Komisja Europejska otworzyła zaproszenie dotyczące zrównoważonego i cyfrowego rozwoju turystycznych MŚP o wartości 6,9 mln euro

Otwarte europejskie zaproszenie do wzmacniania konkurencyjności turystycznych MŚP: nacisk na zrównoważony rozwój, cyfryzację i nowe szlaki

Komisja Europejska otworzyła nowe zaproszenie do składania wniosków projektowych pod nazwą Supporting Sustainable Competitiveness in Tourism – SMP-COSME-2026-TOURSME-01, przeznaczone na wzmacnianie konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w sektorze turystycznym. Jest to zaproszenie wpisujące się w szersze europejskie ramy zielonej i cyfrowej transformacji, ale także w dążenie do uczynienia turystyki w Unii Europejskiej bardziej odporną na kryzysy, zakłócenia rynkowe i zmiany w zachowaniach podróżnych. Zgodnie z oficjalnymi danymi zaproszenie zostało otwarte 3 marca 2026 r., a wnioski są przyjmowane do 20 maja 2026 r. do godziny 17:00 czasu brukselskiego. Łączny dostępny budżet wynosi 6,9 mln euro, a Komisja Europejska spodziewa się sfinansować około pięciu projektów.

Dla sektora turystycznego ten konkurs jest ważny, ponieważ nie traktuje zrównoważonego rozwoju wyłącznie jako ekologicznego dodatku do istniejącej oferty, lecz jako integralną część przyszłej pozycji rynkowej europejskich przedsiębiorstw turystycznych. W centrum zaproszenia znajdują się projekty, które mają pomóc przedsiębiorstwom w opracowaniu bardziej zrównoważonych produktów i usług, wdrażaniu rozwiązań cyfrowych, poprawie odporności działalności oraz wzmocnieniu współpracy w ramach destynacji i pomiędzy regionami. Komisja Europejska szczególnie podkreśla przy tym, że wybrane projekty powinny doprowadzić do powstania w pełni funkcjonalnych i samowystarczalnych szlaków turystycznych do końca okresu współfinansowania, co nadaje temu zaproszeniu bardzo konkretny wymiar rozwojowy.

Szlaki turystyczne jako oś rozwoju

Jedną z najważniejszych cech szczególnych tego zaproszenia jest silne ukierunkowanie na tworzenie tematycznych i/lub geograficznych szlaków turystycznych oraz rozwój powiązanych ekosystemów turystycznych. Oznacza to, że od wnioskodawców nie oczekuje się jedynie opracowania pojedynczych działań promocyjnych lub odizolowanych innowacji, lecz tworzenia szerszych modeli współpracy, które mogą połączyć wielu interesariuszy na tym samym obszarze lub wokół tego samego tematu. W praktyce może to obejmować szlaki kulturowe, gastronomiczne, przyrodnicze, przemysłowe, zdrowotne, wiejskie lub inne wyspecjalizowane trasy, które łączą wiele lokalizacji, przedsiębiorstw i organizacji w jedną całość.

Zgodnie z dokumentacją konkursową takie szlaki powinny pomóc w bardziej zrównoważonym rozwoju turystyki. Jest to szczególnie ważne w kontekście europejskim, w którym część destynacji od lat zmaga się z presją nadmiernej turystyki, podczas gdy jednocześnie liczne obszary wiejskie, odległe, nadmorskie i słabiej rozwinięte poszukują zrównoważonych modeli wzrostu gospodarczego. Właśnie dlatego Komisja dostrzega w tym zaproszeniu przestrzeń dla projektów, które mogą odciążyć najbardziej obciążone destynacje, a jednocześnie zwiększyć widoczność mniej znanych obszarów i wydłużyć sezon turystyczny. Takie podejście jest ważne nie tylko dla wskaźników turystycznych, lecz także dla społeczności lokalnych, ponieważ skuteczniej rozdziela korzyści z turystyki i ogranicza negatywne skutki skoncentrowanej presji na infrastrukturę, środowisko i codzienne życie mieszkańców.

Szczególny nacisk położono również na to, aby szlaki turystyczne nie pozostały jedynie koncepcją marketingową. Komisja Europejska wyraźnie wskazuje, że oczekuje się rozwoju ekosystemów, które będą mogły funkcjonować również po zakończeniu finansowania. Innymi słowy celem nie jest tymczasowy projekt bez kontynuacji, lecz model, który będzie generował długoterminową współpracę, silniejszą obecność rynkową i trwałe efekty biznesowe dla zaangażowanych małych i średnich przedsiębiorstw.

