Ukraina tworzy narodową federację UNESCO, a na jej czele staje Ivan Liptuga: turystyka potwierdza się jako część odporności kraju w czasie wojny
Utworzenie narodowej federacji UNESCO na Ukrainie, zgodnie z komunikatem World Tourism Network, stanowi nowy punkt instytucjonalny w próbie połączenia kultury, edukacji, współpracy międzynarodowej i turystyki w czasie, gdy kraj już czwarty rok żyje pod presją wojny. Na czele nowej struktury stanął Ivan Liptuga, jedno z bardziej rozpoznawalnych nazwisk ukraińskiego sektora turystycznego i kulturalnego, człowiek, który w ostatnich latach był jednocześnie obecny w międzynarodowych sieciach turystycznych, w działaniach na rzecz promocji ukraińskich destynacji oraz w pracach związanych z ochroną dziedzictwa, zwłaszcza w Odessie. Sama wiadomość wykracza poza nominację kadrową: otwiera pytanie, jak w warunkach wojennych zmienia się rola turystyki i czy może ona, zamiast być wyłącznie gałęzią gospodarki, stać się narzędziem kulturowego przetrwania, widoczności dyplomatycznej i długoterminowej odbudowy.
Taka zmiana perspektywy jest szczególnie ważna dla Ukrainy, ponieważ tam dziedzictwo, tożsamość i przestrzeń publiczna nie mogą już być postrzegane oddzielnie od rzeczywistości bezpieczeństwa. Do 25 marca 2026 roku UNESCO zweryfikowało uszkodzenia 525 obiektów kultury na Ukrainie, wśród których znajdują się budowle religijne, budynki historyczne i wartościowe artystycznie, muzea, pomniki, biblioteki, stanowiska archeologiczne i archiwa. Za tą liczbą kryje się nie tylko spis zniszczeń, lecz także fakt, że krajobraz kulturowy kraju stał się jednym z frontów wojny. W takich ramach każda nowa sieć instytucjonalna zajmująca się wartościami UNESCO zyskuje znacznie szersze znaczenie niż zwykła struktura administracyjna.
Co oznacza narodowa federacja UNESCO i dlaczego jest ważna
Zgodnie z wyjaśnieniami UNESCO i Światowej Federacji Klubów i Stowarzyszeń UNESCO, kluby, centra i stowarzyszenia UNESCO skupiają wolontariuszy, ekspertów, instytucje edukacyjne i społeczeństwo obywatelskie działające zgodnie z ideałami organizacji, a z reguły rozwijają się pod auspicjami krajowych komisji do spraw UNESCO. Oznacza to, że nie chodzi o zastąpienie oficjalnych instytucji państwowych, lecz o równoległą sieć, która w terenie może łączyć aktorów edukacyjnych, kulturalnych, lokalnych i społecznych. W przypadku ukraińskim właśnie to powiązanie zyskuje dodatkową wagę: kraj musi jednocześnie chronić zagrożone dziedzictwo, utrzymywać życie kulturalne, przygotowywać specjalistów do odbudowy i stale wyjaśniać opinii międzynarodowej, dlaczego te procesy są ważne.
Dodatkowy kontekst daje także wcześniejsza globalna lista klubów i stowarzyszeń UNESCO, opublikowana przez sieć WFUCA, w której Ukraina była reprezentowana przez kilka pojedynczych klubów, ale bez wyraźnie wskazanej narodowej federacji. Dlatego nowe uporządkowanie można odczytywać jako instytucjonalne scalenie dotychczas rozproszonych inicjatyw. W praktyce mogłoby to oznaczać lepszą koordynację lokalnych projektów, silniejsze łączenie miast i organizacji, łatwiejsze włączanie młodzieży i środowiska eksperckiego oraz skuteczniejsze prezentowanie ukraińskich priorytetów na arenie międzynarodowej. W momencie, gdy kwestie zachowania tożsamości, odbudowy dóbr kultury i odporności społecznej są nierozłączne, taki krok nie jest symboliczny, lecz operacyjnie ważny.
