Deklaracja z Nairobi w sprawie odporności turystyki: pięć państw podpisało ramy dla „turystyki gotowej na kryzysy”
W Nairobi w połowie lutego przyjęto dokument, który może oznaczać nową fazę międzynarodowej współpracy w turystyce – sektorze, który wielu krajom przynosi kluczowe dochody, miejsca pracy i dewizy, ale w ostatnich latach okazał się szczególnie podatny na wstrząsy. Deklaracja z Nairobi w sprawie globalnej odporności turystyki, przyjęta w ramach 4. konferencji i targów z okazji Światowego Dnia Odporności Turystyki, koncentruje się na wspólnym planowaniu ryzyka i szybszej odbudowie destynacji po kryzysach – od pandemii i ekstremów klimatycznych po zagrożenia cybernetyczne i przerwania łańcuchów dostaw.
Dokument, według komunikatów organizatorów, podpisały Kenia i Jamajka oraz Demokratyczna Republika Konga, Sudan Południowy i Angola, a politycznie został „popchnięty” mocnym przesłaniem jamajskiego ministra turystyki Edmunda Bartletta, jednego z najbardziej widocznych promotorów koncepcji odporności turystyki. Bartlett opisał deklarację jako punkt zwrotny, ponieważ – jak twierdzi – przenosi nacisk z reaktywnego „gaszenia pożarów” na wcześniej uzgodnione mechanizmy, które mają umożliwić turystyce szybszą stabilizację i utrzymanie miejsc pracy, gdy pojawią się nadzwyczajne okoliczności.
Dlaczego odporność turystyki trafia na pierwszy plan
Turystyka po pandemii COVID-19 wróciła na wielu rynkach, ale doświadczenie nagłego zamykania granic i załamania popytu pozostawiło trwałą lekcję: zależność od podróży i usług może w krótkim czasie sparaliżować całe społeczności. Ponadto coraz częściej wspomina się też o innych ryzykach – ekstremalnych zjawiskach pogodowych, pożarach i powodziach, napięciach geopolitycznych, skokach cen energii, ale także o zagrożeniach cyfrowych uderzających w systemy rezerwacyjne i reputację destynacji. Właśnie dlatego coraz częściej mówi się o potrzebie, by turystyka jako system miała plany ciągłości działania i protokoły kryzysowe tak samo jak energetyka czy sektor finansowy.
Światowy Dzień Odporności Turystyki obchodzony jest 17 lutego, po tym jak na poziomie Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęto inicjatywę, która uznaje tę datę za coroczne przypomnienie dla państw i branży o obowiązku wzmacniania przygotowania. Sama konferencja w Nairobi odbyła się w dniach 16–18 lutego w Kenyatta International Convention Centre (KICC), z udziałem przedstawicieli rządów, branży, środowiska akademickiego i sektora technologicznego.
Co wnosi Deklaracja z Nairobi
Zgodnie z dostępnymi oficjalnymi opisami deklaracja jest pomyślana jako ramy – swoista mapa drogowa – która zaleca państwom włączenie odporności turystyki do strategii rozwoju, polityk publicznych i planowania budżetowego. Nacisk nie jest położony na jednym środku, lecz na zestawie powiązanych działań: od oceny ryzyka i wczesnego ostrzegania po instrumenty finansowe, które umożliwiają destynacjom szybszą odbudowę infrastruktury i wsparcie małych przedsiębiorców.
W praktyce dokument opiera się na idei, że „kryzysy nie zdarzają się już rzadko”, lecz stały się niemal stanem permanentnym, dlatego turystyka musi zbudować zdolność adaptacji. W Nairobi, według wypowiedzi uczestników, jako priorytetowe tematy wskazano zmiany klimatu, zabezpieczenie infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwo cyfrowe oraz zarządzanie informacją w sytuacjach, gdy za pośrednictwem mediów społecznościowych i platform online rozprzestrzenia się dezinformacja, która może wywołać nagłe odwoływanie podróży.
