Paryż nagrodzony za historyczny powrót kąpieli w Sekwanie po ponad stu latach
Paryż otrzymał pierwsze wyróżnienie Environmental Award Fundacji World Aquatics za wieloletni projekt odnowy Sekwany i ponowne otwarcie rzeki dla publicznych kąpieli po zakazie wprowadzonym w 1923 roku. World Aquatics Foundation oficjalnie wręczyła nagrodę Miastu Paryż podczas ceremonii zorganizowanej na kąpielisku Bras-Marie, jednym z trzech urządzonych i nadzorowanych miejsc do kąpieli w samym centrum francuskiej stolicy. Wyróżnienie wręczyli prezydent World Aquatics Husain Al Musallam i prezydent Fundacji Dale Neuburger, w obecności prezydenta European Aquatics Antónia Silvy, natomiast Miasto Paryż reprezentował zastępca mer Paryża Antoine Guillou, odpowiedzialny za Sekwanę i kanały. Organizacja wskazała paryski projekt jako przykład długofalowego dziedzictwa wielkich imprez sportowych, ponieważ inwestycje rozpoczęte i przyspieszone przed Igrzyskami Olimpijskimi i Paralimpijskimi w 2024 roku nie zakończyły się wraz z ostatnimi zawodami. Po wielu dekadach prac infrastrukturalnych i ekologicznych rzeka stała się przestrzenią sportu, rekreacji i letniego ochłodzenia w gęsto zabudowanym obszarze miejskim.
World Aquatics ogłosiło 5 czerwca 2026 roku, w Światowy Dzień Środowiska, że pierwszą edycję nagrody dzielą Miasto Paryż i Republika Azerbejdżanu. Nagroda przeznaczona jest dla praktycznych i mierzalnych projektów, które przyczyniają się do ochrony środowiska, zrównoważonego gospodarowania wodą oraz ochrony ekosystemów wodnych. Każdy laureat otrzymuje wsparcie w wysokości 25 000 dolarów amerykańskich, a paryska część środków, zgodnie z późniejszym komunikatem World Aquatics Foundation, zostanie skierowana do programu „1, 2, 3… Nagez !”. Program realizowany jest we współpracy z sześcioma paryskimi klubami pływackimi i podczas wakacji szkolnych oferuje bezpłatne lekcje pływania dzieciom i dorosłym. Tym samym nagroda związana jest nie tylko z ekologiczną odnową rzeki, lecz także z dostępem do pływania, bezpieczeństwem w wodzie oraz społecznym wykorzystaniem przestrzeni, która przez dziesięciolecia była praktycznie oddzielona od codziennego życia mieszkańców i odwiedzających.
Od zakazu z 1923 roku do trzech publicznych kąpielisk w centrum Paryża
Kąpiele w Sekwanie były niegdyś zwyczajną częścią miejskiego życia, ale w 1923 roku zostały zakazane ze względu na pogarszającą się jakość wody i względy bezpieczeństwa. Powrót kąpiących się nie jest wynikiem jednego projektu ani jednej inwestycji olimpijskiej, lecz wieloletniego ulepszania systemu kanalizacyjnego, oczyszczania ścieków i ograniczania bezpośrednich zrzutów do rzeki. Mimo to kandydatura i przygotowania do Paryża 2024 nadały projektowi wyraźny termin oraz silny impuls polityczny i finansowy. Według francuskiego Ministerstwa Transformacji Ekologicznej i Miasta Paryż Plan Jakości Wody i Kąpieli obejmował szeroki system działań na Sekwanie i Marnie, których celem było ograniczenie zanieczyszczenia bakteriologicznego, umożliwienie rozgrywania olimpijskich zawodów w rzece oraz stworzenie po Igrzyskach trwałych miejsc do publicznych kąpieli. Miasto Paryż podaje, że państwo, władze lokalne, agencje publiczne i inni partnerzy zainwestowali w cały plan około 1,4 miliarda euro.
