WTA wprowadza obowiązkowe jednorazowe badanie genetyczne: wynik SRY staje się warunkiem udziału w rywalizacji kobiet
Organizacja kobiecego tenisa WTA od 21 lipca 2026 roku wprowadza nową politykę kwalifikacji, zgodnie z którą każda zawodniczka chcąca występować w turniejach będzie musiała potwierdzić prawo do udziału poprzez jednorazowe badanie na obecność genu SRY. Zgodnie z oficjalnym dokumentem WTA próbkę będzie można pobrać ze śliny, wymazu z wewnętrznej strony policzka lub krwi, a wynik zostanie przekazany bezpośrednio dyrektorowi medycznemu organizacji. Wynik negatywny będzie co do zasady ważny bezterminowo, chyba że pojawią się uzasadnione wątpliwości co do jego prawidłowości. Wynik pozytywny nie będzie automatycznie oznaczał ostatecznego zakazu udziału, jednak tymczasowo spowoduje brak kwalifikacji zawodniczki do rywalizacji, dopóki nie zostanie przeprowadzona dodatkowa ocena medyczna.
Nowe przepisy oznaczają dużą zmianę w sposobie, w jaki WTA reguluje rywalizację kobiet. Zamiast wcześniejszego systemu, który w przypadku części transpłciowych i niebinarnych zawodniczek obejmował deklarowanie tożsamości płciowej oraz utrzymywanie stężenia testosteronu poniżej określonego limitu, nowa polityka wyraźnie opiera się na płci biologicznej, zgodnie z definicją przyjętą przez samą organizację. WTA podaje, że celem jest zachowanie integralności zawodowego tenisa kobiet i zapewnienie sprawiedliwych warunków rywalizacji, przy jednoczesnym zobowiązaniu do poszanowania godności wszystkich zawodniczek. Organizacja zapowiedziała również program komunikacji z zawodniczkami oraz środki ochrony poufności i wrażliwych danych medycznych.
Przepis obowiązuje od 21 lipca, ale jego wdrażanie będzie odbywać się w ciągu 2026 roku
W oficjalnej polityce WTA zapisano, że nowy system wchodzi w życie 21 lipca 2026 roku i od tego dnia zastępuje poprzednią wersję regulaminu. Dokument stanowi integralną część przepisów WTA i jest wiążący dla zawodniczek, działaczy, personelu turniejowego, członków zespołów zawodniczek oraz innych osób podlegających jurysdykcji organizacji. WTA ogłosiła, że testy rozpoczną się w ciągu 2026 roku, z zastosowaniem odpowiednich środków ochrony prywatności i programu informacyjnego dla uczestniczek. Opublikowany tekst nie wyznacza jednego wspólnego ostatecznego terminu, do którego wszystkie obecnie aktywne zawodniczki muszą zostać przebadane, lecz przewiduje, że zawodniczka będzie musiała poddać się badaniu, gdy zażąda tego WTA.
Według wyjaśnień organizacji polityka kwalifikacji w zawodowym tenisie kobiet istnieje od 1975 roku i była okresowo zmieniana zgodnie z rozwojem sportu międzynarodowego. Najnowsza rewizja, jak podaje WTA, obejmowała konsultacje z członkami organizacji oraz analizę nowych standardów pojawiających się w innych sportach kobiecych. Zarząd WTA zatwierdził następnie przepis, który ma ustanowić jednolite kryterium dostępu do kategorii kobiet. Organizacja podkreśla przy tym, że rozróżnienie między płcią biologiczną a tożsamością płciową w dokumencie służy wyłącznie wdrażaniu przepisu i nie ma na celu podważania czyjejkolwiek tożsamości ani godności.
Jak będzie wyglądać badanie SRY
Każda zawodniczka chcąca rywalizować będzie musiała podpisać formularz potwierdzający, że zna przepisy, wyraża zgodę na badanie i zobowiązuje się do współpracy przy ewentualnych dodatkowych kontrolach medycznych. WTA może zorganizować badanie za pośrednictwem własnych upoważnionych służb albo uznać wynik sporządzony przez inny organ zarządzający sportem lub odpowiedni podmiot trzeci, pod warunkiem że uzna go za wystarczająco wiarygodny. Laboratorium przekaże wynik dyrektorowi medycznemu WTA, a odmowa pobrania próbki lub niepełna współpraca będzie oznaczać utratę prawa do udziału. Organizacja może tymczasowo wykluczyć zawodniczkę z rywalizacji do czasu otrzymania podpisanego formularza i potwierdzenia spełnienia warunków.
