Rijeka obchodzi 25 lat Lektoratu Języka Polskiego: miesiąc polskiej kultury, języka, literatury, muzyki i teatru
Od 14 kwietnia do 9 maja 2026 roku Rijeka staje się jednym z centrów prezentacji polskiej kultury w Chorwacji poprzez program obchodów 25. rocznicy Lektoratu Języka Polskiego na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu w Rijece. Program jubileuszowy gromadzi 13 wydarzeń związanych z Polską i został pomyślany jako szerszy cykl kulturalny, który łączy społeczność akademicką, miejskie instytucje kultury, przestrzenie publiczne i gości z zagranicy. W nieco mniej niż miesiąc publiczność będzie mogła odwiedzić wystawy, programy literackie, warsztaty, koncerty i spektakl teatralny, przy czym wydarzenia odbywają się w kilku lokalizacjach Rijeki: na Wydziale Filozoficznym, na Korzo, w Chorwackim Domu Kultury na Sušaku, w Bibliotece Miejskiej Rijeka, w Villi Dworski, w Exportdrvo i w Ri teatrze.
Rocznica nie dotyczy tylko uroczystego przypomnienia instytucjonalnej historii jednego lektoratu, lecz także widoczności języka polskiego i kultury w przestrzeni miejskiej. Lektorat Języka Polskiego przy riječkim Wydziale Filozoficznym działa w ramach Katedry Kroatystyki, a według dostępnych publikacji jest najstarszym spośród lektoratów tego wydziału. Jego rola wykracza poza regularne nauczanie języka: przez lata stał się miejscem spotkań studentów, nauczycieli, tłumaczy, pisarzy, muzyków i stowarzyszeń kulturalnych, które łączą Chorwację i Polskę. Ze względu na rozkład programu w kilku lokalizacjach, dla odwiedzających przyjeżdżających spoza miasta przydatne mogą być również
oferty zakwaterowania w Rijece, zwłaszcza w okresie wydarzeń weekendowych i programu finałowego na początku maja.
Rocznica lektoratu jako wydarzenie kulturalne poza salą lekcyjną
Program obchodów 25 lat Lektoratu Języka Polskiego pokazuje, jak akademicki program językowy może stać się ważną częścią publicznego życia kulturalnego miasta. W centrum nie znajduje się tylko nauczanie języka polskiego, lecz także szerszy kontekst: literatura, przekład, muzyka, kultura tradycyjna, tożsamość wizualna, teatr i dyplomacja publiczna. Takie podejście jest szczególnie ważne dla języków mniej reprezentowanych w szkolnictwie wyższym, ponieważ ich przetrwanie i rozwój zależą nie tylko od formalnego programu nauczania, lecz także od zainteresowania wspólnoty, dostępności treści kulturalnych i możliwości przedstawienia języka jako żywej przestrzeni komunikacji, tworzenia i współpracy.
Na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu w Rijece część programu jest bezpośrednio związana z dydaktycznym i profesjonalnym wymiarem lektoratu. Odbywają się tam wystawy i warsztat przekładowy, podczas gdy pozostałe treści przenoszą się do przestrzeni miejskich. W ten sposób rocznica otwiera się na szerszą publiczność, a język polski wychodzi poza ramy akademickie i staje się częścią codziennej oferty kulturalnej Rijeki. Program obejmuje również gości z Polski, wśród nich muzyków z Krakowa, ale także Polaków działających w Irlandii, co pokazuje współczesną mobilność polskiej kultury i jej obecność w różnych środowiskach europejskich.
Ważną część tej opowieści stanowi także fakt, że do programu włączone są różne pokolenia i różne profile publiczności. Niektóre treści są przeznaczone dla studentów i osób zainteresowanych językiem oraz przekładem, inne dla rodzin i dzieci, a jeszcze inne dla publiczności śledzącej jazz, teatr, literaturę lub współczesną kulturę wizualną. Dlatego program jubileuszowy można czytać także jako przykład współpracy kulturalnej, w której instytucja akademicka, instytucje miejskie i partnerzy międzynarodowi tworzą wspólne wydarzenie publiczne.