Kim jest Ivan Liptuga i dlaczego jego wybór jest logiczny
W międzynarodowej opinii publicznej Ivan Liptuga jest najbardziej znany jako prezes Narodowej Organizacji Turystycznej Ukrainy i wieloletni przedstawiciel ukraińskiego sektora turystycznego w międzynarodowych sieciach. World Tourism Network wskazuje go jako aktywnego członka i osobę, która w czasie wojny stała się jedną z twarzy ukraińskiej turystyki i publicznego rzecznictwa. Jednocześnie wiele źródeł łączy go z Odessą i działaniami na styku kultury, współpracy międzynarodowej, integracji europejskiej i dziedzictwa UNESCO. Ministerstwo Kultury Ukrainy wcześniej wymieniało go również jako członka ukraińskiej delegacji podczas posiedzeń Komitetu Światowego Dziedzictwa, co pokazuje, że nie chodzi wyłącznie o menedżera turystyki, lecz o osobę działającą na przecięciu polityki kulturalnej, administracji lokalnej i formatów międzynarodowych.
Właśnie ta kombinacja jest ważna dla zrozumienia jego nowej nominacji. Ukraina dziś nie potrzebuje jedynie promotorów podróży, lecz ludzi, którzy rozumieją, że turystyka w warunkach wojennych jest powiązana z reputacją kraju, zachowaniem miast, dyplomacją kulturalną i gospodarczym przygotowaniem do odbudowy. Liptuga pochodzi z Odessy, miasta, które stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów tego powiązania. Historyczne centrum Odessy zostało wpisane w 2023 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, a jednocześnie na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu, właśnie z powodu bezpośrednich zagrożeń zniszczeniem. W takim mieście turystyka nie jest już tylko kwestią przyjazdów i noclegów, lecz także kwestią przetrwania miejskiej tożsamości.
Odessa, Lwów i wojenna rzeczywistość dziedzictwa kulturowego
UNESCO w latach 2025 i 2026 wielokrotnie ostrzegało przed szkodami wyrządzonymi dziedzictwu kulturowemu na Ukrainie, a Odessa i Lwów stały się silnymi symbolami tego zagrożenia. W przypadku Odessy UNESCO ogłosiło, że po powtarzających się atakach i uszkodzeniach wzmocniło pomoc techniczną, oceny szkód oraz wsparcie eksperckie w zakresie zarządzania ryzykiem i rewizji planu zarządzania obiektem. Obejmuje to również współpracę z ICOMOS oraz pomoc dla władz krajowych, regionalnych i lokalnych. Z kolei Lwów ponownie znalazł się w centrum uwagi w marcu 2026 roku po ataku na obszar klasztoru bernardynów w obrębie chronionego historycznego centrum miasta, podczas którego UNESCO wyraziło głębokie zaniepokojenie i przypomniało o obowiązkach ochrony dóbr kultury wynikających z konwencji międzynarodowych.
Takie wydarzenia pokazują, dlaczego na Ukrainie dziedzictwo kulturowe nie może już być postrzegane wyłącznie przez logikę konserwatorską. Zniszczony lub uszkodzony kościół, teatr, budynek historyczny lub zespół miejski to nie tylko strata dla historyków sztuki czy lokalnej społeczności, lecz także cios w pamięć społeczną, gospodarkę miejską i możliwość, by po wojnie życie wróciło do rozpoznawalnych ram. Turystyka jest w tym sensie jedną z pierwszych dziedzin, które odczuwają skutki zniszczeń, ale także jedną z pierwszych, które mogą pomóc w powrocie normalności. Gdy odbudowane zostają zaufanie, infrastruktura i treści kulturalne, właśnie turystyka często staje się sygnałem, że miasto wraca do siebie i że znów może funkcjonować jako otwarta przestrzeń publiczna.