SRY to skrót oznaczający region chromosomu Y związany z determinacją płci. Według amerykańskiego portalu medycznego MedlinePlus Genetics gen ten w typowym przebiegu rozwoju zarodkowego uruchamia procesy prowadzące do powstania jąder. Najczęściej znajduje się na chromosomie Y, jednak literatura medyczna opisuje rzadkie warianty, przemieszczenia materiału genetycznego i różnice w rozwoju płciowym, z powodu których sama obecność lub nieobecność genu SRY nie zawsze opisuje pełny obraz anatomiczny i hormonalny danej osoby. Właśnie dlatego WTA definiuje badanie jako wstępny przesiew, a nie jako jedyną i ostateczną ocenę medyczną we wszystkich przypadkach.
Jeżeli badanie nie wykaże genu SRY, zawodniczka zostanie uznana za uprawnioną do udziału, a wynik będzie uważany za ważny dożywotnio, chyba że pojawią się podstawy do podejrzenia błędu. Jeżeli wynik będzie pozytywny, prawo do udziału zostanie tymczasowo zawieszone i rozpocznie się indywidualna ocena. Definicja WTA zawarta w nowym dokumencie uznaje za biologiczną kobietę osobę bez genu SRY, która ma lub miała jajniki albo tak zwane gonady pasmowate, natomiast za biologicznego mężczyznę uznaje osobę z genem SRY, która ma lub miała jądra albo jądra pasmowate. Są to definicje regulacyjne stosowane przez WTA na potrzeby własnych rozgrywek, a nie ogólna klasyfikacja medyczna wszystkich możliwych wariantów rozwoju płciowego.
Pozytywny wynik uruchamia dodatkową ocenę medyczną
Zgodnie z regulaminem pozytywny wynik SRY nie kończy postępowania. Zawodniczka musi wówczas wykazać przed dyrektorem medycznym WTA, że ma całkowitą niewrażliwość na androgeny lub inną różnicę w rozwoju gonad, z powodu której nigdy nie doświadczyła fizjologicznych skutków męskiej aktywności hormonalnej we wczesnym dzieciństwie ani męskiego dojrzewania w okresie dorastania. Dokument jako możliwe przykłady bardziej złożonych stanów wymienia mozaicyzm chromosomowy, zespół Klinefeltera oraz dysgenezję jajnikowo-jądrową, jednak żaden z tych stanów sam w sobie nie gwarantuje kwalifikacji. Kluczowe znaczenie, zgodnie z treścią przepisu, ma to, czy dana osoba kiedykolwiek była narażona na wskazane skutki fizjologiczne.
Dyrektor medyczny może zażądać dodatkowych badań laboratoryjnych, pełnej historii zdrowia, dokumentacji lekarza zawodniczki oraz opinii niezależnych ekspertów. Dopóki nie zostanie ustalone, że warunki zostały spełnione, zawodniczka nie może występować w turniejach WTA. W niektórych przypadkach WTA może przyznać warunkową kwalifikację, pod warunkiem stałego spełniania określonych wymogów medycznych lub administracyjnych. Organizacja zobowiązała się rozpatrywać sprawy tak szybko, jak jest to rozsądnie możliwe, jednak regulamin nie określa stałego terminu zakończenia złożonej oceny.
Szczególny przepis dotyczy również zawodniczek klasyfikowanych przez WTA jako biologiczne kobiety, które stosowały testosteron lub inny androgen w ramach leczenia związanego z tranzycją płciową. Zgodnie z nową polityką nie mogą one występować, dopóki od ostatniego zastosowania takich hormonów nie miną cztery lata. Jednocześnie przepis nie zmienia obowiązków wynikających z Tenisowego Programu Antydopingowego, w tym konieczności uzyskania wyłączenia dla celów terapeutycznych, gdy jest ono wymagane do stosowania substancji znajdującej się na liście Światowej Agencji Antydopingowej.
Poprzedni model opierał się na tożsamości płciowej i testosteronie
Polityka z 2024 roku miała inny punkt wyjścia. Jej celem było umożliwienie udziału transpłciowym zawodniczkom oraz zawodniczkom z różnicami w rozwoju płciowym, które mają kobiecą lub niebinarną tożsamość płciową, przy jednoczesnym zachowaniu sprawiedliwej rywalizacji. Osoba, którą WTA definiowała wówczas jako biologicznego mężczyznę, mogła uzyskać prawo do udziału, jeżeli podpisała oświadczenie, że jej tożsamość płciowa jest kobieca lub niebinarna, oraz jeżeli stężenie testosteronu we krwi utrzymywało się nieprzerwanie poniżej 2,5 nanomola na litr przez co najmniej 24 miesiące przed pierwszym występem. Poziom ten musiał następnie być utrzymywany przez cały czas, zarówno w okresie startowym, jak i poza zawodami.