World Aquatics w komunikacie dotyczącym wręczenia nagrody opisuje projekt szerzej i podaje ponad 1,6 miliarda euro inwestycji związanych z poprawą jakości wody, modernizacją infrastruktury i odbudową rzecznego ekosystemu. Te dwie kwoty nie muszą być bezpośrednio porównywalne, ponieważ odnoszą się do różnie zdefiniowanego zakresu inwestycji, dlatego oficjalny francuski szacunek wynoszący około 1,4 miliarda euro pozostaje kluczowym punktem odniesienia dla samego Plan baignade. W jego realizację zaangażowane były Miasto Paryż, państwo francuskie, Agence de l’eau Seine-Normandie, międzydepartamentalny organ odpowiedzialny za odprowadzanie ścieków aglomeracji paryskiej SIAAP, władze lokalne obszaru metropolitalnego, zarządcy dróg wodnych i inni partnerzy publiczni. Celem nie było jedynie spełnienie wymagań na kilka dni sportowej rywalizacji w 2024 roku, ale trwałe ograniczenie ilości ścieków i wód opadowych, które podczas intensywnych opadów mogą trafiać do rzeki. To właśnie ta długoterminowa infrastruktura stanowi podstawę dzisiejszego systemu nadzorowanych kąpieli.
Trzy oficjalne kąpieliska w Paryżu po raz pierwszy otwarto dla publiczności 5 lipca 2025 roku w lokalizacjach Bras-Marie, Grenelle i Quai de Bercy. Miasto Paryż podaje, że w pierwszym sezonie pływało tam niemal 100 000 osób, a zainteresowanie było na tyle duże, że działanie dwóch lokalizacji przedłużono także na wrzesień. W sezonie 2026 wszystkie trzy kąpieliska zostały ponownie otwarte, z bezpłatnym dostępem i jasno określonymi zasadami bezpieczeństwa. Bras-Marie znajduje się w historycznym centrum miasta, Grenelle przy zachodniej części centralnego biegu Sekwany, a Bercy dalej na wschód, przy czym każda lokalizacja ma fizycznie wydzieloną przestrzeń dla kąpiących się i zorganizowany nadzór. Poza oficjalnymi strefami kąpiel w rzece nadal nie jest dozwolona, przede wszystkim ze względu na ruch rzeczny, prądy oraz zmienne warunki hydrologiczne.
Infrastruktura pod miastem miała kluczowe znaczenie dla czystszej rzeki
Jednym z najważniejszych przedsięwzięć był duży podziemny zbiornik Austerlitz w 13. dzielnicy Paryża. Miasto Paryż podaje, że zbiornik ma pojemność około 50 000 metrów sześciennych, czyli mniej więcej tyle, ile dwadzieścia basenów olimpijskich, i służy do tymczasowego zatrzymywania mieszaniny wód opadowych i ścieków podczas intensywnych opadów. Zamiast natychmiastowego odprowadzania nadmiaru wody z systemu kanalizacyjnego do Sekwany, zbiornik ją zatrzymuje, a następnie stopniowo zwraca do systemu, aby mogła przejść przez proces oczyszczania w oczyszczalniach. Sam Austerlitz kosztował około 90 milionów euro, według danych Miasta Paryż, i jest tylko jednym elementem znacznie szerszej sieci robót. W ramach planu budowano także inne duże kolektory i obiekty do oczyszczania wód opadowych, modernizowano zakłady położone w górę rzeki, a szczególną uwagę poświęcono nieprawidłowym przyłączom budynków oraz ściekom z jednostek pływających i obiektów unoszących się na wodzie.