Wystawy otwierają program: język polski na Korzo i polska kultura na wydziale
Program rozpoczyna się 14 kwietnia 2026 roku wystawą „Polski w Rijece. 25 lat Lektoratu Języka Polskiego w Katedrze Kroatystyki Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu w Rijece”, ustawioną na Korzo. Wystawa trwa do 28 kwietnia i przynosi przegląd rozwoju lektoratu, jego miejsca w nauczaniu oraz więzi kulturalnych, które powstawały przez minione ćwierć wieku. Umieszczenie wystawy w centrum miasta jest symbolicznie ważne, ponieważ przybliża historię programu uniwersyteckiego przechodniom i publiczności, która być może nie jest bezpośrednio związana ze społecznością akademicką. Dzięki temu rocznica nie pozostaje za murami wydziału, lecz staje się widoczna w przestrzeni publicznej Rijeki.
Tego samego dnia na Wydziale Filozoficznym otwiera się także wystawa „Polska”, zapowiedziana jako wizualna podróż przez polską kulturę, historię i tożsamość. Według opublikowanych informacji wystawę można oglądać na wydziale od 14 do 30 kwietnia, a w programie wskazano również jej dodatkowy okres od 1 do 13 maja. Jest to treść, która przedstawia polską kulturę poprzez symbole wizualne, współczesny design i rozpoznawalne motywy, a wstęp jest wolny. Taka wystawa ma funkcję edukacyjną i popularyzacyjną: zapewnia odwiedzającym podstawowy kontekst, ale jednocześnie kieruje ich ku bogactwu kultury, której nie można sprowadzić tylko do języka lub kanonu literackiego.
Połączenie wystawy na Korzo i wystawy na wydziale kształtuje podwójny początek programu. Pierwsza wystawa mówi o lokalnej historii lektoratu i jego rozwoju w Rijece, podczas gdy druga poszerza spojrzenie w stronę polskiej tożsamości kulturowej. Dla odwiedzających, którzy planują zwiedzić kilka lokalizacji w mieście, zwłaszcza tych, którzy przyjeżdżają na wystawy, koncerty lub finałowy wieczór teatralny, praktycznym wyborem może być
zakwaterowanie blisko miejsc wydarzeń w Rijece, ponieważ programy są rozłożone od Korzo i Kampusu po Sušak, Pećine i przestrzeń Exportdrvo.
Muzyczna część programu łączy tradycję, jazz i współpracę międzynarodową
Jedno z pierwszych dużych wydarzeń muzycznych odbywa się 16 kwietnia o godzinie 20 w Chorwackim Domu Kultury na Sušaku, gdzie występuje grupa Dzikie Jagody z Irlandii. Program zapowiada koncert łączący polską muzykę tradycyjną, współczesne praktyki wykonawcze i doświadczenie polskiej diaspory. Występ grupy z Irlandii jest szczególnie interesujący, ponieważ pokazuje, jak polskie dziedzictwo muzyczne rozwija się także poza granicami Polski, we wspólnotach, które przekazują tradycję przez nowe konteksty, języki i publiczności. Wstęp jest wolny, co dodatkowo otwiera wydarzenie na szerszą publiczność.
Dzień później, 17 kwietnia o godzinie 12.30, program wraca na Korzo wydarzeniem zapowiedzianym jako „Niespodzianka”. Chociaż szczegóły tej części programu nie zostały szczególnie rozwinięte w dostępnej zapowiedzi, jej lokalizacja wskazuje na publiczny charakter i możliwość bezpośredniego spotkania przechodniów z polskim tematem kulturalnym. Takie krótkie formaty miejskie często odgrywają ważną rolę w festiwalach i programach jubileuszowych, ponieważ przyciągają także publiczność, która wcześniej nie planowała uczestnictwa w wydarzeniu kulturalnym.
Muzyczny punkt kulminacyjny drugiej części programu nadchodzi 29 kwietnia o godzinie 20 w Exportdrvo, gdzie występuje Pacemaker Jazz Fusion z Krakowa. Koncert zapowiedziano jako program jazz fusion z wolnym wstępem, a przyjazd muzyków z Krakowa podkreśla bezpośredni związek programu w Rijece z polską sceną współczesną. Jazz fusion jako gatunek dobrze wpisuje się w taki jubileuszowy kontekst, ponieważ łączy improwizację, współczesny wyraz i komunikację międzynarodową bez opierania się wyłącznie na języku. W tym sensie muzyczna część programu uzupełnia treści językowe i literackie: polska kultura ukazywana jest jako żywa, zmienna i otwarta na współpracę.
