Niemcy nagrodziły kluby sportowe, które otwarcie opowiadają się za wartościami demokratycznymi
Niemiecka Młodzież Sportowa i Urząd Kanclerza Federalnego wręczyły w Berlinie nagrody "Sport mit Haltung", wyróżnienie przeznaczone dla klubów sportowych, które w swojej codziennej pracy opowiadają się za wartościami demokratycznymi, spójnością społeczną i godnością człowieka. Według komunikatu Deutsche Sportjugend nagrody wręczono we wtorek wieczorem, 19 maja 2026 roku, w ramach wydarzenia "Sport mit starker Stimme!", a tegoroczna edycja była drugą z kolei. Głównym przesłaniem ceremonii było to, że kluby sportowe w Niemczech nie są już postrzegane wyłącznie jako miejsca rywalizacji i rekreacji, lecz także jako ważne przestrzenie wychowania, spotkań i publicznego zaangażowania przeciwko ekstremizmowi, rasizmowi, antysemityzmowi i innym formom wrogości ukierunkowanej na grupy.
Pierwszą nagrodę i 10 000 euro otrzymała sekcja piłkarska klubu ESV Olympia Köln e.V., która według uzasadnienia jury została doceniona za otwartą kulturę klubową i długofalową pracę przeciwko mizantropii i dyskryminacji. Druga nagroda, warta 5 000 euro, przypadła klubowi Cheer & Dance e.V. Waldheim za projekt "Act2Impact – Sport prägt Haltung", natomiast trzecie miejsce i 3 000 euro zdobył berliński SV Blau Weiss Berolina Mitte 49 e.V. Łączna pula nagród wyniosła 18 000 euro, a według komunikatu organizatorów o laureatach decydowało interdyscyplinarne jury złożone z przedstawicieli sportu, nauki, społeczeństwa obywatelskiego i polityki.
Pierwsza nagroda dla sekcji piłkarskiej z Kolonii
ESV Olympia Köln została nagrodzona za pracę prowadzoną w klubie pod hasłem "Willkommen im Gleisdreieck". Chodzi o podejście, którego celem jest przekształcenie boiska piłkarskiego w otwartą przestrzeń spotkania, odpowiedzialności i codziennej obrony wartości demokratycznych. Według Deutsche Sportjugend jury szczególnie podkreśliło fakt, że zaangażowanie klubu nie sprowadza się do okazjonalnych kampanii czy symbolicznych komunikatów, lecz jest wpisane w strukturę pracy sekcji piłkarskiej. Organizatorzy podają, że klub ma koncepcję ochrony dzieci i młodzieży, przewodnik antydyskryminacyjny, wyznaczone osoby kontaktowe, regularne szkolenia dla zawodników, trenerów i sędziów oraz jasne kanały zgłaszania problemów.
Taki model pokazuje, jak wartości takie jak szacunek, bezpieczeństwo, włączenie i odpowiedzialność mogą być realizowane w rutynowych sytuacjach, od treningów i meczów po komunikację z rodzicami, publicznością i lokalną społecznością. W uzasadnieniu podkreślono, że klub nie widzi sportu wyłącznie jako przestrzeni spotkania, lecz także jako przestrzeń odpowiedzialności społecznej. Jest to ważne, ponieważ właśnie w sporcie amatorskim i młodzieżowym często kształtują się nawyki zachowania wykraczające poza samą grę. Sposób rozwiązywania konfliktów, reagowania na obelgi czy ochrony dzieci i młodzieży przed wykluczeniem może mieć długofalowe konsekwencje dla kultury klubowej i szerszej społeczności.
Tobias Thomas, dyrektor sekcji piłkarskiej ESV Olympia Köln, stwierdził według komunikatu organizatorów, że pieniądze z nagrody pomogą zabezpieczyć dalsze zaangażowanie i przyszłe projekty. Szczególnie podkreślił potrzebę zasobów ludzkich i zewnętrznej wiedzy eksperckiej, co jest częstą trudnością w klubach, które w dużej mierze opierają się na pracy wolontariackiej. Thomas dodał, że wyróżnienie jest ważne również jako potwierdzenie kultury klubowej i przekazał, że piłka nożna jest dla nich czymś więcej niż grą oraz że może pozostawić pozytywny i trwały ślad w społeczeństwie. W ten sposób nacisk położono na praktyczną stronę nagrody: pieniądze nie są tylko symbolem, lecz narzędziem umożliwiającym klubom kontynuowanie pracy.