Takie działania są szczególnie ważne, ponieważ jakość wody w miejskich rzekach jest wyjątkowo wrażliwa na intensywne opady. Gdy duża ilość deszczu w krótkim czasie trafia do systemu kanalizacyjnego, może przekroczyć jego przepustowość i zwiększyć ryzyko przelania nieoczyszczonej wody do rzeki. To właśnie ten problem doprowadził w 2023 roku do odwołania paryskiego wyścigu Pucharu Świata w pływaniu maratońskim, kiedy World Aquatics po ponadprzeciętnych opadach uznało, że jakość wody nie spełnia standardów wymaganych do ochrony zdrowia sportowców. Wydarzenie to pokazało, jak wymagający technicznie jest projekt i dlaczego sama wizualna czystość rzeki nie wystarcza do podjęcia decyzji o kąpieli. Bezpieczeństwo zależy od analiz mikrobiologicznych, przepływu, warunków pogodowych oraz funkcjonowania całego systemu kanalizacyjnego powyżej miejsc, w których ludzie wchodzą do wody.
Wyścigi olimpijskie były testem, publiczne kąpiele długoterminowym celem
Podczas Igrzysk Olimpijskich w Paryżu w 2024 roku Sekwana stała się jedną z najbardziej efektownych sportowych aren w samym centrum miasta. W rzece rozegrano wyścigi w pływaniu maratońskim, wykorzystywano ją również podczas zawodów triathlonowych, a sama rzeka odgrywała centralną rolę podczas ceremonii otwarcia. Jakość wody była wówczas codziennie monitorowana i wzbudzała ogromne zainteresowanie międzynarodowe, szczególnie po okresach deszczowych oraz po odroczeniach niektórych treningów i decyzji dotyczących zawodów. Dla organizatorów i władz miejskich program olimpijski był jednak etapem przejściowym w drodze do celu, który miał stać się widoczny dopiero rok później: regularnych letnich kąpieli mieszkańców i odwiedzających. Międzynarodowy Komitet Olimpijski właśnie otwarcie trzech kąpielisk w 2025 roku przedstawił jako jeden z przykładów trwałego dziedzictwa Igrzysk, podkreślając, że wydarzenie sportowe posłużyło jako katalizator projektu infrastrukturalnego, który w innych okolicznościach mógłby potrwać znacznie dłużej.
Powrót publicznych kąpieli ma zatem szersze znaczenie niż symboliczny „powrót nad rzekę”. W okresach wielkich letnich upałów urządzone strefy zapewniają mieszkańcom i odwiedzającym dodatkową przestrzeń do ochłody, rekreacji i aktywności fizycznej bez konieczności budowy nowych obiektów zamkniętych. World Aquatics w uzasadnieniu nagrody szczególnie podkreśla połączenie nadzorowanych stref, codziennego monitorowania wody oraz miejskiej infrastruktury, która zwiększa dostęp do miejsc umożliwiających ochłodzenie podczas wysokich temperatur. Takie podejście staje się coraz ważniejsze w europejskich miastach dostosowujących się do coraz częstszych fal upałów, ale jednocześnie wymaga stałego zarządzania ryzykiem, ponieważ naturalna rzeka nie jest basenem o stabilnych i całkowicie kontrolowanych warunkach. Paryski model nie opiera się więc na twierdzeniu, że Sekwana zawsze nadaje się do kąpieli, lecz na systemie, w którym kąpieliska otwierane są tylko wtedy, gdy pozwalają na to aktualne dane i warunki.
Jakość wody sprawdzana jest każdego dnia
Miasto Paryż poinformowało w sierpniu 2026 roku, że w sezonie próbki wody pobierane są codziennie, aby sprawdzić, czy spełniają oficjalne kryteria zdrowotne. Analizy laboratoryjne koncentrują się przede wszystkim na bakteriach Escherichia coli i enterokokach jelitowych, dwóch wskaźnikach mikrobiologicznych wykorzystywanych do oceny przydatności wody do kąpieli. Wyniki łączone są z pomiarami w czasie rzeczywistym, obserwacjami terenowymi, danymi o możliwych źródłach zanieczyszczeń, prognozami meteorologicznymi oraz stanem przepływu rzeki. Miasto podaje, że monitorowana jest również prędkość, czyli wielkość przepływu, ponieważ zbyt silny przepływ sam w sobie może stanowić zagrożenie dla kąpiących się, nawet jeśli wskaźniki mikrobiologiczne nie są problematyczne. Taki wielowarstwowy system nadzoru umożliwia tymczasowe zamykanie kąpielisk, gdy deszcz, burze lub inne warunki zwiększają ryzyko.
