Sąd Najwyższy USA obalił cła, a firmy teraz obawiają się zwrotów, nowych obciążeń i długotrwałej niepewności prawnej

Bitwa sądowa o cła przeradza się w duże ryzyko biznesowe

Decyzja Sądu Najwyższego USA z 20 lutego 2026 r., w której stwierdzono, że ustawa o międzynarodowych nadzwyczajnych uprawnieniach gospodarczych, znana jako IEEPA, nie może być wykorzystywana jako podstawa prawna do nakładania szerokich ceł, nie uspokoiła rynku. Wręcz przeciwnie, otworzyła nowy okres niepewności prawnej, finansowej i operacyjnej dla tysięcy firm importujących towary do Stanów Zjednoczonych, ale także dla ich dostawców, klientów i inwestorów. W praktyce okazało się, że świat biznesu nie pyta już tylko o to, jak wysokie będzie cło na dany produkt, lecz także o to, kto ostatecznie poniesie koszt, kto ma prawo do zwrotu, jak długo potrwa procedura i czy Waszyngton w międzyczasie znajdzie nową podstawę prawną dla nowego pakietu obciążeń.

W sprawie Learning Resources, Inc. v. Trump Sąd Najwyższy uznał, że prezydent nie ma na podstawie IEEPA uprawnienia do jednostronnego wprowadzania ceł o nieograniczonym zasięgu. Tym samym obalono konstrukcję, na której opierały się dodatkowe obciążenia wprowadzone w 2025 r. i na początku 2026 r. Jednak decyzja, jakkolwiek ważna, nie dała jasnej operacyjnej odpowiedzi na kluczowe pytanie, które teraz dręczy firmy: jak odzyskać już zapłacone pieniądze i w jakim terminie. To właśnie tutaj powstała przestrzeń, w której niepewność prawna przeradza się w poważne ryzyko biznesowe, ponieważ planowania zakupów, umów, zapasów i cen nie da się oddzielić od terminów sądowych, procedur celnych i możliwych nowych decyzji politycznych.

Od zwycięstwa prawnego do proceduralnego chaosu

Na pierwszy rzut oka wyrok wygląda jak wielkie zwycięstwo importerów. Amerykańska służba celna i ochrony granic, CBP, już ogłosiła, że przestaje pobierać cła IEEPA, a Sąd Handlu Międzynarodowego USA, CIT, 4 marca nakazał usunięcie spornych obciążeń z procedur rozliczeniowych oraz umożliwienie zwrotów. Ten krok od razu otworzył jednak nowe pole problemów. System celny nie jest technicznie gotowy do masowego przetwarzania takich zwrotów, a państwo i sektor prywatny stoją teraz przed pytaniem, jak w ogóle wdrożyć decyzję w odniesieniu do dziesiątek milionów pojedynczych pozycji importowych.

Zgodnie z oświadczeniami, które CBP przekazało sądowi na początku marca, chodzi o ponad 330 tysięcy importerów i ponad 53 miliony objętych wpisów celnych. Szacunek władz USA mówi, że dzięki tym cłom zebrano około 166 miliardów dolarów. Sama ta liczba wystarcza, aby wyjaśnić, dlaczego rozstrzygnięcie prawne nie przyniosło natychmiastowej ulgi. W teorii decyzja sądu mówi, że cła zostały pobrane bez ważnej podstawy ustawowej. W praktyce jednak dopiero trzeba ustanowić mechanizm, który ustali, które przesyłki są objęte, czy ich rozliczenia są prawnie ostateczne, w jaki sposób nalicza się odsetki i kto musi złożyć dodatkowy wniosek.

Dlatego niepewność prawna stała się równie ważna jak sama polityka handlowa. Dla importerów nie wystarcza już śledzenie decyzji Białego Domu, lecz także interpretacji sądów, wytycznych CBP, terminów na protesty i technicznych warunków elektronicznych zwrotów. Firmy, które w ciągu ostatniego roku próbowały chronić marże poprzez podnoszenie cen, zmniejszanie zamówień lub zmiany w łańcuchach dostaw, muszą teraz jednocześnie decydować, czy agresywnie dochodzić zwrotu, czekać na automatyczne przetworzenie czy wszczynać odrębne postępowania, aby chronić swoje prawa.

