Nowy mural w przejścia podziemnym w Rijece, który łączy centrum miasta z Targiem Miejskim, wniósł do przestrzeni nową energię, bezpieczniejsze doświadczenie przejścia i jeszcze jeden rozpoznawalny podpis wizualny miasta. Projekt został zrealizowany wspólnie we współpracy Miasta, Wspólnoty Turystycznej miasta i Żupanii Primorsko-Gorskiej z jasnym celem: poprawić jakość przestrzeni publicznej, wzmocnić tożsamość wizualną oraz zaoferować współczesne, ciepło opowiedziane przedstawienie symboli miejskich i wydarzeń. Dla odwiedzających, którzy planują przyjazd i szukają praktycznych informacji o pobycie, polecamy przegląd noclegów w Rijece.
Od uczęszczanego przejścia do miejskiego punktu spotkań
Przejście podziemne, z którego codziennie korzystają mieszkańcy i goście Rijeki, długo było jedynie funkcjonalną komunikacją między dwoma żywymi biegunami centrum – Korzo i Targiem Miejskim. Choć jest to miejsce tranzytowe, ta przestrzeń zawsze miała potencjał, by stać się czymś więcej: wejściową wizytówką wizualną miasta, miejscem, które sugeruje rytm codzienności, ale także tożsamość społeczności. Nowy mural odwraca tę logikę: zamiast neutralnej ściany, przejście oferuje teraz silną opowieść, w której rozpoznawalne są symbole miasta, jego tradycje i wydarzenia, a także dziedzictwo przemysłowe, które ukształtowało zarysy portu i sylwetkę dźwigów. Dla wszystkich, którzy przyjeżdżają na krótko lub planują dłuższy pobyt, praktyczne jest wcześniejsze zbadanie oferty noclegów w Rijece.
Symbole, które tworzą rytm miasta
Kompozycja muralu została pomyślana jako dwuczęściowa narracja. Na pierwszej ścianie rozgrywa się swoisty pochód motywów miejskich: dzwonnicy (Zvončari) jako silna ikona karnawałowa, smok z Trsatu jako mitologiczny strażnik wzgórza nad miastem, biegacz Homo si teć ucieleśniający sportowego ducha ulic miejskich, rowerzysta CRO Race jako przypomnienie o międzynarodowym wyścigu etapowym, który każdej jesieni przechodzi lub kończy się w Rijece, następnie żaglówka Fiumanki jako znak miłości do morza i wiatru, oraz artefakty muzyczne wskazujące na awangardową i alternatywną scenę skupioną wokół Ri Rocka. Przemysłowe dźwigi portowe, w tle kompozycji, są tkanką łączną – przypominają o mieście jako porcie roboczym i jednocześnie jako poligonie kulturalnym.
Na przeciwległej stronie ścian otwiera się widok na Zatokę Rijecką, z horyzontem, który otaczają Učka oraz wyspy Cres i Krk. Wśród statków w zatoce namalowana jest również wielka barka nosząca lustrzaną maskę – w niej odbija się pochód z pierwszej ściany. Ten motyw lustra tworzy grę spojrzeń: miasto patrzy na siebie przez własną tradycję, a przechodzień rozpoznaje własne wspomnienia i przeżycia w obrazie miasta. W tym dialogu wizualnym odzwierciedla się podstawowe przesłanie muralu – tożsamość karnawałowa i rytm miejski nie są epizodem, ale trwałą energią pulsującą przez cały rok.
Artyści, których style się dopełniają
Autorstwo muralu podpisują trzy rozpoznawalne nazwiska chorwackiej sceny street artu i muralizmu – Vladimir Tomić – Mosk, Tea Jurišić i Slaven Lunar Kosanović. Każde z nich wnosi specyficzny styl i doświadczenie, a we wspólnej kompozycji te języki nakładają się na siebie w unikalną całość.
- Vladimir Tomić – Mosk, rodowity Rijeczanin, jest aktywny na scenie od końca lat dziewięćdziesiątych. Jego praca jest rozpoznawalna po gestach typograficznych, silnej ekonomii graficznej i wyczuciu symboliki miejskiej. W rodzinnym mieście uczestniczył w inicjatywach, które przybliżyły street art szerszej publiczności, a jego prace były publikowane w wydaniach międzynarodowych i realizowane w wielu europejskich miastach.
- Tea Jurišić dała się poznać jako ilustratorka i muralistka, której prace łączą precyzyjny rysunek, linię narracyjną i symboliczną, często poetycką atmosferę. Jej styl łatwo rozpoznajemy po zdolności do opowiadania złożonych idei ciepłym, komunikatywnym językiem wizualnym.