Literatura i przekład w centrum programu riječkiego
Literacka część programu otwiera się 17 kwietnia o godzinie 18 w Bibliotece Miejskiej Rijeka prezentacją książki „Mitologia Słowian” Aleksandra Gieysztora w przekładzie Slavena Kalea. Jest to tytuł poświęcony słowiańskiemu dziedzictwu mitologicznemu, a jego prezentacja w kontekście rocznicy polskiego lektoratu ma wyraźną wartość symboliczną. Polska kultura nie jest tu przedstawiana w izolacji, lecz jako część szerszej przestrzeni słowiańskiej i europejskiej, w której języki, mity, doświadczenia historyczne i tradycje literackie wzajemnie się dotykają.
Szczególne miejsce w programie zajmuje przekład, i to nie tylko jako techniczna umiejętność przenoszenia tekstu z jednego języka na drugi, lecz jako praca kulturowa pośrednicząca między wspólnotami. Warsztat przekładowy odbywa się 24 kwietnia o godzinie 12 na Wydziale Filozoficznym, a prowadzi go Adrian Cvitanović, tłumacz z języka polskiego. Przekład jest dla lektoratów języków obcych jednym z najważniejszych punktów styku z publicznością: dzięki tłumaczom dzieła literackie, teksty naukowe i pojęcia kulturowe przekraczają granice językowe i stają się dostępne nowym czytelnikom.
Tego samego dnia, 24 kwietnia o godzinie 17, w Bibliotece Miejskiej Rijeka odbywa się prezentacja książki „Fijak. Chorwacja – spojrzenie z zewnątrz” Aleksandry Wojtaszek, również w przekładzie Adriana Cvitanovicia. Program łączy w ten sposób warsztat i publiczną prezentację książki, czyli fachową pracę tłumacza i jej rezultat w przestrzeni literackiej i publicystycznej. Tytuł podejmujący temat Chorwacji z perspektywy zewnętrznej jest dodatkowo odpowiedni dla takiej rocznicy, ponieważ otwiera pytanie, jak jedna kultura jest widziana oczami drugiej. W tym spotkaniu powstaje przestrzeń dla krytycznej lektury, dialogu międzykulturowego i lepszego zrozumienia różnic kulturowych.
Warsztaty przybliżają kulturę tradycyjną dzieciom i dorosłym
Program nie pozostaje tylko przy wykładach, wystawach i koncertach, lecz obejmuje także warsztaty, które zapraszają publiczność do aktywnego udziału. W sobotę 18 kwietnia o godzinie 10 w Bibliotece Miejskiej Rijeka, w Art-kvarcie Benčić, odbywa się warsztat „Leluje”, poświęcony polskim tradycyjnym wycinankom dla dzieci i dorosłych. Polskie wycinanki są rozpoznawalną częścią sztuki ludowej, a poprzez warsztat można je przybliżyć także tym, którzy z tą tradycją spotykają się po raz pierwszy. Format warsztatu jest przy tym szczególnie ważny, ponieważ przedstawia dziedzictwo kulturowe nie tylko jako przedmiot obserwacji, lecz jako doświadczenie tworzenia.
Tego samego dnia o godzinie 15 w Villi Dworski odbywa się warsztat tradycyjnej polskiej pieśni świata roślinnego, prowadzony przez polską grupę z Irlandii Dzikie Jagody. Połączenie muzyki, tradycyjnej tematyki i przestrzeni Villi Dworski nadaje programowi bardziej kameralny charakter, odmienny od większych wydarzeń koncertowych i publicznych. Warsztat zapowiedziano z bezpłatnym wstępem, a jego wartość polega na tym, że przedstawia polską kulturę poprzez głos, wspólne śpiewanie i tradycyjne motywy. Takie treści często tworzą najbardziej bezpośredni kontakt między wykonawcami i publicznością, ponieważ wiedza przychodzi nie tylko przez wykład, lecz przez wspólne wykonanie.
Włączenie dzieci, dorosłych, studentów i szerszej publiczności do warsztatów pokazuje, że obchody lektoratu nie są skierowane tylko do specjalistów od języka lub literatury. Przeciwnie, zostały pomyślane jako publiczny program kulturalny, który przedstawia polską tradycję poprzez różne poziomy uczestnictwa. Dla tych, którzy planują odwiedzić kilka warsztatów i wydarzeń wieczornych,
zakwaterowanie dla odwiedzających program riječki może ułatwić śledzenie harmonogramu, który odbywa się w kilku lokalizacjach i w różnych terminach w kwietniu i maju.