Dlaczego zwroty nie są prostym rachunkiem

Z prawnego punktu widzenia najważniejsze pytanie brzmi, kto w ogóle ma bezpośrednie prawo do zwrotu. W amerykańskim systemie celnym jest to z reguły importer wpisany do dokumentacji, a nie końcowy nabywca, który być może pośrednio zapłacił wyższą cenę produktu. Właśnie dlatego po decyzji sądu pojawiła się nowa fala pozwów i nacisków na duże firmy. Część konsumentów twierdzi, że ciężar ceł ostatecznie poniosły gospodarstwa domowe, ponieważ sprzedawcy włączyli wyższe koszty do cen detalicznych. Jednak logika prawna systemu celnego nie podąża automatycznie za tą logiką ekonomiczną, więc pojawiła się luka między formalnym prawem do zwrotu a rzeczywistym pytaniem, kto faktycznie poniósł koszt.

Ta różnica już tworzy nowe spory. W handlu detalicznym i logistyce pojawiają się żądania klientów i partnerów biznesowych, by firmy nie zatrzymywały zwrotów wyłącznie dla siebie, jeśli wcześniej przerzuciły koszt celny na rynek. Otwiera to wrażliwą kwestię tak zwanego podwójnego odzyskania: czy firma może zatrzymać zwrot od państwa, jeśli część lub całość ciężaru została już przerzucona na klienta. W sensie prawnym odpowiedź nie jest jednoznaczna i będzie zależeć od umów, polityki cenowej, dowodów i poszczególnych relacji w łańcuchu dostaw. W sensie biznesowym szkoda już jednak powstała, ponieważ nawet firmy, które wygrały podstawowy spór, stoją teraz wobec nowej fali ryzyk, w tym pozwów zbiorowych, nadzoru regulacyjnego i presji reputacyjnej.

Dodatkowym problemem jest fakt, że nie wszystkie zwroty dotyczą w równym stopniu wszystkich ceł. Decyzje sądów i instrukcje CBP odnoszą się do obciążeń IEEPA, ale nie do innych instrumentów handlowych, takich jak cła wprowadzone na podstawie sekcji 232 ustawy o rozszerzeniu handlu lub sekcji 301 ustawy handlowej z 1974 r. Dla sektora biznesowego oznacza to, że nie chodzi o jednolity reset reżimu handlowego, lecz o złożone przetasowanie, w którym część kosztów może zostać zwrócona, a część pozostaje w mocy. Innymi słowy, firmy nie mogą po prostu obliczyć nowej ceny wejściowej tak, jakby problem został rozwiązany, ponieważ nadal muszą śledzić wiele równoległych reżimów.

Tymczasowe zniesienie jednego reżimu, przygotowanie drugiego

Największym źródłem nerwowości dla gospodarki jest nie tylko kwestia zwrotów, lecz także możliwość, że administracja USA bardzo szybko zastąpi obalone cła nowymi środkami. I właśnie to już się dzieje. Tego samego dnia, kiedy Sąd Najwyższy obalił cła IEEPA, Biały Dom sięgnął po inną podstawę prawną i ogłosił tymczasową dodatkową opłatę importową w wysokości 10 procent na podstawie sekcji 122 ustawy handlowej z 1974 r. Mechanizm ten jest ograniczony w czasie do 150 dni i zgodnie z opublikowanymi zasadami obowiązuje od 24 lutego 2026 r. w odniesieniu do szerokiego zakresu importu, z pewnymi wyjątkami.

Oznacza to, że firmy w tym samym tygodniu otrzymały zarówno dobrą, jak i złą wiadomość. Dobra wiadomość jest taka, że jeden pakiet ceł upadł w sądzie. Zła jest taka, że niemal natychmiast ustanowiono nowy reżim przejściowy, a administracja równolegle przygotowuje także trwalsze środki. Przedstawiciel handlowy USA otrzymał już polecenie, aby w ramach procedur na podstawie sekcji 301 zbadać nowe podstawy dla dodatkowych ceł, w tym kwestie nadwyżek produkcyjnych i innych praktyk handlowych, które Waszyngton uważa za szkodliwe dla gospodarki USA. Dla firm oznacza to w praktyce, że sąd uchylił jedną konstrukcję prawną, ale nie usunął samego politycznego zamiaru wykorzystywania ceł jako instrumentu polityki przemysłowej i handlowej.