Drugie i trzecie miejsce za projekty młodzieżowe i otwartą przestrzeń sportową
Drugą nagrodę przyznano klubowi Cheer & Dance e.V. Waldheim, którego projekt "Act2Impact – Sport prägt Haltung" uruchomiono w 2025 roku. Według informacji Deutsche Sportjugend projekt jest ukierunkowany na włączanie wartości demokratycznych do treningu i codziennej pracy klubowej. Szczególnie podkreślono podejście "młodzi dla młodych", w którym odpowiedzialność za kulturę dialogu i szacunku nie jest pozostawiona wyłącznie zarządom i trenerom, lecz aktywnie włączani są w nią młodzi członkowie. W organizacjach sportowych może to być szczególnie ważne, ponieważ młodzi ludzie często łatwiej przyjmują komunikaty pochodzące od rówieśników niż te sformułowane jako formalne zasady dorosłych.
Trzecie miejsce przypadło klubowi SV Blau Weiss Berolina Mitte 49 e.V. z Berlina. Jury, według komunikatu organizatorów, nagrodziło zdolność klubu do utrzymywania, mimo przeważnie wolontariackich struktur, boiska sportowego w centrum Berlina jako otwartego miejsca spotkań. W uzasadnieniu wskazano, że wartości demokratyczne nie są tam przedstawiane jedynie jako zasadniczy obowiązek, lecz są przeżywane poprzez codzienną praktykę i aktywne mierzenie się z konfliktami. Takie podejście jest szczególnie wymagające w środowiskach miejskich, w których w przestrzeni sportowej często spotykają się różne grupy społeczne, pokolenia, doświadczenia życiowe i tożsamości.
Nagrody przyznano klubom działającym w różnych dyscyplinach sportu i lokalnych kontekstach, ale łączy je dążenie do organizowania sportu jako przestrzeni włączającej i bezpiecznej. Organizatorzy wysłali tym samym komunikat, że demokratyczne zaangażowanie w sporcie nie należy wyłącznie do dużych federacji, reprezentacyjnych kampanii czy profesjonalnych rozgrywek. Przeciwnie, to właśnie lokalne kluby często jako pierwsze rozpoznają problemy i mają najbardziej bezpośredni kontakt z dziećmi, młodzieżą, rodzicami, kibicami i wolontariuszami. Dlatego ich procedury, szkolenia i publiczne komunikaty są ważne dla budowania odporności wobec dyskryminacji i ideologii ekstremistycznych.
Nagroda jako część federalnego programu przeciw ekstremizmowi w sporcie
Nagroda klubowa "Sport mit Haltung" jest częścią szerszego federalnego i prewencyjnego programu przeciw ekstremizmowi i mizantropii w sporcie. Według Deutsche Sportjugend program jest realizowany od 2023 roku, finansuje go Urząd Kanclerza Federalnego, a wdrażają go Deutsche Sportjugend i Bundesinstitut für Sportwissenschaft. Dr Christiane Schenderlein, minister stanu do spraw sportu i wolontariatu, oświadczyła podczas wydarzenia, że od 2023 roku Niemcy przeznaczają na ten program milion euro rocznie i że dotychczas wsparto ponad 150 projektów. Według jej słów gotowość sportowców i organizacji sportowych do zajęcia stanowiska jest duża, ale potrzebuje widoczności, wsparcia finansowego i zaplecza politycznego.
Program jest ukierunkowany na specyfikę środowiska sportowego, co odróżnia go od ogólnych programów edukacji politycznej czy zapobiegania ekstremizmowi. Kluby sportowe mają własną dynamikę: silne poczucie przynależności, hierarchię między trenerami a sportowcami, presję wyniku, kultury kibicowskie, szatnie, podróże i codzienne nieformalne relacje. Właśnie w takich środowiskach przekazy dyskryminacyjne mogą czasem normalizować się jako żart, tradycja lub "część gry". Z drugiej strony sport ma wielką przewagę, ponieważ gromadzi ludzi, którzy inaczej by się nie spotkali, i umożliwia uczenie się norm szacunku, solidarności i odpowiedzialności poprzez wspólną praktykę, a nie tylko przez wykłady.