Od 21 lipca 2026 roku ta ścieżka hormonalna nie będzie już podstawowym kryterium dostępu do kategorii kobiet. Nowa polityka wiąże prawo do udziału z brakiem genu SRY, z wąsko określonymi wyjątkami dla osób z całkowitą niewrażliwością na androgeny lub innymi stanami rozwojowymi bez fizjologicznych skutków męskiego dojrzewania. W ten sposób WTA przechodzi z modelu pozwalającego na indywidualne spełnienie warunków hormonalnych do systemu wcześniejszej weryfikacji biologicznej wszystkich zawodniczek. Zmiana obejmie również zawodniczki, których tożsamość płciowa lub rozwój płciowy nigdy nie były przedmiotem pytań, ponieważ badanie ma być powszechnym warunkiem udziału w rywalizacji kobiet.
Według Reutersa obecnie nie ma znanych transpłciowych kobiet aktywnych na żadnym poziomie zawodowego tenisa. Najbardziej znanym przypadkiem w historii tego sportu jest Renée Richards, która występowała w zawodowym cyklu kobiet od 1977 do 1981 roku, a później pracowała również jako trenerka Martiny Navratilovej. Debata na temat włączania transpłciowych sportsmenek i osób z różnicami w rozwoju płciowym od lat dzieli znane postacie świata tenisa. Reuters przypomniał, że Navratilova i Aryna Sabalenka publicznie wyrażały obawy dotyczące sprawiedliwości rywalizacji, podczas gdy Billie Jean King określała wykluczanie transpłciowych sportsmenek jako dyskryminację.
Prywatność, koszty i ochrona przed nękaniem
WTA podaje, że wszystkie dane, wyniki badań przesiewowych, oceny medyczne i dokumentacja zgromadzone w ramach polityki będą przechowywane w ścisłej poufności i traktowane jako wrażliwe dane osobowe. Zgodnie z regulaminem informacje nie mogą być wykorzystywane poza celem wdrażania polityki ani przekazywane osobom trzecim, chyba że jest to konieczne do stosowania przepisów lub wymagane prawem. Organizacja co do zasady nie będzie publicznie komentować indywidualnych przypadków, z wyjątkiem odpowiedzi na oświadczenia zawodniczki lub jej przedstawicieli. W przypadku tymczasowego zawieszenia lub braku kwalifikacji WTA skonsultuje z zawodniczką, czy i w jaki sposób jej status zostanie publicznie ogłoszony.
Koszt samego badania SRY, dodatkowych badań medycznych i raportów wymaganych przez WTA poniesie organizacja. Pozostałe koszty związane ze spełnieniem przepisów, które nie są bezpośrednio objęte oficjalną oceną, poniesie zawodniczka. WTA zobowiązała się również zaoferować profesjonalne poradnictwo lub inne odpowiednie wsparcie zawodniczce, której przypadek jest dodatkowo rozpatrywany, przy czym organizacja pokryje koszt takiej usługi. Przepis ten jest istotny, ponieważ wynik badania przesiewowego może nieoczekiwanie ujawnić niektórym osobom wrażliwe informacje dotyczące ich własnego rozwoju płciowego.
Regulamin wyraźnie stanowi, że poniżanie lub publiczne kwestionowanie czyjejś kwalifikacji, a także nękanie zawodniczki dlatego, że jej wygląd nie odpowiada stereotypom płciowym, będzie uznawane za poważne naruszenie kodeksu postępowania lub zasad ochrony uczestników. W ten sposób organizacja próbuje oddzielić formalną weryfikację kwalifikacji od publicznych spekulacji na temat poszczególnych zawodniczek. W praktyce ochrona prywatności będzie jednym z kluczowych sprawdzianów wdrażania polityki, ponieważ sama długość postępowania lub nieobecność na turniejach mogłyby wywołać spekulacje.
