Gaza wchodzi w nową fazę kryzysu po regionalnej eskalacji
Kruchy oddech, który w ostatnich miesiącach przynajmniej częściowo łagodził codzienne życie w Strefie Gazy, został ponownie podany w wątpliwość po rozszerzeniu konfliktu regionalnego i pogorszeniu warunków bezpieczeństwa na początku marca. Operacje humanitarne, które po zawieszeniu broni z 10 października 2025 roku były stopniowo wznawiane, napotkały nowe ograniczenia, zamknięcie przejść granicznych i przerwy w ewakuacjach medycznych. W ten sposób Gaza ponownie weszła w okres niepewności, w którym jednocześnie ścierają się trzy procesy: walka o samo przetrwanie ludności, próby społeczności międzynarodowej utrzymania planu powojennego oraz dążenie Hamasu do zachowania lub odbudowy wpływów politycznych i administracyjnych na miejscu.
Według danych Biura Narodów Zjednoczonych ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej i UNRWA regionalna eskalacja natychmiast przełożyła się na codzienne życie w Gazie. Ograniczenia pomocy zostały zaostrzone przez zamknięcie przejść granicznych, zawieszenie koordynacji ruchu humanitarnego, ewakuacji medycznych, powrotu mieszkańców z zagranicy i rotacji personelu. Skutkiem jest nie tylko operacyjny zastój, lecz także wzrost cen, dodatkowa presja na gospodarstwa domowe, które już są niemal całkowicie zależne od pomocy, oraz kolejne spowolnienie i tak już skromnej odbudowy, która stała się widoczna na początku roku.
Od częściowej ulgi do nowego zastoju
Na początku 2026 roku w Gazie pojawiły się pierwsze ograniczone oznaki stabilizacji. OCHA odnotowała ponowne otwarcie Rafah dla ograniczonego ruchu osób, co po raz pierwszy od niemal jedenastu miesięcy umożliwiło dodatkowe ewakuacje medyczne i powrót części mieszkańców. W raporcie z 27 lutego podano, że od ponownego otwarcia przejścia na początku lutego Światowa Organizacja Zdrowia umożliwiła ewakuację 289 pacjentów wraz z 521 osobami towarzyszącymi. Takie zmiany nie oznaczały normalizacji, ale dla tysięcy rodzin stanowiły rzadki sygnał, że przynajmniej część najcięższych potrzeb humanitarnych można zaspokoić poza zniszczoną wojną enklawą.
Jednak to ograniczone ożywienie okazało się wyjątkowo wrażliwe. Raport humanitarny OCHA z 6 marca stwierdza, że po regionalnej eskalacji doszło do zamknięcia przejść granicznych i wstrzymania koordynacji ruchu, co bezpośrednio uderzyło w dostawy pomocy i wyjazdy ciężko chorych oraz rannych osób na leczenie. W ten sposób przerwany został jeden z nielicznych mechanizmów, który w ostatnich tygodniach dawał widoczne rezultaty. W praktyce oznacza to, że nawet ta niewielka przestrzeń na oddech może zostać zamknięta w ciągu kilku godzin, gdy regionalne ramy bezpieczeństwa ponownie się załamią.
Dla mieszkańców Gazy problemem nie jest tylko fizyczne zamknięcie przejść granicznych, lecz także wpływ, jaki takie decyzje wywierają na cały lokalny rynek. Kiedy napływ towarów staje się niestabilny, rosną ceny żywności, paliwa i podstawowych artykułów, a organizacje humanitarne zostają bez pola manewru. Na początku marca Le Monde, powołując się na sytuację w terenie, poinformował, że po ponownym otwarciu Kerem Szalom do enklawy wjeżdżało około 200 do 250 ciężarówek z pomocą dziennie, co nadal jest znacznie poniżej poziomu, który Organizacja Narodów Zjednoczonych uznaje za konieczny. W takich warunkach każde nowe zamknięcie lub ograniczenie ma efekt mnożnikowy: niedobory przyspieszają, ceny gwałtownie rosną, a logistyka humanitarna przechodzi z fazy improwizacji do fazy zarządzania kryzysowego.
