" ma zgromadzić przedstawicieli dyplomacji, inicjatyw pokojowych, turystyki oraz organizacji zajmujących się analizą globalnego bezpieczeństwa. Wśród zapowiedzianych uczestników znajdują się Ekitela Lokaale, ambasador i stały przedstawiciel Kenii przy Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku, działaczka pokojowa Ela Gandhi, Michael Collins z Institute for Economics & Peace, Geoffrey Lipman z programu SUNx, Ignacio Packer z Caux Initiatives of Change Foundation oraz Juergen Steinmetz z Travel News Group. Organizatorzy jednocześnie podkreślają, że lista mówców nie jest jeszcze ostateczna, dlatego do czasu wydarzenia możliwe są zmiany w programie.
Dla IIPT wybór formatu wirtualnego i międzynarodowego panelu jest symboliczną kontynuacją modelu rozwijanego przez organizację od dziesięcioleci: gromadzenia przedstawicieli różnych sektorów wokół zagadnień łączących turystykę ze stabilnością społeczną i stosunkami międzynarodowymi. Dyskusja ma obejmować miejsce podróży w świecie, w którym państwa jednocześnie zwiększają powiązania poprzez handel, technologię i mobilność, ale również wprowadzają nowe ograniczenia, sankcje i bariery bezpieczeństwa. Taki kontekst nadaje rocznicy dodatkowe znaczenie. World Economic Forum w Global Risks Report 2026 wskazuje konfrontację geoekonomiczną jako największe bezpośrednie globalne ryzyko, podczas gdy konflikt zbrojny między państwami zajmuje drugie miejsce wśród ryzyk na ten rok. Połowa ekspertów i liderów objętych tym badaniem oczekuje burzliwego lub bardzo niestabilnego rozwoju sytuacji globalnej w ciągu najbliższych dwóch lat, co pokazuje, jak wrażliwa stała się przestrzeń dla współpracy transgranicznej.
Turystyka rośnie, ale pozostaje bezpośrednio narażona na konflikty
Skala międzynarodowej turystyki sprawia, że dyskusja o jej roli społecznej jest znacznie ważniejsza niż w 1986 roku. Według World Tourism Barometer UN Tourism ze stycznia 2026 roku na świecie w 2025 roku odnotowano około 1,52 miliarda międzynarodowych przyjazdów turystycznych, około 60 milionów więcej niż rok wcześniej. Oznacza to wzrost o cztery procent i nowy rekord w okresie po pandemii, a także powrót do długoterminowego modelu wzrostu globalnych podróży. UN Tourism jednocześnie ostrzega, że popyt pozostał silny pomimo inflacji w usługach turystycznych i wyzwań geopolitycznych, ale również że takie zakłócenia mogą szybko wpłynąć na poszczególne regiony. W majowym wydaniu Barometru organizacja poinformowała, że w pierwszym kwartale 2026 roku międzynarodowo podróżowało około 307 milionów turystów oraz że konflikt na Bliskim Wschodzie już wpłynął na wyniki w marcu.
Ta kombinacja wzrostu i podatności na zagrożenia jest jednym z kluczowych tematów działalności IIPT. Turystyka zależy od otwartych granic, bezpiecznej przestrzeni powietrznej, przewidywalnych połączeń transportowych, funkcjonujących lokalnych gospodarek i podstawowego poczucia bezpieczeństwa wśród podróżnych. Konflikt zbrojny może w bardzo krótkim czasie przerwać trasy lotnicze, zmniejszyć popyt, zamknąć atrakcje i zniszczyć dochody społeczności zależnych od odwiedzających. Z drugiej strony okresy odbudowy po konfliktach często ponownie otwierają pytanie, czy turystyka może pomóc w odbudowie zaufania, lokalnych miejsc pracy i kontaktów między społecznościami. Właśnie tutaj IIPT widzi swoją rolę rzeczniczą: nie twierdzi, że podróżowanie może zastąpić dyplomację czy politykę bezpieczeństwa, lecz że kontakt między ludźmi może być jednym z kanałów, poprzez które w dłuższej perspektywie ogranicza się izolację i stereotypy.