- Slaven „Lunar” Kosanović to pionier rodzimej sceny graffiti z globalnym śladem – malował i wystawiał na wielu kontynentach, a jego styl jest zabawny, elastyczny i energiczny. Długoletnią praktykę „czytania” powierzchni miejskich przenosi na prace, które pozostają zapamiętywalne również poza kontekstem lokalnym.
W tym projekcie ich role są równorzędne i synergiczne: akcenty typograficzne, sceny figuratywne i dynamiczny gest linearny stapiają się w rytmiczną kompozycję, która prowadzi przechodnia od wejścia do wyjścia, bez „martwych” punktów. Dzięki temu przejście podziemne przestaje być tunelem i staje się korytarzem narracyjnym – sekwencją kadrów o mieście, które oddycha morzem, żyje kulturą ulicy i pielęgnuje wydarzenia gromadzące społeczność.
Dlaczego właśnie te motywy: karnawał, sport, muzyka i morze
Wybór motywów nie jest przypadkowy. Rijecki karnawał jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych chorwackich wydarzeń kulturalnych i nosi tytuł „piątej pory roku” miasta. Pochód masek każdego roku gromadzi tysiące uczestników i odwiedzających oraz symbolizuje otwartość, humor i zbiorową kreatywność. Wymiar sportowy miasta jest w tej samej mierze kluczowy – festiwal sportu i rekreacji Homo si teć (Rijeka Run) zamienia centrum Rijeki w strefę bez samochodów i celebruje ruch jako przeżycie publiczne. Z drugiej strony, międzynarodowy wyścig etapowy CRO Race regularnie przynosi finisze lub przejazdy przez miasto, wpisując Rijekę na trasę światowego kolarstwa. Na wodzie, impreza żeglarska Fiumanka gromadzi żeglarzy i publiczność – żaglówka na ścianie jest tym samym nie tylko symbolem, ale przypomnieniem o rytuale gromadzenia się w rijeckim porcie. Scena muzyczna, skoncentrowana również poprzez stowarzyszenie i festiwal Ri Rock, silnie wpłynęła na tożsamość miasta – motyw gitary i dźwięku mówi o ciągłości kultury alternatywnej i jej roli w tworzeniu miejskiej wrażliwości.
Rola dziedzictwa przemysłowego i język wizualny portu
Rijeka jest historycznie miastem portowym, a dźwigi, pochylnia i sylwetki statków są częścią zbiorowego widoku. W muralu te motywy zostały wykorzystane jako wizualne „motywy przewodnie” – zachowują rytm kompozycji i tworzą poczucie miejsca. Widok na zatokę, w którym na horyzoncie zarysowują się Učka, Cres i Krk, poszerza kadr poza granice przejścia podziemnego i przypomina przechodniowi, że znajduje się w mieście, które bez przerwy komunikuje się z morzem. Jeśli przy tym planujecie badać szerszą okolicę, warto wcześniej przejrzeć opcje noclegowe w Rijece jako punkcie wyjścia do jednodniowych wycieczek.
Bezpieczeństwo, światło i psychologia przejścia
Oprócz wymiaru estetycznego, mural wnosi również mierzalne zmiany w odbiorze przestrzeni. Systemowo przemyślane kolory, rytm figur i urozmaicona linia ruchu tworzą dynamiczne, ale przejrzyste otoczenie wizualne – przejście staje się intuicyjne i mniej stresujące, a oświetlone, pomalowane płaszczyzny zmniejszają percepcję efektu „tunelowego”. Psychologia koloru, rytmu i akcentów typograficznych jest ważna we wrażliwych przestrzeniach tranzytowych: są to miejsca, które ludzie chcą szybko przejść, a właśnie sztuka może ten moment uczynić przyjemniejszym, bezpieczniejszym i, w końcu, istotnym tożsamościowo.
Ciągłość lokalnych inicjatyw: od „Rijeki murali” do nowych projektów
Ten projekt wpisuje się w ciągłość programów miejskich i żupanijnych, dzięki którym powierzchnie publiczne otwierają się na sztukę. Przez lata, w centrum Rijeki i okolicznych ulicach, zrealizowano różne murale i interwencje graffiti – od ścian tematycznych poświęconych lokalnym historiom do prac autorów międzynarodowych w ramach festiwali i akcji miejskich. Taka polityka małych, ale w sumie silnych zabiegów pokazuje, jak zmiany w przestrzeni publicznej mogą być widoczne, a jednocześnie racjonalne kosztowo i długoterminowo zrównoważone.