Bilans wojny pozostaje druzgocący, a nawet zawieszenie broni przynosi nowe ofiary
I choć mówi się o zawieszeniu broni, liczby pokazują, że przemoc nie zniknęła. W raporcie opublikowanym na początku marca UNRWA, powołując się na dane Ministerstwa Zdrowia w Gazie przekazane przez OCHA, podała, że między 7 października 2023 roku a 16 lutego 2026 roku w Gazie zginęło 72 063 Palestyńczyków, a 171 726 zostało rannych. To samo źródło podaje, że także po wejściu w życie zawieszenia broni w październiku 2025 roku odnotowano dalszy wzrost liczby ofiar. W raporcie z 6 marca OCHA podała, że między 26 lutego a 5 marca zgłoszono nowe zabójstwa, obrażenia i wydobywanie ciał spod gruzów, podczas gdy Biuro ONZ ds. Praw Człowieka od początku zawieszenia broni odnotowało setki zabitych Palestyńczyków zarówno w pobliżu tzw. żółtej linii, jak i w atakach daleko od niej.
To jeden z kluczowych powodów, dla których pojęcie „plan powojenny” w Gazie jest używane bardzo ostrożnie. Formalne zakończenie dużych operacji bojowych nie stworzyło automatycznie warunków do rzeczywistej odbudowy. Duże części infrastruktury pozostają zniszczone, system ochrony zdrowia jest przeciążony, a środowisko bezpieczeństwa jest tak niestabilne, że nawet pracownicy humanitarni poruszają się pod stałym ryzykiem. W najnowszych raportach UNRWA ostrzega także przed zdrowotnymi konsekwencjami długotrwałego zniszczenia, w tym wzrostem infekcji skórnych i przenoszonych przez wodę oraz dodatkowymi problemami dla osób z niepełnosprawnościami, amputacjami, urazami kręgosłupa i urazowymi uszkodzeniami mózgu.
Szczególnym problemem jest fakt, że nawet po kilku miesiącach zawieszenia broni nie można mówić o przewidywalnym reżimie dostępu. Kiedy ewakuacje medyczne, dostawy pomocy czy rotacja personelu humanitarnego zależą od codziennej oceny ryzyka bezpieczeństwa, cały system pozostaje podatny na zagrożenia. Odbija się to nie tylko w statystykach, lecz także w codziennych decyzjach rodzin czekających na lek, operację, wodę pitną lub tymczasowe schronienie.
Hamas wykorzystuje próżnię i próbuje umocnić swoją pozycję
Podczas gdy aktorzy międzynarodowi zajmują się szerszymi konsekwencjami regionalnymi, na samym miejscu trwa inny rodzaj walki politycznej: kto w ogóle rządzi Gazą i kto będzie miał rzeczywistą kontrolę, jeśli plan powojenny przetrwa. Washington Post pisze, że po początkowej poprawie warunków odbudowa została zatrzymana, podczas gdy Hamas jednocześnie odbudowuje wpływy administracyjne w częściach Gazy i ponownie przejmuje część funkcji cywilnych. Nie oznacza to, że kwestia władzy została rozwiązana, lecz wręcz przeciwnie: pokazuje, jak kruchy jest model przejściowego zarządzania, kiedy nie może opierać się na stabilnych podstawach bezpieczeństwa i logistyki.
Na początku 2026 roku Hamas publicznie zasygnalizował gotowość do rozwiązania swojego rządu w Gazie, gdy nową rolę przejmie palestyńskie ciało technokratyczne przewidziane w porozumieniach pokojowych. Associated Press poinformowała w styczniu, że Hamas przekazał, iż rozwiąże własny rząd, gdy takie ciało przejmie zarządzanie. Jednak sama deklaracja polityczna nie rozwiązała podstawowego pytania: czy rzeczywiste przekazanie władzy może zostać przeprowadzone w warunkach, w których Hamas nadal dysponuje siecią organizacyjną na miejscu, a obraz bezpieczeństwa i sytuacji humanitarnej pozostaje zmienny z dnia na dzień.