Dane Institute for Economics & Peace dodatkowo wyjaśniają, dlaczego temat ten ponownie znalazł się w centrum uwagi. Global Peace Index 2026 wskazuje, że poziom globalnego pokoju pogarsza się dwunasty rok z rzędu, a liczba aktywnych konfliktów z udziałem podmiotów państwowych osiągnęła najwyższy poziom od zakończenia II wojny światowej. Według tego indeksu 99 państw odnotowało w ciągu ostatniego roku pogorszenie wskaźników pokoju, a 119 państw jest obecnie mniej pokojowych niż w czasie pierwszej edycji indeksu w 2007 roku. IEP szacuje również, że gospodarczy koszt przemocy w 2025 roku osiągnął 21,81 biliona dolarów amerykańskich, czyli około 10,5 procent globalnego PKB. Wskaźniki te nie oznaczają, że turystyka sama w sobie może zatrzymać konflikty, ale podkreślają skalę przestrzeni społecznej i gospodarczej, w której funkcjonują inicjatywy ukierunkowane na dialog i łączenie ludzi.
Ponad 450 Peace Parks jako widoczny symbol idei
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych projektów IIPT jest sieć Peace Parks, czyli parków poświęconych pokojowi. Program rozpoczął się projektem "Peace Parks Across Canada" w 1992 roku, a organizacja podaje dziś, że sieć obejmuje ponad 450 takich lokalizacji na sześciu kontynentach. Nie chodzi o to, że sam park rozwiązuje konflikty polityczne, lecz o to, aby przestrzeń publiczna stała się trwałym lokalnym symbolem pokoju, odpowiedzialności za środowisko, wspólnoty i otwartości wobec odwiedzających. Wśród lokalizacji wymienianych przez IIPT w jego sieci znajdują się Bethany Beyond the Jordan, obszar nad rzeką Jordan związany z chrztem Jezusa, Victoria Falls na granicy Zambii i Zimbabwe, miejsca pamięci w Afryce oraz parki i promenady w miastach na innych kontynentach. W kwietniu 2025 roku do sieci dołączył także Kepez Olive Peace Park w Çanakkale w Turcji, w pobliżu Dardaneli i półwyspu Gallipoli, obszaru silnie naznaczonego pamięcią o I wojnie światowej.
Peace Parks pokazują, w jaki sposób IIPT próbuje połączyć wielką i abstrakcyjną ideę z konkretnymi destynacjami. W oficjalnym opisie projektu nacisk położono na tworzenie miejsc, w których lokalne społeczności mogą się spotykać, upamiętniać własną historię i jednocześnie wysyłać przesłanie międzynarodowego zrozumienia. Organizacja uzupełnia tę koncepcję swoim "Credo pokojowego podróżnika", zestawem zasad, zgodnie z którymi podróżny powinien podchodzić do innych kultur z otwartym umysłem, szanować różnorodność, chronić środowisko naturalne, okazywać wdzięczność gospodarzom i wspierać odpowiedzialne usługi turystyczne. W tej filozofii odpowiedzialność spoczywa nie tylko na rządach i firmach turystycznych, lecz również na jednostce. Właśnie dlatego sformułowanie, że każdy podróżny jest potencjalnym "ambasadorem pokoju", pozostało najbardziej rozpoznawalnym przesłaniem IIPT przez cztery dekady.
Zmiana pokoleniowa w kierownictwie, ale to samo podstawowe przesłanie
Louis D'Amore kierował IIPT od momentu jego powstania aż do przekazania funkcji prezesa Ajayowi Prakashowi we wrześniu 2023 roku. Według oficjalnej strony organizacji D'Amore pozostaje dziś założycielem, Prakash jest prezesem, a międzynarodową strukturę uzupełniają zarząd, ciało doradcze, dyrektor wykonawczy oraz oddziały krajowe lub regionalne. Zmiana kierownictwa była ważna, ponieważ organizacja weszła w nowy okres, w którym turystyka mierzy się z innymi kombinacjami wyzwań niż w latach osiemdziesiątych: od ryzyka klimatycznego i nadmiernej turystyki po dezinformację, platformy cyfrowe, ograniczenia w podróżowaniu i nowe formy rywalizacji geopolitycznej. IIPT zachowuje przy tym tę samą podstawową koncepcję, ale próbuje łączyć ją ze zrównoważonym rozwojem, lokalnymi społecznościami, edukacją młodzieży i nowymi debatami na temat globalnego bezpieczeństwa. W aktualnych komunikatach IIPT nacisk nadal kładziony jest na to, że turystyki nie należy postrzegać wyłącznie jako działalności gospodarczej, lecz również jako przestrzeni spotkań międzykulturowych i odpowiedzialności społecznej.