Schenderlein przekazała, że sport nie jest przestrzenią izolowaną. To sformułowanie jest ważne, ponieważ w debatach publicznych sport czasem próbuje się przedstawiać jako obszar oddzielony od konfliktów społecznych i politycznych. Jednak przypadki rasizmu, antysemityzmu, seksizmu, homofobii, przemocy czy nacisku grup ekstremistycznych pokazują, że napięcia ze społeczeństwa mogą przenosić się także na boiska sportowe. Według przesłania organizatorów celem programu nie jest partyjne zaszeregowanie sportu, lecz obrona podstawowych wartości demokratycznych i godności człowieka. W tym kontekście nagrodzone kluby przedstawiane są jako przykłady organizacji, które nie czekają, aż problemy się rozwiną, lecz z wyprzedzeniem budują jasne standardy zachowania.
"Sport mit starker Stimme!" połączył sport, politykę i naukę
Wręczenie nagród odbyło się w ramach dwudniowego formatu "Sport mit starker Stimme!", który według komunikatu Deutsche Sportjugend został zorganizowany w Berlinie z udziałem Urzędu Kanclerza Federalnego i Bundesinstitut für Sportwissenschaft. Wydarzenie było poświęcone obronie demokracji, widocznemu zaangażowaniu przeciw ekstremizmowi i wzmacnianiu różnorodności w sporcie. Oprócz przedstawicieli polityki i sportu w programie uczestniczyli także eksperci z nauki i społeczeństwa obywatelskiego. Organizatorzy podają, że były piłkarz Bundesligi, trener i prezes inicjatywy "ROOTS – Against Racism in Sports" Otto Addo wygłosił wykład impulsowy o sporcie jako silnym głosie demokracji.
W dyskusji, według komunikatu, uczestniczyli Christiane Schenderlein, prof. dr Ulrike Burrmann z Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie, korespondent sportowy Frankfurter Allgemeine Zeitung Christian Kamp, wyczynowy sportowiec Leo Köpp i naukowiec sportowy Younis Kamil. Tematem była rola klubów i federacji we wzmacnianiu kultury demokratycznej i odporności wobec antydemokratycznych postaw. Po programie wieczornym nastąpił dzień warsztatowy dla około 80 uczestników z klubów sportowych i federacji z całych Niemiec. Warsztaty dotyczyły zapobiegania i przeciwdziałania ekstremizmowi, rasizmowi i antysemityzmowi oraz edukacji demokratycznej w kontekście sportowym.
Takie połączenie wręczenia nagród, publicznej debaty i praktycznych warsztatów pokazuje, że organizatorzy nie postrzegają wyróżnienia jako jednorazowej uroczystości. Według opisu programu celem jest przeniesienie doświadczeń i wiedzy naukowej do praktyki klubowej, czyli pomoc organizacjom w opracowaniu konkretnych procedur dla sytuacji, z którymi się spotykają. Obejmuje to pytania, jak reagować na incydent dyskryminacyjny, jak chronić młodych członków, jak prowadzić rozmowę z rodzicami lub kibicami, jak ustalać zasady wystąpień publicznych i jak uniknąć sprowadzenia stanowisk wartościujących do deklaracji bez realizacji.
DOSB i dsj podkreśliły, że sport nie jest społecznie neutralny
Kilka dni przed wręczeniem nagród DOSB i Deutsche Sportjugend opublikowały zrewidowane wspólne stanowisko dotyczące postępowania wobec antydemokratycznych i mizantropijnych partii, grup i aktorów. Według komunikatu Deutsche Sportjugend z 18 maja 2026 roku zorganizowany sport w Niemczech odnowił stanowisko, że opowiada się za szacunkiem, sprawiedliwością i otwartą wspólnotą oraz że zdecydowanie sprzeciwia się antydemokratycznym i dehumanizującym postawom i działaniom. W dokumencie, według organizacji, podkreślono, że sport jest neutralny partyjnie, ale nie jest neutralny społeczno-politycznie, gdy chodzi o demokrację, godność człowieka i ochronę przed dyskryminacją.
Prezes DOSB Thomas Weikert przekazał według komunikatu, że kluby sportowe są miejscami spotkań i spójności, i właśnie dlatego muszą być jednoznaczne, gdy atakowane są podstawowe demokratyczne wartości sportu. Benny Folkmann z Deutsche Sportjugend podkreślił, że sport nie może pozwolić, aby go dzielono, i że będzie wspólnie i zdecydowanie bronił swoich wartości demokratycznych. W komunikacie wskazano, że nowe stanowisko, w porównaniu z wersją z 2020 roku, bardziej bezpośrednio odpowiada na zmiany społeczne i pytania, z którymi kluby i federacje mierzą się w terenie. Dokument uzupełniono katalogiem działań i objaśnieniami pojęć, aby ułatwić klubom stosowanie go w praktyce.