Głos instytucji i rola organizacji partnerskich
Przedstawiciele Wspólnoty Turystycznej miasta podkreślają wagę synergii turystyki i kultury: interwencje artystyczne takie jak ta przyczyniają się nie tylko do urządzenia, ale i do spójności narracyjnej destynacji – gość w krótkim przejściu uczy się „czytać” miasto, a mieszkaniec otrzymuje potwierdzenie tego, czym miasto jest. Rolę koordynacji przejęły wydziały komunalne i służby miejskie, podczas gdy artyści mieli pełną swobodę autorską w interpretacji kluczowych motywów. Właśnie ta kombinacja funkcjonalności i autentycznego wyrazu wyróżnia projekt w stosunku do generycznych interwencji dekoracyjnych, które często widuje się w miejskich przejściach podziemnych.
Jak zorganizowana jest wizualna opowieść
Mural został pomyślany jako ciągły fryz, który rozciąga się na obu ścianach i suficie, tworząc swoistą „obwolutę” przestrzeni. Sekwencja początkowa wprowadza motywy przemysłowe i morskie – dźwigi portowe, statki, linie brzegu. Następuje szereg scen figuratywnych: dzwonnik z żaglówką w ręku, smok z Trsatu z gitarą, biegacz, który „przeskakuje” napis typograficzny, rowerzysta na odcinku drogi, który aluduje do finiszów wyścigów, postać, która w uniesieniu podnosi zegar miejski jako symbol czasu i ciągłości. Kompozycja jest urozmaicona, ale jasno prowadzona: obserwator, poruszając się przez przestrzeń, otrzymuje sekwencyjne doświadczenie obrazu. Wreszcie, motyw lustrzanej maski w barce „zwraca” spojrzenie z powrotem i zaprasza do drugiego czytania – historię można przejść również w odwrotnym kierunku, bez utraty sensu.
Typografia jako podpis
Elementy typograficzne nie są jedynie napisami, lecz „dźwiękowymi” akcentami – inicjały, krótkie słowa i onomatopeje, które towarzyszą ruchowi postaci. To podejście jest szczególnie rozpoznawalne w stylu Moska: litera jest traktowana jako kształt, a słowo jako jednostka rytmiczna. W połączeniu z linią Lunara i precyzją narracyjną Tei, typografia na ścianie staje się „trzecim głosem” kompozycji – niesłyszalnym, ale jakże obecnym.
Od fotografii do żywej kulisy
Nowe przejście podziemne już funkcjonuje jako scena: przechodnie zatrzymują się, fotografują motywy, kadrują własne pozy z muralem w tle, dzieci śledzą linie postaci i naśladują ich ruchy. Taki „interaktywny” efekt nie jest przypadkowy – jasno skomponowane figury i rytmy wizualne są pomyślane tak, by „trzymały kadr” i w szybkim przejściu, i w powolnym zwiedzaniu. W erze cyfrowej, gdzie tożsamość wizualna miasta jest często zapośredniczona przez ekran, takie murale stają się silnymi nośnikami obrazu miejsca.
Ekonomia uwagi i „miękkie” korzyści
Interwencje urbanistyczne w przestrzeniach tranzytowych rzadko są mierzone klasycznymi wskaźnikami ekonomicznymi. Jednak „miękkie” korzyści – takie jak przedłużone zatrzymywanie się przechodniów, pozytywne wrażenie, zwiększona wartość uczuciowa przestrzeni i jej rozpoznawalność – konkretnie przyczyniają się do brandingu destynacji. Gdy przejście staje się przyjemniejsze i bezpieczniejsze, ludzie wybierają je częściej; kiedy chcą je fotografować, zaczyna ono żyć również w cyfrowych śladach podróżnych. Wszystko to, pośrednio, karmi gospodarkę turystyczną i kulturalną miasta. Jeśli planujecie wizytę i chcecie być w pobliżu najżywszych punktów, sprawdźcie ofertę noclegów w Rijece w pobliżu targu i Korzo.
Utrzymanie komunalne i przyszła wytrzymałość
Aby takie interwencje długoterminowo zachowały jakość, konieczne jest regularne utrzymanie: kontrola wilgoci, oświetlenia, usuwanie ewentualnych uszkodzeń oraz w razie potrzeby retuszowanie kolorów. Ponieważ murale w przejściach podziemnych są narażone na specyficzne warunki (kondensacja, ruch ludzi, możliwość zadrapań), przewidziano warstwę powłoki ochronnej, która ułatwia czyszczenie i spowalnia degradację koloru. Oprócz tego zaplanowano okresowe kontrole stanu, aby zachować bezpieczeństwo i czytelność estetyczną całej powierzchni.