Kto może się zgłosić i jak muszą wyglądać partnerstwa

Zaproszenie nie jest przeznaczone dla pojedynczych firm turystycznych, które miałyby samodzielnie ubiegać się o własny projekt. Zgłaszać się mogą osoby prawne prawa publicznego lub prywatnego z państw członkowskich Unii Europejskiej, a także z określonych państw EOG i krajów stowarzyszonych z Programem Jednolitego Rynku lub tych, które są w trakcie procesu stowarzyszenia, na warunkach określonych w oficjalnej dokumentacji. Kluczowy przekaz jest taki, że poszukiwane są organizacje, które mogą wspierać turystyczne MŚP, gromadzić odpowiednich aktorów i prowadzić bardziej złożone projekty transnarodowe.

Konkurs bardzo precyzyjnie określa skład konsorcjum. Należy zgromadzić co najmniej pięć, a maksymalnie osiem niezależnych podmiotów. Wśród nich muszą znaleźć się co najmniej trzy organizacje zarządzania destynacją z co najmniej dwóch kwalifikujących się krajów oraz co najmniej dwie organizacje wsparcia biznesu, również z co najmniej dwóch kwalifikujących się krajów. Taka struktura pokazuje, że Komisja nie chce projektów zamkniętych w ramach jednej logiki administracyjnej lub promocyjnej, lecz partnerstw łączących zarządzanie destynacją, rozwój przedsiębiorczości, transfer wiedzy i współpracę międzynarodową.

W pierwotnym opisie zaproszenia wśród kwalifikujących się interesariuszy wymieniono również klastry, instytucje badawcze, organizacje wsparcia biznesu oraz inne organizacje, które mogą pomóc turystycznym MŚP w rozwoju bardziej konkurencyjnej działalności. Oznacza to również, że skuteczny wniosek będzie zależał nie tylko od dobrego pomysłu, lecz także od zdolności do zgromadzenia partnerów, którzy wspólnie mogą objąć rozwój produktów, rozwiązania cyfrowe, szkolenia, zarządzanie destynacją i wsparcie dla przedsiębiorstw w terenie.

Ile pieniędzy jest dostępnych i co jest finansowane

Szacowany łączny budżet zaproszenia wynosi 6,9 mln euro, z możliwością zwiększenia o 20 procent, jeśli dostępne będzie dodatkowe finansowanie. Komisja wskazuje, że spodziewa się sfinansować około pięciu projektów, a zalecana kwota wnioskowanego grantu na projekt mieści się w przedziale 1,2–1,4 mln euro. Nie oznacza to, że inne kwoty są automatycznie niemożliwe, ale daje wyraźny sygnał co do skali projektów, jakie Bruksela chce zobaczyć: wystarczająco dużych, aby mogły zbudować konkretny międzynarodowy model współpracy, ale jednocześnie na tyle ukierunkowanych, aby przynieść mierzalne rezultaty.

Szczególnie ważne jest zrozumienie modelu finansowania. Zgodnie z dokumentem konkursowym koszty wsparcia finansowego dla stron trzecich, czyli MŚP, które zostaną objęte projektowymi programami wsparcia, mogą być finansowane w wysokości 100 procent, podczas gdy pozostałe kategorie kosztów są finansowane w wysokości 90 procent. Innymi słowy konsorcja muszą liczyć się z koniecznością własnego współfinansowania części działań wdrożeniowych, podczas gdy bezpośrednie wsparcie dla przedsiębiorstw jest hojniej objęte zasadami zaproszenia. Komisja wskazuje również, że maksymalna kwota wsparcia na jednego beneficjenta strony trzeciej, czyli MŚP, wynosi 15 000 euro.

W zaproszeniu przewidziano również mechanizm financial support to third parties, co oznacza, że wybrane konsorcja nie będą jedynie realizować własnych działań projektowych, lecz będą także, za pośrednictwem przejrzystego konkursu, przyznawać wsparcie finansowe turystycznym MŚP. Liczba MŚP, które muszą zostać objęte tym mechanizmem, wynosi od 10 do 30. Jest to ważny element, ponieważ pokazuje, że Komisja Europejska chce, aby efekt zaproszenia nie pozostał na poziomie partnerów instytucjonalnych, lecz konkretnie przełożył się na przedsiębiorstwa działające na rynku i potrzebujące inwestować w nowe usługi, doświadczenia, produkty i modele biznesowe.