Turystyka jako odporność, a nie tylko przemysł
Wojna gruntownie zmieniła sposób, w jaki na Ukrainie mówi się o turystyce. Przed lutym 2022 roku nacisk kładziono na rozwój destynacji, inwestycje, połączenia transportowe i międzynarodowe pozycjonowanie kraju. Dziś dyskusja coraz bardziej koncentruje się wokół odporności społeczności, zachowania lokalnych rzemiosł, pracy instytucji kulturalnych, bezpieczeństwa obiektów i przygotowań do przyszłej odbudowy. W tym sensie turystyka staje się łącznikiem między gospodarką a kulturą. Utrzymuje widoczność miejsc, które w przeciwnym razie zostałyby sprowadzone wyłącznie do wiadomości wojennych, tworzy powody do inwestowania w odbudowę przestrzeni i pomaga, by tożsamość miast nie została zredukowana do listy zniszczeń.
Organizacja Narodów Zjednoczonych i organizacje partnerskie w ostatnich latach coraz częściej wskazywały właśnie na ten wymiar. UNDP we wrześniu 2025 roku na konferencji o gospodarce kreatywnej na Ukrainie wskazał turystykę i rzemiosło jako siły napędowe odbudowy społeczności w warunkach wojennych. UNESCO z kolei we wcześniejszych ocenach podało, że Ukraina będzie potrzebowała niemal dziewięciu miliardów dolarów w ciągu dziesięciu lat na odbudowę kultury i turystyki po pierwszych dwóch latach wojny, podczas gdy nowszy przegląd trzyletnich działań podaje 4,11 miliarda dolarów bezpośrednich szkód oraz ponad 29,3 miliarda dolarów utraconych dochodów w kulturze i turystyce. Dane te pokazują, że szkody nie mierzy się wyłącznie ścianami i dachami, lecz także utraconymi cyklami gospodarczymi, odwołanymi wydarzeniami, brakiem miejsc pracy i osłabieniem lokalnych ekosystemów zależnych od życia kulturalnego.
Dlatego powierzenie osobie z sektora turystycznego kierowania nową narodową federacją UNESCO nie musi oznaczać odejścia od zwykłego wzorca, lecz może być bardzo precyzyjną odpowiedzią na ukraińskie okoliczności. W kraju, w którym kultura, pomoc międzynarodowa, miejska tożsamość i przyszły rozwój są nierozerwalnie związane, turystyka narzuca się jako pole, które rozumie zarówno symboliczny, jak i ekonomiczny wymiar dziedzictwa. Sama w sobie nie jest wystarczająca, ale może być narzędziem łączącym instytucje, społeczności lokalne, partnerów międzynarodowych i przyszłe inwestycje w odbudowę.
Współpraca międzynarodowa i dyplomacja kulturalna w praktyce
Utworzenie federacji następuje również w momencie, gdy Ukraina stara się rozszerzyć międzynarodowe platformy wsparcia dla sektora kultury. W swoich raportach UNESCO podkreślało pilną pomoc w ochronie obiektów, wsparcie dla ekspertów, zapewnienie sprzętu, szkolenia z dokumentowania szkód oraz pomoc dla sektora kreatywnego. Ponadto na Konferencji Odbudowy Ukrainy zaprezentowano także Culture Resilience Alliance, pomyślaną jako wielostronną platformę koordynacji ochrony dziedzictwa, włączania kultury do planów odbudowy i wspierania gospodarki kreatywnej. W tym kontekście nową narodową federację UNESCO można postrzegać jako dodatkowy most między inicjatywami międzynarodowymi a krajowym wdrażaniem.
Jest to ważne również dlatego, że sama pomoc międzynarodowa nie wystarcza, jeśli nie ma lokalnych sieci, które mogą monitorować projekty, gromadzić ekspertów i podtrzymywać zainteresowanie społeczności. Federacja, jeśli rozwinie się w pełnym wymiarze, może być przestrzenią, w której będą spotykać się szkoły, stowarzyszenia, instytucje kultury, władze lokalne, organizacje turystyczne i młodzi profesjonaliści. W warunkach pokojowych byłaby to cenna sieć społeczna. W warunkach wojennych może ona być także infrastrukturą odporności, ponieważ pomaga zachować ciągłość pracy tam, gdzie zdolności instytucjonalne są pod stałą presją.