Włączenie społeczności
Chociaż mural wykonali uznani autorzy, projekt od początku opierał się na komunikacji z lokalną społecznością – poprzez wybór motywów, konsultacje dotyczące odniesień historycznych i kulturowych oraz koordynację ze służbami miejskimi. Dzięki temu osiągnięto balans między wysokim wykonaniem artystycznym a szeroką komunikatywnością dzieła. Obywatele rozpoznają motywy i odbierają je jako część własnego codziennego krajobrazu, a goście otrzymują zwięzłą „legendę miasta” w kilku starannie skomponowanych scenach.
Rijeka jako „klasa” na świeżym powietrzu
W kontekście oferty kulturalno-turystycznej, mural w przejściu podziemnym funkcjonuje również jako medium edukacyjne. Dorośli i dzieci mogą poprzez znaki wizualne uczyć się o manifestacjach miejskich, wydarzeniach sportowych i tradycji muzycznej, a przy tym naturalnie przyswajają też elementy dziedzictwa przemysłowego i morskiego. Dla wielu odwiedzających to pierwsze spotkanie z miastem „w biegu” – jeszcze zanim dotrą do pawilonu targu czy korzo, przechodzą przez galerię na świeżym powietrzu, która opowiada tysiąc drobnych historii.
Przejście podziemne jako prototyp przyszłych interwencji
Zdobyte doświadczenie w malowaniu i programowaniu tej przestrzeni może posłużyć jako prototyp dla innych punktów miejskich: przejść podziemnych, pasaży, murów oporowych i większych płaszczyzn wzdłuż korytarzy pieszych. Kluczem jest jasna narracja, spójna współpraca autorska i wykonanie techniczne, które znosi warunki miejskie. W ten sposób Rijeka kontynuuje znoszenie starego podziału między sztuką „wysoką” a „uliczną”: to, co do niedawna nie wchodziło do formalnych przestrzeni galeryjnych, dziś legitymizowanie buduje tożsamość miasta.
Topografia motywów: od Trsatu do zatoki
Motywy wizualne na muralu nie są ułożone losowo; podążają za wewnętrzną geografią miasta. Smok z Trsatu wiąże się ze wzgórzem i kasztelem; dzwonnicy przywołują szerszy krąg zwyczajów Kvarneru; żaglówka i barka należą do portu i zatoki; dźwigi i statki niosą kod przemysłowy, a znaki muzyczne otwierają kluby miejskie i ulice w wieczornym rytmie. Przez taką „mapę” przejście staje się szyfrem, a szyfr otwiera się temu, kto miasto powoli czyta. Dla tych, którzy tą mapą chcą chodzić dłużej niż jeden dzień, dobrym pomysłem jest zarezerwowanie noclegu w Rijece w pobliżu kluczowych punktów trasy.
Fotografia i ślad cyfrowy
W dobie sieci społecznościowych, takie interwencje multiplikują zasięg miasta. Zdjęcia muralu z oznaczeniami lokalizacji, krótkimi opisami i hashtagami stają się „małymi przewodnikami”, które kierują innych odwiedzających do punktów centralnych. Miasto zyskuje dzięki temu organiczną promocję – bez agresywnego brandingu, lecz poprzez autentyczną praktykę użytkowników. Dla redaktorów i autorów treści są to również bardzo użyteczne motywy przy tworzeniu reportaży, przewodników i artykułów tematycznych, jak i w formatach multimedialnych.
Połączenie sztuki, praktyki komunalnej i tożsamości
Najważniejszym efektem projektu jest jego znaczenie międzyobszarowe: sztuka nie odbywa się równolegle do infrastruktury, lecz organicznie się z nią zrosła; praktyka komunalna i produkcja kulturalna nie są już oddzielnymi światami. Przejście podziemne jest teraz bezpieczniejsze, czytelniejsze i bardziej atrakcyjne, ale jednocześnie i głębiej „rijeckie” – zapisane znakami, które należą do miasta i jego ludzi. Właśnie taki rodzaj interwencji długoterminowo buduje doświadczenie miejsca, zostawiając ślad i w codzienności mieszkańców, i w pamięci odwiedzających, którzy zapragną wrócić. A dla przyjemnego powrotu lub dłuższego pobytu, warto wcześniej zbadać możliwości noclegu w Rijece.