Finansowanie, fundusze i rola państwa
Jednym z najbardziej konkretnych przesłań spotkania było to, że odporność to nie tylko „ładne słowo”, lecz koszt i inwestycja: bez pieniędzy na przygotowanie, szkolenia i szybką odbudowę każdy kolejny cios cofa destynacje o lata. Kenijska minister (cabinet secretary) turystyki i dzikiej przyrody Rebecca Miano w publicznych wystąpieniach podkreślała potrzebę ustrukturyzowanego finansowania i jasnych mechanizmów wsparcia, szczególnie w państwach, które dużą część zatrudnienia wiążą z turystyką.
Z drugiej strony Edmund Bartlett powtarza ideę Globalnego Funduszu Odporności Turystyki – instrumentu, który według jego interpretacji mógłby pomóc państwom o ograniczonych możliwościach fiskalnych finansować działania przygotowawcze i naprawcze, od wzmacniania systemów zarządzania kryzysowego po inwestycje w nowe technologie. We wcześniejszych wypowiedziach Bartlett mówił także o możliwości specjalnej opłaty w turystyce, która zasilałaby taki fundusz, jednak szczegóły i polityczna wykonalność takiego pomysłu różnią się w zależności od kraju.
Kluczowe punkty wymieniane w ramach deklaracji
- Skoordynowane podejście do zarządzania kryzysowego – opracowanie wspólnych protokołów i szybsza wymiana informacji między państwami i instytucjami.
- Włączenie odporności do polityk publicznych – powiązanie turystyki z krajowymi planami rozwoju, budżetami i ramami regulacyjnymi.
- Mechanizmy finansowe na potrzeby odbudowy – idee regionalnych funduszy odporności i zachęt dla sektora prywatnego, szczególnie dla małych i średnich przedsiębiorstw.
- Bezpieczeństwo cyfrowe i ryzyka reputacyjne – wzmocnienie ochrony systemów danych oraz strategie reagowania na dezinformację online i ataki cybernetyczne.
- Dane i technologia – wykorzystanie analityki i, zgodnie z zapowiedziami z konferencji, narzędzi sztucznej inteligencji do oceny ryzyka i przewidywania zakłóceń.
- Zrównoważony rozwój i inkluzywność – łączenie odporności z celami środowiskowymi i dobrostanem lokalnych społeczności utrzymujących się z turystyki.
Dlaczego Nairobi jest ważne także poza samą deklaracją
Tegoroczna konferencja ma również wymiar symboliczny: po raz pierwszy spotkanie zorganizowano poza Jamajką, gdzie w poprzednich latach rozwinęło się wokół Global Tourism Resilience and Crisis Management Centre (GTRCMC) i sieci partnerów. Przeniesienie gospodarstwa do Kenii odczytywane jest jako sygnał rozszerzania inicjatywy i wzmacniania współpracy między Afryką a Karaibami, regionami, które dzielą podobną strukturę turystyki – silną zależność od międzynarodowych odwiedzających, wyraźną sezonowość i wrażliwość na zewnętrzne wstrząsy.
Kenyatta International Convention Centre w Nairobi było też praktycznym wyborem, ponieważ Kenia jako jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc safari bezpośrednio łączy turystykę z ochroną przyrody i zarządzaniem obszarami chronionymi. Gospodarze podkreślali, że odporność nie dotyczy tylko hoteli i transportu, lecz także szerszego ekosystemu: od lokalnych dostawców żywności po parki, muzea i wydarzenia kulturalne, które tworzą doświadczenie destynacji.
Rola Bartletta i przesłanie „od kryzysu do transformacji”
Edmund Bartlett przybył do Nairobi jako minister turystyki Jamajki, ale także jako jeden z twórców koncepcji instytucjonalnej odporności turystyki. Podczas spotkania podkreślał, że „świat wszedł w okres stałych zakłóceń” oraz że turystyką trzeba zarządzać jako sektorem o strategicznym znaczeniu, a nie wyłącznie produktem rynkowym. W tym kontekście temat konferencji – „Tourism Resilience in Action: From Crisis Response to Impactful Transformation” – ustawiono tak, by podkreślić potrzebę konkretnych narzędzi, a nie tylko deklaratywnych wezwań do współpracy.