Co ta wiadomość oznacza dla Ukrainy po wojnie
Choć obecnie jest jeszcze za wcześnie, by ocenić, jak duży faktyczny zasięg będzie miała nowa federacja, sam przekaz jej utworzenia jest politycznie i społecznie jasny. Ukraina nie godzi się na to, by kultura, dziedzictwo i turystyka były traktowane jako tematy poboczne, które przyjdą na kolej dopiero po zakończeniu wojny. Wręcz przeciwnie, przekaz jest taki, że właśnie teraz budowane są mechanizmy, które będą chronić tożsamość kraju, pomagać społecznościom lokalnym i przygotowywać warunki do odbudowy. W tym turystyka ma inną rolę niż tę, którą miała w latach pokoju: nie jest już tylko działalnością rynkową, lecz częścią szerszej opowieści o tym, jak kraj pozostaje widoczny, połączony i rozpoznawalny mimo zniszczeń.
Wybór Ivana Liptugi dodatkowo podkreśla tę zmianę. Jego droga zawodowa, od sektora turystycznego po pracę przy dziedzictwie UNESCO i na forach międzynarodowych, podsumowuje właśnie tę logikę, która dziś dominuje w ukraińskiej przestrzeni publicznej: ochrona dziedzictwa, współpraca międzynarodowa i gospodarcze przygotowanie do odbudowy nie mogą już być prowadzone oddzielnie. Jeśli nowej narodowej federacji UNESCO uda się zgromadzić istniejące inicjatywy, otworzyć przestrzeń dla nowych projektów i połączyć ochronę dziedzictwa z rozwojem lokalnym, wówczas ta wiadomość nie pozostanie jedynie formalną notką o nominacji, lecz sygnałem, że Ukraina nawet w środku wojny próbuje budować instytucje na czas, który dopiero nadejdzie.
Źródła:- UNESCO – oficjalna strona o obiektach kultury uszkodzonych przez wojnę na Ukrainie, z zaktualizowanymi danymi o zweryfikowanych szkodach (link)- UNESCO – przegląd działań na Ukrainie i pilnej pomocy dla kultury, edukacji, mediów i dziedzictwa (link)- UNESCO World Heritage Centre – oficjalny komunikat o zwiększonej pomocy dla Odessy z powodu eskalacji szkód w chronionym dziedzictwie (link)- UNESCO – oficjalny komunikat o zaniepokojeniu z powodu uderzeń w historyczne centrum Lwowa w marcu 2026 roku (link)- UNESCO / UNESCO World Heritage Centre – wyjaśnienie roli klubów, centrów i stowarzyszeń UNESCO oraz ich miejsca w ramach systemów krajowych (link)- WFUCA – Światowa Federacja Klubów i Stowarzyszeń UNESCO, z ogólnym opisem sieci i jej roli (link)- Globalna lista klubów i stowarzyszeń UNESCO – dokument pokazujący wcześniejszą obecność pojedynczych klubów UNESCO na Ukrainie (link)- World Tourism Network – profil Ivana Liptugi i jego rola w ukraińskim sektorze turystycznym (link)- World Tourism Network – informacje o Ivanie Liptuce i jego związku z Odessą, kulturą i współpracą międzynarodową (link)- Ministerstwo Kultury Ukrainy – informacja o ukraińskiej delegacji przy UNESCO, w której wymieniono także Ivana Liptugę (link)- UNESCO – ocena szkód w kulturze i turystyce po dwóch latach wojny, z wcześniejszymi szacunkami kosztów odbudowy (link)- UNESCO – przegląd trzech lat działań na Ukrainie z danymi o 4,11 miliarda dolarów bezpośrednich szkód i ponad 29,3 miliarda dolarów utraconych dochodów w kulturze i turystyce (link)- UNDP Ukraine – konferencja o turystyce i produkcji rzemieślniczej jako siłach napędowych odbudowy lokalnych społeczności w warunkach wojennych (link)
Czas utworzenia: 2 godzin temu