Nadzór regulacyjny prowadzi również regionalna agencja zdrowia Agence régionale de santé, a kryteria opierają się na europejskich ramach zarządzania jakością wód w kąpieliskach. Oznacza to, że decyzje o otwarciu nie opierają się na sporadycznych, symbolicznych pomiarach, lecz na powtarzanych analizach i z góry określonych progach. Dla odwiedzających praktyczna konsekwencja jest prosta: fakt, że kąpiel wróciła do Sekwany, nie oznacza, że jest dozwolona wszędzie i o każdej porze. Miasto dla każdej oficjalnej lokalizacji publikuje informację o tym, czy jest ona otwarta czy zamknięta, a zasady bezpieczeństwa obejmują nadzór ratowników, ograniczenie przestrzeni do pływania oraz koordynację z żeglugą rzeczną. W ten sposób powrót kąpieli traktowany jest jako stała usługa publiczna zależna od zarządzania operacyjnego, a nie wyłącznie jako jednorazowe osiągnięcie.
Odnowa Sekwany przyniosła również widoczne zmiany ekologiczne
Poprawie stanu sanitarnego rzeki towarzyszy odbudowa części jej bioróżnorodności. Miasto Paryż podaje, że obecnie w Sekwanie odnotowuje się około trzydziestu gatunków ryb, podczas gdy w najtrudniejszym okresie zanieczyszczenia w latach 70. XX wieku w rejonie Paryża notowano zaledwie trzy pospolite gatunki. We wspólnych materiałach francuskich instytucji publicznych z 2025 roku wskazano również wzrost z 14 gatunków w 1990 roku do 36 gatunków w nowszych pomiarach, co wiąże się z mniejszym obciążeniem substancjami zanieczyszczającymi oraz lepszym natlenieniem wody. W styczniu 2025 roku w centralnym odcinku Sekwany zidentyfikowano także trzy gatunki małży słodkowodnych, które Miasto Paryż opisuje jako wrażliwe wskaźniki jakości siedliska. Takie dane nie oznaczają, że mamy do czynienia z całkowicie odtworzonym naturalnym ekosystemem, ale pokazują, że inwestycje w kanalizację i ograniczenie zrzutów mają skutki wykraczające poza samą możliwość rekreacyjnego pływania. Korzyść ekologiczna jest zatem jednym z elementów, dla których World Aquatics Foundation wyróżniła projekt jako istotny dla szerszej dyskusji o zrównoważonym rozwoju sportów wodnych.
Paryż dzieli nagrodę z Azerbejdżanem
Drugim laureatem pierwszego wyróżnienia Environmental Award jest Republika Azerbejdżanu. World Aquatics Foundation wskazała długoterminowe państwowe zaangażowanie w ochronę środowiska i zrównoważony rozwój, w tym zarządzanie zasobami naturalnymi i systemami wodnymi, jako powód wyboru kraju do grona pierwszych laureatów. Azerbejdżan był również 5 czerwca 2026 roku oficjalnym gospodarzem globalnych obchodów Światowego Dnia Środowiska pod przewodnictwem Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska, UNEP, ze szczególnym naciskiem na działania na rzecz klimatu. UNEP podkreślił przy tej okazji kwestie adaptacji do zmian klimatu, transformacji energetycznej oraz wyzwania takie jak obniżanie się poziomu Morza Kaspijskiego. World Aquatics zapowiedziało, że azerbejdżańskie wsparcie w wysokości 25 000 dolarów zostanie formalnie przekazane podczas Pucharu Świata w pływaniu w Baku na początku października 2026 roku.