Możliwe kary i prawo do odwołania
Zawodniczka, która odmówi badania w terminie wyznaczonym przez WTA, nie będzie współpracować przy dodatkowej ocenie lub świadomie wystąpi mimo niespełniania warunków, może zostać ukarana dyscyplinarnie. Przewidziane środki obejmują ostrzeżenie, naganę, określony okres braku kwalifikacji, wykluczenie z turniejów, karę finansową oraz unieważnienie wyników osiągniętych w czasie, gdy zawodniczka nie była uprawniona do udziału. Przepis stanowi jednak, że medale, tytuły, nagrody pieniężne i punkty innych zawodniczek nie będą później przydzielane ponownie, jeżeli po czasie okaże się, że przeciwniczka występowała bez prawa do udziału.
Decyzję o braku kwalifikacji, tymczasowym zawieszeniu lub sankcji dyscyplinarnej można zaskarżyć przed Międzynarodowym Trybunałem Arbitrażowym do spraw Sportu, CAS. W trakcie postępowania odwoławczego zaskarżona decyzja pozostaje w mocy, chyba że CAS postanowi inaczej. Samej ważności lub legalności polityki nie można kwestionować w ramach takiego odwołania sportowego, lecz wyłącznie przed sądem federalnym lub stanowym w St. Petersburgu na Florydzie, gdzie WTA ma swoją siedzibę. Dokument wskazuje, że do polityki stosuje się prawo stanu Floryda.
WTA podąża za szerszym zwrotem w sporcie międzynarodowym
Nowa polityka tenisowa jest częścią szerszego ruchu wśród dużych organizacji sportowych w kierunku jednorazowych badań genetycznych dla kategorii kobiet. World Athletics wprowadziło od 1 września 2025 roku badania genu SRY dla zawodniczek chcących występować w kategorii kobiet na najważniejszych zawodach podlegających jego jurysdykcji. Organizacja ta określa badanie jako wiarygodny wskaźnik płci biologicznej, po którym w przypadku pozytywnego wyniku następuje ocena medyczna. Międzynarodowy Komitet Olimpijski w marcu 2026 roku przyjął podobną politykę, która będzie stosowana od Igrzysk Olimpijskich Los Angeles 2028 i nie będzie działać wstecz.
WTA stała się tym samym kolejnym dużym międzynarodowym organem sportowym, który odszedł od podejścia opartego przede wszystkim na poziomie testosteronu i wprowadził wstępne kryterium genetyczne. Zwolennicy takich przepisów twierdzą, że są one konieczne do ochrony sprawiedliwości rywalizacji kobiet i zapobiegania przewadze związanej z męskim dojrzewaniem. Przeciwnicy ostrzegają przed ryzykiem dyskryminacji, naruszeniem prywatności i złożonością rozwoju płciowego, której jeden marker genetyczny nie może w pełni objąć. Nowa polityka próbuje odpowiedzieć na część tych problemów poprzez dodatkową ocenę medyczną, wyjątki dla określonych stanów rozwojowych, ochronę danych i zakaz nękania.
Praktyczny wpływ przepisu stanie się wyraźniejszy, gdy WTA opublikuje bardziej szczegółowy harmonogram badań i gdy pierwsze zawodniczki przejdą procedurę. Dla większości uczestniczek wynik negatywny powinien oznaczać jednorazowy obowiązek administracyjny, którego nie trzeba będzie powtarzać. Dla osób z wynikiem pozytywnym procedura może otworzyć złożone kwestie medyczne, prawne i osobiste oraz tymczasowo zatrzymać karierę na czas trwania oceny. Od 21 lipca 2026 roku sposób, w jaki WTA będzie prowadzić te wrażliwe przypadki, będzie równie ważny jak sam przepis, który umieścił płeć biologiczną w centrum kwalifikacji do zawodowego tenisa kobiet.
Źródła:
- WTA – oficjalna Polityka kwalifikacji do rywalizacji kobiet, zasady badań, wyjątki, poufność, koszty i procedura odwoławcza (link)
- WTA – poprzednia polityka z 2024 roku z zasadami dotyczącymi tożsamości płciowej i limitu testosteronu (link)
- Reuters / WHBL – raport o ogłoszeniu nowej polityki, reakcjach w tenisie i kontekście historycznym (link)
- MedlinePlus Genetics – medyczny opis funkcji genu SRY i możliwych wariantów rozwoju płciowego (link)
- World Athletics – oficjalny komunikat o wprowadzeniu badań SRY w lekkoatletyce od września 2025 roku (link)
- Międzynarodowy Komitet Olimpijski – oficjalna polityka dotycząca kategorii kobiet, obowiązująca od Igrzysk Olimpijskich Los Angeles 2028 (link)