Właśnie tutaj pojawia się kluczowe napięcie obecnej fazy kryzysu. Z jednej strony kilku aktorów międzynarodowych i regionalnych chce modelu, w którym Gaza nie pozostałaby pod bezpośrednimi rządami Hamasu. Z drugiej strony każda luka w zarządzaniu, dystrybucji towarów, regulacji cen i utrzymaniu elementarnego porządku otwiera przestrzeń, by Hamas ponownie przedstawił się jako jedyna struktura zdolna do operacyjnego działania na miejscu. W sytuacji, w której ludność zależy od sieci pomocy, lokalnej dystrybucji i minimalnej funkcjonalności administracyjnej, wpływy polityczne buduje się nie tylko bronią, lecz także kontrolą codziennego życia.
Plan powojenny istnieje na papierze, ale jego realizacja staje się coraz bardziej niepewna
Polityczna przyszłość Gazy w ostatnich miesiącach została formalnie powiązana z szerszymi ramami międzynarodowymi. Rada Bezpieczeństwa ONZ 17 listopada 2025 roku rezolucją 2803 poparła „Kompleksowy plan zakończenia konfliktu w Gazie”, z zadowoleniem przyjęła utworzenie Board of Peace i zatwierdziła sformowanie tymczasowych międzynarodowych sił stabilizacyjnych. Następnie Departament Stanu USA w styczniu i lutym 2026 roku publicznie mówił o tym organie jako o mechanizmie, który powinien pomóc we wdrożeniu politycznej i bezpieczeństwa transformacji w Gazie. Na spotkaniu w Waszyngtonie w lutym, według AP, ogłoszono także wielomiliardowe zobowiązania finansowe i obietnice wkładu w przyszłe siły stabilizacyjne.
Na papierze wygląda to jak początek uporządkowanego wyjścia z wojny: zawieszenie broni, przejściowa administracja palestyńska, międzynarodowa stabilizacja, odbudowa infrastruktury i stopniowe polityczne przegrupowanie. W rzeczywistości jednak niemal każdy z tych elementów nadal pozostaje sporny. Nie rozwiązano kwestii rozbrojenia Hamasu, nie jest jasne, jak w pełni zapewnić legitymację i zdolność operacyjną nowego palestyńskiego przywództwa technokratycznego, a nawet minimum regionalnego bezpieczeństwa potrzebnego do odbudowy nie jest stabilne. Właśnie dlatego najnowsza eskalacja z Iranem okazała się tak niszcząca dla planu, który dopiero zaczął się układać.
Washington Post ostrzega, że rozszerzenie konfliktu na Iran wprowadziło poważne wątpliwości co do wykonalności już uzgodnionych elementów odbudowy i zaangażowania międzynarodowego. Jeśli państwa, które miały finansować lub wojskowo wspierać fazę przejściową, przeniosą teraz priorytety na szerszą konfrontację regionalną, Gaza ponownie ryzykuje pozostanie bez trwałych ram politycznych, nawet jeśli formalne zawieszenie broni nie zostanie całkowicie zerwane.
Pomoc humanitarna nie jest już tylko logistyką, ale także kwestią polityczną
Każda dyskusja o Gazie jest dziś w rzeczywistości prowadzona na dwóch poziomach. Pierwszy jest bezpośredni: ile żywności, leków, paliwa i ilu pacjentów w ramach ewakuacji medycznych może przejść przez przejścia graniczne. Drugi jest strategiczny: kto kontroluje ten przepływ i na jakich warunkach politycznych. OCHA już na początku marca ostrzegała, że zamknięcie przejść granicznych i zawieszenie koordynacji zwiększają zależność ludności od pomocy. To fakt humanitarny, ale także rzeczywistość polityczna, ponieważ ten, kto może wpływać na napływ towarów i dostęp do pomocy, pośrednio kształtuje układ sił na miejscu.
Dlatego kwestia pomocy w Gazie nigdy nie jest wyłącznie techniczna. Jeśli napływ towarów jest niestabilny, rośnie przestrzeń dla przemytu, lokalnych pośredników, kontroli dystrybucji i wpływów politycznych aktorów, którzy mogą interweniować tam, gdzie zawodzi oficjalny system. Jednocześnie organizacje międzynarodowe ostrzegają, że bez przewidywalnego i bezpiecznego dostępu nie mogą planować nawet podstawowych operacji, od zaopatrywania schronień po opiekę nad ciężko chorymi. W takim otoczeniu korytarze humanitarne nie są jedynie drogami dostaw, lecz jedną z najważniejszych dźwigni władzy.