Dziedzictwo wielkiego wydarzenia sportowego, które pozostaje po zgaśnięciu reflektorów
W dyskusjach o zrównoważonym charakterze Igrzysk Olimpijskich i innych wielkich zawodów często pojawia się pytanie, czy tymczasowe imprezy sportowe uzasadniają wielkie inwestycje publiczne. Projekt Sekwany nie daje uniwersalnej odpowiedzi na to pytanie, ale stanowi jeden z najbardziej oczywistych przykładów infrastruktury, która po Igrzyskach pozostała w codziennym użyciu. Kluczowymi pracami nie były tymczasowe trybuny ani obiekty przeznaczone wyłącznie dla zawodników, lecz kolektory kanalizacyjne, zbiorniki, systemy oczyszczania i przyłącza, które nadal ograniczają zanieczyszczenie niezależnie od kalendarza sportowego. Otwarcie kąpielisk w 2025 roku i ich ponowne wykorzystanie w 2026 roku przekształciły ten rezultat infrastrukturalny w publicznie widoczne dziedzictwo. Właśnie dlatego World Aquatics Foundation podkreśla paryski przykład jako model, w którym wydarzenie sportowe może przyspieszyć projekt ekologiczny i społeczny większy niż same zawody.
Mimo to sukces nadal mierzony jest z sezonu na sezon. Sekwana pozostaje wielką miejską rzeką pod wpływem pogody, ruchu, zrzutów położonych w górę rzeki i złożonego systemu odprowadzania wód, dlatego trwale „zdobyta” możliwość kąpieli zależy od ciągłego utrzymania i kontroli. Miasto Paryż w 2026 roku nadal codziennie publikuje dane o jakości wody, a trzy oficjalne strefy działają w systemie umożliwiającym zamknięcie, gdy wymagają tego warunki. Takie podejście być może jest najważniejszą częścią projektu: powrót kąpieli nie jest przedstawiany jako dowód, że wszystkie problemy Sekwany zniknęły, lecz jako rezultat systemu ulepszonego na tyle, aby rzeka, pod nadzorem, mogła ponownie stać się częścią życia publicznego. Ponad sto lat po zakazie z 1923 roku właśnie ta zmiana relacji między miastem a jego rzeką przyniosła Paryżowi pierwsze ekologiczne wyróżnienie World Aquatics Foundation.
Źródła:
- World Aquatics Foundation – oficjalny komunikat o formalnym wręczeniu wyróżnienia Environmental Award Miastu Paryż, ceremonii w Bras-Marie oraz przeznaczeniu wsparcia w wysokości 25 000 dolarów na program „1, 2, 3… Nagez !” (link)
- World Aquatics – komunikat o pierwszych laureatach nagrody, kryteriach wyróżnienia oraz danych dotyczących Paryża i Azerbejdżanu (link)
- Ville de Paris – aktualne informacje o kąpielach w Sekwanie w 2026 roku, codziennych analizach jakości wody i monitoringu mikrobiologicznym (link)
- Ville de Paris – dane o zbiorniku Austerlitz, koszcie około 90 milionów euro i całym planie kąpielowym o wartości około 1,4 miliarda euro (link)
- Francuskie Ministerstwo Transformacji Ekologicznej – opis Planu Jakości Wody i Kąpieli, finansowania i działań infrastrukturalnych na Sekwanie i Marnie (link)
- Międzynarodowy Komitet Olimpijski – przegląd ponownego otwarcia Sekwany dla publicznych kąpieli i długoterminowego olimpijskiego dziedzictwa projektu (link)
- Ville de Paris – dane o powrocie gatunków ryb i innych wskaźnikach bioróżnorodności w Sekwanie (link)
- UNEP – oficjalne dane o Azerbejdżanie jako gospodarzu Światowego Dnia Środowiska 2026 oraz tematach działań klimatycznych (link)