Właśnie dlatego menedżerowie, dyrektorzy finansowi i zespoły prawne pracują dziś na dwóch torach. Na pierwszym próbują odzyskać pieniądze, które uważają za pobrane bezprawnie. Na drugim już uwzględniają w planach możliwość, że część kosztów wkrótce powróci w ramach nowego reżimu. Taka sytuacja utrudnia podejmowanie decyzji dotyczących umów zawieranych na sześć miesięcy, rok lub dłużej. Jeśli firma założy, że otrzyma znaczący zwrot i dlatego obniży ceny, a następnie zwrot się opóźni lub nowe obciążenia zniweczą oczekiwane oszczędności, marża może nagle się załamać. Jeśli z kolei utrzyma wyższe ceny, by się chronić, ryzykuje spadek konkurencyjności i utratę udziału w rynku.

Dlaczego ryzyko finansowe rozlewa się przez cały łańcuch

Problem biznesowy nie ogranicza się wyłącznie do dużych importerów. Cła i niepewność wokół nich rozlewają się przez cały łańcuch dostaw, od producentów, armatorów i dystrybutorów po handel detaliczny i klientów końcowych. Gdy status prawny ceł pozostaje otwarty, wszyscy uczestnicy łańcucha zaczynają doliczać własny ochronny dodatek. Dostawca chce wyższej marży bezpieczeństwa, przewoźnik chce bardziej elastycznych klauzul, handlowiec chce możliwości szybszego korygowania cen, a klient odkłada zamówienia lub żąda rabatów. W ten sposób niepewność prawna sama w sobie staje się siłą inflacyjną, jeszcze zanim dokładnie wiadomo, jak wysokie będą przyszłe obciążenia.

Szczególny problem stanowią umowy, w których nie określono precyzyjnie, kto ponosi nadzwyczajne koszty handlowe. Firmy teraz w szybkim tempie rewidują klauzule dotyczące zmiany prawa, siły wyższej, dostosowań celnych i podziału kosztów. Tam, gdzie takich postanowień nie ma, rośnie możliwość sporów handlowych między partnerami, którzy jeszcze wczoraj uważali, że mają stabilną relację. W tym sensie amerykańska batalia sądowa o cła staje się także problemem globalnym, ponieważ dotyka eksporterów z Europy, Azji i Ameryki Łacińskiej, którzy sprzedają towary do Stanów Zjednoczonych i próbują ocenić, jak amerykańscy nabywcy zareagują na nowe fale kosztów.

Rynki nie lubią przy tym sytuacji, w których trudno odróżnić to, co tymczasowe, od tego, co trwałe. Jeśli stawka dziś wynosi 10 procent, ale istnieje możliwość, że za kilka miesięcy znów będzie wyższa i inaczej skonstruowana, firmy będą wolały planować ostrożnie. Oznacza to mniej inwestycji, więcej odroczeń i ostrożniejsze zatrudnianie. Dla handlu międzynarodowego to zła wiadomość, ponieważ niejasność prawna działa jak dodatkowa przeszkoda nawet wtedy, gdy formalna stawka celna nie jest u szczytu.

Co firmy konkretnie robią teraz

Według szacunków doradców prawnych i podatkowych śledzących amerykańską praktykę handlową firmy prowadzą obecnie trzy równoległe ewidencje. Pierwsza dotyczy historycznych płatności ceł IEEPA i oceny potencjalnych zwrotów. Druga obejmuje aktywne przesyłki i nowe koszty w ramach tymczasowego reżimu z sekcji 122. Trzecia dotyczy scenariuszy na lato 2026 r., kiedy tymczasowa opłata może wygasnąć, zostać przedłużona decyzją polityczną lub zostać zastąpiona bardziej ukierunkowanymi środkami po nowych dochodzeniach.

W tym procesie ważną rolę odgrywają również szczegóły techniczne, które na pierwszy rzut oka wydają się drugorzędne. CBP przekazało sądowi, że może przetwarzać zwroty elektronicznie i że duża liczba dotkniętych importerów nie została jeszcze nawet włączona do odpowiedniego systemu elektronicznego. Dla firm oznacza to, że kwestia zwrotów nie rozstrzyga się wyłącznie na sali sądowej, lecz także w przygotowaniu administracyjnym, od uzgodnienia dokumentacji po sprawdzenie statusu starych rozliczeń celnych. Innymi słowy, odbudowa finansowa zależy w równym stopniu od strategii prawnej, jak i od zdolności zespołów operacyjnych do szybkiego przygotowania danych.