Cyfryzacja, zrównoważony rozwój i odporność nie są już odrębnymi tematami

Chociaż publicznie często osobno mówi się o zielonej transformacji, cyfryzacji i wzmacnianiu umiejętności, to zaproszenie w praktyce łączy je w jedną logikę rozwojową. Oficjalna dokumentacja wskazuje, że projekty powinny przyczyniać się do większego wdrażania zrównoważonego rozwoju, cyfryzacji i innowacji, w tym bardziej ekologicznych praktyk, nowych technologii, rozwiązań opartych na danych i podejść cyrkularnych. Oznacza to, że konkurencyjność turystyki w politykach europejskich jest coraz rzadziej mierzona wyłącznie wzrostem liczby przyjazdów, a coraz częściej jakością modeli biznesowych, efektywnym zarządzaniem zasobami i zdolnością do dostosowania się do zmian.

Komisja Europejska dodatkowo podkreśla odporność turystycznych MŚP, czyli ich zdolność do reagowania na wyzwania gospodarcze, środowiskowe i społeczne. Nie jest to przypadek. Europejska turystyka w ostatnich latach przeszła przez zakłócenia pandemiczne, presję energetyczną i inflacyjną, zmiany w zachowaniu podróżnych, zwiększone wymogi zrównoważonego rozwoju oraz coraz większe znaczenie platform cyfrowych i danych. W tym kontekście zaproszenie SMP-COSME-2026-TOURSME-01 nie zostało pomyślane jako klasyczna dotacja na promocję, lecz jako narzędzie do głębokiego dostosowania sektora.

W tym sensie ważne są również szersze ramy polityczne. Już w 2022 roku Komisja Europejska opublikowała Transition Pathway for Tourism, strategiczne ramy powstałe we współpracy z branżą, władzami publicznymi, partnerami społecznymi i innymi interesariuszami, których celem jest przyspieszenie zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększenie odporności ekosystemu turystycznego. Na oficjalnych stronach Komisji wskazano, że ścieżka ta obejmuje zieloną transformację, transformację cyfrową, odporność i rozwój umiejętności, a właśnie te same elementy bardzo wyraźnie odzwierciedlają się również w aktualnym zaproszeniu do składania projektów.

Co ten konkurs oznacza dla Chorwacji i podobnych krajów turystycznych

Dla krajów silnie opartych na turystyce, takich jak Chorwacja, tego rodzaju zaproszenie może mieć wielorakie znaczenie. Z jednej strony otwiera przestrzeń dla partnerstw międzynarodowych, w których krajowe organizacje zarządzania destynacją, agencje rozwoju, klastry lub instytucje badawcze mogą stać się częścią szerszych projektów europejskich. Z drugiej strony zaproszenie pobudza właśnie te zmiany, o których w chorwackiej turystyce mówi się od lat: większy krok w kierunku oferty całorocznej, silniejsze włączenie obszarów śródlądowych, rozwój wyspecjalizowanych nisz, większa wartość dodana na gościa, mądrzejsze wykorzystanie narzędzi cyfrowych i zmniejszenie zależności od masowego modelu sezonowego.

Szlaki tematyczne i geograficzne mogą przy tym być szczególnie interesujące dla środowisk, które chcą połączyć dziedzictwo kulturowe, ofertę eno-gastronomiczną, aktywny wypoczynek, lokalizacje przyrodnicze i lokalnych producentów w jeden produkt. Takie modele mogą pomóc destynacjom, które wciąż nie są wystarczająco widoczne na rynku międzynarodowym, ale także bardziej rozwiniętym obszarom, które chcą rozszerzyć ofertę poza szczytowe miesiące letnie. Ważne jest również to, że Komisja w treści zaproszenia wyraźnie wspomina o bardziej zrównoważonym rozwoju turystyki i wsparciu dla mniej odwiedzanych obszarów, co nadaje dodatkową wagę projektom, które nie dążą wyłącznie do wzrostu ruchu, lecz także do bardziej równomiernego rozwoju terytorialnego.

Należy jednak pamiętać, że to zaproszenie nie jest proste ani administracyjnie, ani pod względem treści. Wymaga międzynarodowego konsorcjum, jasnej metodologii pracy z MŚP, opracowanego schematu finansowego dla stron trzecich, trwałego modelu szlaku turystycznego i zdolności wykazania efektu. Oznacza to, że konkurencyjne wnioski będą prawdopodobnie pochodzić od partnerstw, które mają już doświadczenie w projektach europejskich, współpracy transnarodowej i rozwoju produktów turystycznych. Dla organizacji, które dopiero wchodzą w takie procesy, najważniejszym wyzwaniem może być znalezienie odpowiednich partnerów i odpowiednio wczesne ukształtowanie konsorcjum.