Na tym polega również szerszy paradoks obecnego momentu. Formalnie część społeczności międzynarodowej mówi o administracji przejściowej, odbudowie i nowej fazie politycznej. W terenie jednak wciąż toczą się zmagania o to, czy ciężarówka z pomocą może przejechać, czy pacjent może wyjechać na leczenie i czy personel humanitarny może bezpiecznie zmieniać zmiany. Dopóki ten poziom się nie ustabilizuje, każda konstrukcja polityczna pozostanie krucha.
Co dalej z Gazą
Gaza wchodzi więc w nową fazę kryzysu, w której wojna nie jest już mierzona wyłącznie intensywnością nalotów czy operacji lądowych, lecz także zdolnością do utrzymania minimum porządku po formalnym zawieszeniu broni. Najnowszy rozwój wydarzeń pokazuje, że plan powojenny jest znacznie bardziej podatny na zagrożenia, niż wydawało się na początku roku. Wystarczy jedna regionalna eskalacja, aby zamknąć przejścia graniczne, wstrzymać ewakuacje, podnieść ceny żywności i otworzyć nową próżnię polityczną.
Dla mieszkańców Gazy oznacza to powrót do stanu, w którym wszystko jest tymczasowe: bezpieczeństwo, pomoc, możliwość leczenia, a nawet sama idea odbudowy. Dla aktorów międzynarodowych jest to test, czy potrafią jednocześnie utrzymać odpowiedź humanitarną i architekturę polityczną, która ma zapobiec nowemu całkowitemu załamaniu. A dla Hamasu jest to moment, w którym mimo publicznych sygnałów o możliwym przekazaniu władzy próbuje on na miejscu pokazać, że bez jego sieci nadal nie da się zarządzać codziennym życiem. Właśnie dlatego punkt ciężkości nie spoczywa już tylko na zawieszeniu broni, lecz na znacznie trudniejszym pytaniu: czy można zapobiec rozpadowi planu, który jeszcze przed tą eskalacją był słaby, powolny i głęboko kwestionowany.
Źródła:- Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (OCHA) – raport humanitarny z 6 marca 2026 roku o wpływie regionalnej eskalacji na przejścia graniczne, pomoc, ewakuacje medyczne i wzrost cen w Gazie (link)
- OCHA – raport Humanitarian Situation Update #357 o ograniczonym ponownym otwarciu Rafah i utrzymującym się ryzyku dla ludności cywilnej w Gazie (link)
- OCHA – Gaza Humanitarian Response, Situation Report No. 69, z danymi o ograniczonym ruchu przez Rafah i ewakuacjach medycznych koordynowanych przez WHO (link)
- UNRWA – Situation Report #211 o niestabilnej sytuacji bezpieczeństwa, zagrożeniu regionalną eskalacją i skutkach humanitarnych w Gazie (link)
- UNRWA – Situation Report #210 z danymi o łącznej liczbie zabitych i rannych oraz zdrowotnych skutkach wojny w Gazie (link)
- Washington Post – analiza z 11 marca 2026 roku o tym, jak po uderzeniu na Iran zatrzymano kruchą odbudowę Gazy i jak Hamas odbudowuje wpływy administracyjne (link)
- Associated Press – raport ze stycznia 2026 roku o komunikacie Hamasu, że rozwiąże rząd w Gazie, gdy przejściowe palestyńskie ciało technokratyczne przejmie zarządzanie (link)
- Rada Bezpieczeństwa ONZ – rezolucja 2803 z listopada 2025 roku o poparciu dla kompleksowego planu zakończenia konfliktu w Gazie, Board of Peace i tymczasowych sił stabilizacyjnych (link)
- United Nations Press – podsumowanie posiedzenia Rady Bezpieczeństwa z 17 listopada 2025 roku dotyczącego przyjęcia rezolucji 2803 i międzynarodowych ram dla transformacji w Gazie (link)
- U.S. Department of State – wystąpienia Marco Rubio ze stycznia i lutego 2026 roku o Board of Peace i politycznej wizji przyszłości Gazy (link; link)
- Le Monde – raport z 6 marca 2026 roku o wstrzymaniu ewakuacji medycznych, ograniczonej liczbie ciężarówek z pomocą i nowym pogorszeniu warunków humanitarnych po regionalnej eskalacji (link)
Czas utworzenia: 3 godzin temu