Duże firmy mają przy tym pewną przewagę, ponieważ dysponują wewnętrznymi prawnikami, specjalistami celnymi i zewnętrznymi doradcami. Mali i średni importerzy znajdują się w znacznie trudniejszej sytuacji. Często nie mają zasobów na długotrwałe postępowania, a niepewność uderza w nich mocniej, ponieważ nawet mniejsze zakłócenie przepływów pieniężnych może wpłynąć na zakupy, zapasy i zdolność kredytową. Dlatego w kręgach biznesowych coraz częściej podkreśla się, że problemem nie jest tylko wysokość ceł, lecz nieprzewidywalność reżimu, w którym działają firmy.

Przekaz polityczny pozostaje taki sam, zmieniają się podstawy prawne

Z perspektywy Waszyngtonu przekaz administracji się nie zmienił: cła nadal pozostają narzędziem, którym chce się chronić krajową produkcję, zmniejszać deficyt handlowy i wywierać presję na partnerów w negocjacjach. Zmieniła się natomiast droga prawna, którą próbuje się osiągnąć ten cel. Sąd Najwyższy wyraźnie ograniczył możliwość wykorzystywania nadzwyczajnych uprawnień prezydenckich do szerokiego nakładania ceł, ale nie zakazał tym samym korzystania z innych instrumentów ustawowych. Właśnie dlatego rynek odczytuje ten wyrok nie jako koniec ery celnej, lecz jako początek nowej fazy, w której każde przyszłe obciążenie będzie poddawane jeszcze bardziej szczegółowej próbie prawnej i politycznej.

Po wyroku National Retail Federation oświadczyła, że decyzja przynosi bardzo potrzebną jasność co do granic władzy wykonawczej, ale dla przedsiębiorstw ta jasność na razie pozostaje częściowa. Granica jednej kompetencji została wyznaczona, ale nie jest jasne, jaki będzie ostateczny efekt kosztowy nowej sieci tymczasowych ceł, dochodzeń i możliwych przyszłych decyzji. Z tego powodu w gospodarce rośnie znaczenie planowania scenariuszowego, zabezpieczania pozycji kontraktowych i ostrożności w szacowaniu cen na drugą połowę roku.

Ostatecznie okazuje się, że największym ryzykiem biznesowym może już nie być sama stawka celna, lecz czas trwania chaosu prawnego wokół niej. Podczas gdy sądy, służby celne i władza wykonawcza szukają trwałego modelu zwrotów i nowych obciążeń, firmy muszą prowadzić działalność tak, jakby każdy koszt był tymczasowy, ale także tak, jakby jutro mógł stać się trwały. W takim otoczeniu pewność prawa staje się towarem niemal równie cennym jak dostęp do rynku, a kwestia ceł wyrasta z tematu handlowego do rangi centralnego zagadnienia ładu korporacyjnego, przepływów pieniężnych i globalnej konkurencyjności.

Źródła:

• Sąd Najwyższy USA – decyzja w sprawie Learning Resources, Inc. v. Trump z 20 lutego 2026 r., w której stwierdzono, że IEEPA nie daje prezydentowi uprawnienia do wprowadzania szerokich ceł (link)
• U.S. Customs and Border Protection – komunikat o zaprzestaniu poboru ceł IEEPA i dezaktywacji powiązanych kodów taryfowych od 24 lutego 2026 r. (link)
• Associated Press – doniesienie, że CBP potrzebuje około 45 dni na ustanowienie systemu zwrotów, przy szacunku około 166 miliardów dolarów i ponad 330 tysięcy dotkniętych importerów (link)
• Biały Dom – proklamacja prezydencka i towarzyszący przegląd tymczasowej dodatkowej opłaty importowej w wysokości 10 procent na podstawie sekcji 122 ustawy handlowej z 1974 r. (link)
• CBP CSMS – techniczne instrukcje dotyczące stosowania tymczasowych ceł na podstawie sekcji 122, w tym rozpoczęcia stosowania 24 lutego 2026 r. i okresu 150 dni (link)
• National Retail Federation – reakcja sektora detalicznego na decyzję Sądu Najwyższego i ocena, że wyrok jest ważny dla jasności granic władzy wykonawczej w polityce handlowej (link)
• Wharton Budget Model – analiza skutku fiskalnego wyroku i kwestii proceduralnych wokół możliwych zwrotów ceł (link)
• Business Insider – przykład nowych sporów po wyroku, w tym żądań, aby ewentualne zwroty nie zostały zatrzymane wyłącznie przez importerów, lecz by część korzyści została przekazana także klientom (link)