Na marginesie wydarzenia Bartlett otrzymał także nagrodę za całokształt osiągnięć w dziedzinie odporności turystyki, co organizatorzy interpretują jako uznanie jego wieloletniej kampanii na rzecz wpisania odporności do polityk międzynarodowych. Pozostaje jednak pytanie, czy idee globalnego funduszu i standaryzowanych protokołów przerodzą się w wiążące instrumenty, czy też deklaracja pozostanie przede wszystkim sygnałem politycznym.
Co deklaracja może oznaczać dla branży i podróżnych
Dla sieci hotelowych, touroperatorów i przewoźników lotniczych deklaracja jest ważna, ponieważ zmierza w stronę bardziej przewidywalnych reguł gry: jaśniejsze procedury zamykania i otwierania, ujednolicone kryteria bezpieczeństwa oraz szybszy przepływ informacji mogłyby ograniczyć koszty i szkody reputacyjne w kryzysach. Dla małych wynajmujących, przewodników i firm rodzinnych kluczowa jest kwestia dostępu do finansowania po wstrząsie – od preferencyjnych kredytów po ukierunkowaną pomoc państwa, która nie spóźnia się miesiącami.
Dla podróżnych bardziej odporna turystyka oznacza mniej nagłych odwołań bez alternatywy, bardziej przejrzyste informacje o ryzykach i lepszą koordynację w sytuacjach takich jak zamykanie lotnisk czy ewakuacje z powodu ekstremalnych zjawisk pogodowych. Eksperci ostrzegają jednak, że zaufanie gości buduje się także długofalowo: równie ważne są standardy bezpieczeństwa, komunikacja i odpowiedzialne zarządzanie pojemnością, zwłaszcza w destynacjach będących pod presją „nadmiernej turystyki” w szczytach sezonu.
Kolejne kroki: od podpisu do wdrożenia
Deklaracja z Nairobi sama w sobie nie zmienia rzeczy z dnia na dzień: jej wartość zależy od tego, czy państwa przełożą ją na prawo, pozycje budżetowe i plany operacyjne. Kenijskie instytucje w komunikatach wskazują, że dokument wpisuje się w szersze dążenie do włączenia odporności, zrównoważonego rozwoju i inkluzywności do polityk krajowych i regionalnych. W tym sensie istotna będzie także kontynuacja prac nad projektami partnerskimi – od szkolenia kadr i wzmacniania statystyki po wdrażanie rozwiązań technologicznych do monitorowania ryzyka.
Organizatorzy zapowiedzieli również, że kolejne obchody Światowego Dnia Odporności Turystyki odbędą się w Maladze 17 lutego 2027 r., co sugeruje, że inicjatywa zyskuje coraz bardziej międzynarodowy kalendarz. To, czy Nairobi stanie się modelem, który inne regiony będą kopiować, zależy od tego, jak szybko sygnatariusze pokażą mierzalne rezultaty: szybszą odbudowę, mniejsze straty miejsc pracy i bardziej odporne lokalne łańcuchy wartości, gdy następny kryzys zapuka do drzwi.
Źródła:- Ministerstwo Turystyki i Dzikiej Przyrody Kenii – oficjalna zapowiedź i informacje o 4. Global Tourism Resilience Day, Conference and Expo (KICC, Nairobi) (link)- Ministerstwo Spraw Zagranicznych Kenii – komunikat o Deklaracji z Nairobi i partnerstwach międzynarodowych (link)- Global Tourism Resilience and Crisis Management Centre (GTRCMC) – pakiet informacyjny konferencji i targów (PDF) z datami i ramami programu (link)- Organizacja Narodów Zjednoczonych (Stała Misja Jamajki) – tekst wystąpienia do rezolucji ustanawiającej Światowy Dzień Odporności Turystyki (17 lutego) (PDF) (link)- Jamaica Tourist Board – komunikat o udziale Jamajki i przesłaniach ministra Bartletta o odporności turystyki (link)
Czas utworzenia: 3 godzin temu