Terminy, procedura i o czym wnioskodawcy powinni pamiętać

Zgodnie z opublikowanymi informacjami jest to jednoetapowa procedura składania wniosków. Zaproszenie zostało otwarte 3 marca 2026 r., a ostateczny termin składania wniosków projektowych upływa 20 maja 2026 r. o godzinie 17:00. Ocena jest przewidziana w czerwcu i lipcu 2026 roku. Zgodnie z zasadami konkursu projekty powinny zasadniczo trwać od 30 do 48 miesięcy, co potwierdza, że Komisja oczekuje wieloletnich, poważnych interwencji rozwojowych, a nie krótkoterminowych kampanii.

Ważny jest także zapis, zgodnie z którym wnioskodawcy i podmioty powiązane mogą uczestniczyć tylko w jednym wniosku w ramach tego samego zaproszenia. Innymi słowy organizacje nie mogą równolegle być częścią kilku konsorcjów i czekać, które przejdzie. Zapis ten dodatkowo wzmacnia znaczenie wczesnego porozumienia między partnerami i starannego wyboru niszy projektowej. Komisja jednocześnie ostrzega, że wnioski muszą być zrównoważone finansowo i że wnioskodawcy muszą dysponować wystarczającymi zasobami do skutecznej realizacji projektu.

Dla zainteresowanych organizacji oznacza to w praktyce, że przygotowanie wniosku nie powinno zaczynać się od formularza technicznego, lecz od pytań strategicznych. Jaką trasę lub powiązany ekosystem turystyczny chcą rozwijać. Jaki problem w ten sposób rozwiązują. W jaki sposób włączą do projektu MŚP i według jakich kryteriów będą im przyznawać wsparcie. W jaki sposób zapewnią, że rezultaty pozostaną trwałe po zakończeniu finansowania. To właśnie odpowiedzi na te pytania prawdopodobnie odróżnią rutynowe wnioski projektowe od tych, które rzeczywiście odpowiadają na cele europejskiej polityki turystycznej.

Zaproszenie, które ujawnia kierunek europejskiej polityki turystycznej

Poza samą szansą finansową nowe zaproszenie ujawnia również szerszy kierunek, w którym zmierza europejska polityka wobec turystyki. W Programie Jednolitego Rynku turystyka nie jest postrzegana wyłącznie jako sektor konsumpcji i ruchu, lecz jako ekosystem gospodarczy, który musi być bardziej innowacyjny, bardziej zrównoważony, lepiej przygotowany technologicznie i lepiej powiązany z rozwojem lokalnym. Potwierdza to również oficjalny opis Programu Jednolitego Rynku, w którym Komisja Europejska wskazuje, że dysponuje on łącznym budżetem 4,2 mld euro na lata 2021–2027 oraz że wśród jego celów szczególne miejsce zajmuje wzmacnianie jednolitego rynku i konkurencyjności przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP.

Właśnie dlatego zaproszenie SMP-COSME-2026-TOURSME-01 wykracza poza wąskie ramy jednego konkursu sektorowego. Pokazuje, że od europejskiej turystyki oczekuje się czegoś więcej niż zwykłej odbudowy i powrotu do dawnych wzorców. Oczekuje się od niej rozwoju modeli, które lepiej rozkładają przepływy turystyczne, otwierają przestrzeń dla nowych nisz biznesowych, wykorzystują dane i narzędzia cyfrowe, zmniejszają presję środowiskową i tworzą bardziej odporne lokalne ekosystemy. Dla organizacji zajmujących się rozwojem turystyki jest to jednocześnie szansa i test zdolności do przełożenia europejskich priorytetów na konkretne, mierzalne i rynkowo trwałe projekty.

Źródła:
- European Innovation Council and SMEs Executive Agency – oficjalna strona zaproszenia z datą otwarcia, terminem składania wniosków i podstawowym opisem zaproszenia (link)
- European Commission / Funding & Tenders – oficjalny dokument konkursowy z warunkami kwalifikowalności, składem konsorcjum, budżetem, zasadami finansowania i oczekiwanymi skutkami (link)
- European Commission – przegląd Programu Jednolitego Rynku z łącznym budżetem i celami programu na lata 2021–2027 (link)
- European Commission / Mobility and Transport – wyjaśnienie znaczenia Programu Jednolitego Rynku dla turystyki (link)
- European Commission / Mobility and Transport – oficjalny przegląd transformacji turystyki w UE, z naciskiem na zieloną i cyfrową transformację, odporność i umiejętności (link)
- European Commission / EU Tourism Platform – raport o postępach we wdrażaniu Transition Pathway for Tourism do 2024 roku (link)