Taki kontekst nadaje nagrodzie "Sport mit Haltung" szersze znaczenie. Wyróżnienie nie jest odizolowanym projektem, lecz częścią dążenia do jaśniejszego określenia granic akceptowalnego zachowania w zorganizowanym sporcie i do udzielania klubom wsparcia, gdy te granice egzekwują. Jest to szczególnie ważne dla struktur wolontariackich, w których osoby odpowiedzialne często nie mają wsparcia prawnego, pedagogicznego czy komunikacyjnego, jakim dysponują instytucje profesjonalne. Kiedy klub otrzymuje jasne ramy od krajowych organizacji sportowych, łatwiej może wyjaśnić członkom, rodzicom czy opinii publicznej, dlaczego reaguje na mowę nienawiści, wykluczanie lub próby politycznej instrumentalizacji przestrzeni sportowej.
Lokalne kluby jako pierwsza linia odpowiedzialności społecznej
Niemcy mają rozbudowaną sieć klubów sportowych i silną tradycję sportu zorganizowanego. Według portalu Deutschland.de około 27 milionów osób w Niemczech należy do około 90 000 klubów sportowych. Taka liczba pokazuje, dlaczego sport często opisywany jest jako jedna z najważniejszych przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego. Kluby nie są tylko miejscami aktywności fizycznej, lecz także sieciami spotkań, wolontariatu, uczenia się zasad, akceptowania porażki, współpracy i odpowiedzialności. Gdy systematycznie buduje się w nich kulturę szacunku, efekt może wykraczać poza same wyniki sportowe.
W tym kontekście nagrody mają także funkcję komunikacyjną. Pokazują innym klubom, że zaangażowanie przeciw dyskryminacji i ekstremizmowi nie jest działalnością poboczną, lecz częścią odpowiedzialnego zarządzania organizacją sportową. Jednocześnie ostrzegają, że taka praca nie może trwale opierać się wyłącznie na entuzjazmie jednostek. Potrzebne są edukacja, jasne procedury, czas, pomoc ekspercka i wsparcie finansowe. Właśnie dlatego wypowiedzi organizatorów o kontynuacji i stabilizacji programu federalnego są ważne dla klubów, które chcą rozwijać długofalowe mechanizmy, a nie tylko reagować po pojedynczych incydentach.
Wręczenie nagród w Berlinie odbyło się w momencie, gdy w Niemczech i innych społeczeństwach europejskich coraz częściej dyskutuje się o roli instytucji, szkół, stowarzyszeń i organizacji sportowych w obronie kultury demokratycznej. Sport ma przy tym szczególną pozycję, ponieważ dociera do bardzo szerokiego kręgu ludzi i dla wielu młodych osób stanowi pierwszą formę zorganizowanego uczestnictwa poza szkołą i rodziną. Nagrodzone kluby pokazały, że wartości demokratyczne można realizować poprzez konkretne decyzje: od ochrony dzieci i młodzieży, przez przewodniki antydyskryminacyjne i szkolenia, po jasne reakcje na konflikty. Tym samym nagroda "Sport mit Haltung" potwierdza, że postawa w sporcie nie jest tylko publiczną deklaracją, lecz codzienną praktyką.
Źródła:
- Deutsche Sportjugend – komunikat o laureatach nagrody "Sport mit Haltung" 2026 i uzasadnienie nagród (link)
- Deutsche Sportjugend – relacja z wydarzenia "Sport mit starker Stimme!" i wypowiedzi Christiane Schenderlein, Benny'ego Folkmanna i innych uczestników (link)
- Deutsche Sportjugend – komunikat o zrewidowanym stanowisku DOSB i dsj dotyczącym postępowania wobec antydemokratycznych i mizantropijnych aktorów w sporcie (link)
- Niemiecki rząd federalny – oficjalny profil minister stanu do spraw sportu i wolontariatu Christiane Schenderlein (link)
- Deutschland.de – przegląd faktów o sporcie w Niemczech i liczbie członków klubów sportowych (link)