Szerszy system turystyczny w ostatnich latach również mocniej przyjął temat związku między turystyką a pokojem. UN Tourism poświęcił Światowy Dzień Turystyki 2024 tematowi "Turystyka i pokój", podkreślając, że podróże, wymiana kulturowa i zrównoważone praktyki turystyczne mogą przyczyniać się do dialogu, pojednania i budowania więzi między społecznościami. Dzięki temu zagadnienie, którym IIPT zajmuje się od 1986 roku, zyskało dodatkową widoczność instytucjonalną. Mimo to także dyskusje ekspertów coraz częściej ostrzegają, że nie wystarczy automatycznie zakładać, iż każdy wzrost turystyki przynosi pokój. Turystyka może pogłębiać nierówności, zwiększać presję na mieszkalnictwo i środowisko albo utrwalać politycznie sporne narracje, jeśli rozwojem destynacji nie zarządza się w sposób włączający i odpowiedzialny. Dlatego coraz ważniejsze stają się modele oceniające, w jakich warunkach kontakt turystyczny rzeczywiście przyczynia się do wzrostu zaufania, a kiedy może wywoływać nowe napięcia.
Belgrad w grudniu, finał w Nowym Jorku w 2027 roku
Zaktualizowany plan jubileuszowy przewiduje, że po wrześniowym wirtualnym szczycie program będzie kontynuowany globalną konferencją w Serbii w grudniu 2026 roku oraz dodatkowymi międzynarodowymi działaniami w 2027 roku. W Belgradzie na 4 i 5 grudnia zapowiedziano już pierwszą międzynarodową konferencję "Turystyka i przyszłość budowania pokoju 2026", poświęconą relacjom między turystyką, dialogiem, pojednaniem i zrównoważonym rozwojem. Organizatorzy spotkania zapowiadają dyskusje o turystyce w społeczeństwach pokonfliktowych, dyplomacji kulturalnej, turystyce religijnej, prawach człowieka, społecznościach lokalnych, spójności społecznej oraz wpływie sankcji i ograniczeń w podróżowaniu. W programie naukowym uczestniczy również Jovan Popesku z IIPT Serbia, a gospodarzem jest Academy of Hospitality, Tourism and Wellness w Belgradzie. Wydarzenie jest czasowo i tematycznie zbliżone do zapowiedzianej przez IIPT konferencji w Serbii, jednak dostępne publikacje nie potwierdzają, że jest to jedyne lub oficjalne centralne wydarzenie jubileuszu.
Końcowy punkt kulminacyjny obchodów, zgodnie z programem opublikowanym pod koniec sierpnia 2026 roku, zaplanowano jako stacjonarny Global Leadership Summit w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku w sierpniu 2027 roku. Ostateczna data tego wydarzenia nie została jeszcze oficjalnie ogłoszona, dlatego harmonogram może się zmieniać w miarę finalizowania programu. Dla organizacji, która powstała podczas Międzynarodowego Roku Pokoju ONZ, zakończenie cyklu jubileuszowego w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych miałoby wyraźną symbolikę. Jednocześnie sam fakt, że finał planowany jest dopiero rok po rozpoczęciu obchodów, pokazuje, że IIPT wyobraża sobie 40. rocznicę jako serię dyskusji, partnerstw i wydarzeń, a nie jednorazową ceremonię. Kluczowe pytanie, które będzie towarzyszyć temu cyklowi, pozostaje takie samo jak cztery dekady temu: czy ogromna globalna mobilność ludzi, przy odpowiedzialnym zarządzaniu i realistycznym spojrzeniu na własne ograniczenia, może stać się silniejszym narzędziem budowania zrozumienia w świecie, w którym pogłębiają się podziały polityczne i społeczne.
Źródła:
- IIPT - historia powstania i rozwoju organizacji (link)
- IIPT - przegląd organizacji i dane dotyczące konferencji w Vancouver w 1988 roku (link)
- IIPT - wizja i misja organizacji (link)
- IIPT - aktualna struktura kierownictwa (link)
- IIPT - historia programu Peace Parks Across Canada i globalnej sieci (link)
- IIPT - sieć Peace Parks i Kepez Olive Peace Park (link)
- eTurboNews - zaktualizowany program 40. rocznicy i zapowiedziani paneliści (link)
- UN Tourism - World Tourism Barometer ze stycznia 2026 roku (link)
- UN Tourism - World Tourism Barometer z maja 2026 roku (link)
- Institute for Economics & Peace - Global Peace Index 2026 (link)
- World Economic Forum - Global Risks Report 2026 (link)
- Academy of Hospitality, Tourism and Wellness - program konferencji Tourism and Peacebuilding Future 2026 (link)
- UN Tourism - Światowy Dzień Turystyki 2024, temat Turystyka i pokój (link)