Finał pod znakiem Dnia Konstytucji i polskiego teatru
Ostatni dzień programu, 9 maja, przynosi dwa wydarzenia, które domykają cykl jubileuszowy. O godzinie 12 w Villi Dworski odbywa się uczczenie polskiego święta państwowego Dnia Konstytucji 3 Maja. Ta data ma szczególne miejsce w polskiej historii, ponieważ wiąże się z Konstytucją z 3 maja 1791 roku, jednym z najważniejszych dokumentów konstytucyjno-prawnych w europejskiej historii politycznej. W kontekście programu riječkiego obchody tego święta łączą kulturowy i historyczny wymiar polskiej tożsamości, ale także przypominają, że język jest zawsze związany z polityczną, społeczną i instytucjonalną historią wspólnoty, która nim mówi.
Tego samego dnia o godzinie 20 w Ri teatrze odbywa się spektakl teatralny polskiego stowarzyszenia kulturalnego „Fryderyk Chopin” z Zagrzebia. W programie wymieniono „Szlon” i „Rozmowę z kamieniem”, a spektakl odbywa się w wykonaniu grupy teatralnej „Obserwatorium”. Przyjazd polskiej grupy teatralnej z Zagrzebia pokazuje, że program opiera się nie tylko na gościach z Polski, lecz także na polskiej społeczności i inicjatywach kulturalnych działających w Chorwacji. W ten sposób zamyka się krąg między akademickim lektoratem, miejskimi instytucjami kultury, gośćmi międzynarodowymi i polską obecnością kulturalną w przestrzeni chorwackiej.
Finał programu w Ri teatrze szczególnie podkreśla performatywną stronę języka. Teatr jest przestrzenią, w której język nie jest tylko środkiem komunikacji, lecz rytmem, głosem, ciałem i interpretacją. Dla lektoratu obchodzącego ćwierć wieku pracy taki finał ma silną symbolikę: język polski przedstawiany jest nie tylko jako przedmiot nauki, lecz jako żywa praktyka artystyczna. Program pozostawia tym samym wrażenie starannie ukształtowanego cyklu kulturalnego, w którym język ogląda się poprzez literaturę, muzykę, kulturę wizualną, tradycję, historię i wykonanie sceniczne.
Współpraca instytucji i znaczenie dyplomacji kulturalnej
Według opublikowanego programu wśród partnerów są Wydział Filozoficzny w Rijece, Katedra Kroatystyki, Miasto Rijeka, Biblioteka Miejska Rijeka, Ri teatar, Chorwacki Dom Kultury na Sušaku, Villa Dworski, Platforma PL.HR, Polskie Stowarzyszenie Kulturalne „Mikołaj Kopernik” w Zagrzebiu, Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Zagrzebiu i inne organizacje. W programie wymieniono również NAWA, polską Narodową Agencję Wymiany Akademickiej, co dodatkowo podkreśla akademicki i międzynarodowy wymiar rocznicy. Taka sieć partnerów pokazuje, że Lektorat Języka Polskiego nie jest odizolowaną jednostką dydaktyczną, lecz częścią szerszego systemu współpracy kulturalnej i edukacyjnej.
Rola ambasady i stowarzyszeń kulturalnych w takich programach jest ważna, ponieważ często zapewniają one instytucjonalne ramy promocji języka, literatury i więzi kulturalnych. Z drugiej strony lokalne instytucje, takie jak Biblioteka Miejska, HKD na Sušaku, Ri teatar i przestrzeń Exportdrvo, umożliwiają, by program był dostępny różnym publicznościom. Właśnie ta kombinacja akademickich, dyplomatycznych i miejskich ram kulturalnych nadaje rocznicy szersze znaczenie: chodzi o program, który jednocześnie obchodzi 25 lat pracy lektoratu i potwierdza znaczenie międzynarodowej wymiany kulturalnej.
Rijeka pojawia się w tym programie jako miasto wielu adresów kulturalnych, a nie jako tło jednej uroczystości. Korzo, Kampus, Sušak, Art-kvart Benčić, Pećine, Exportdrvo i Ri teatar stają się połączonymi punktami tej samej opowieści. W tym sensie rocznica Lektoratu Języka Polskiego mówi także o sposobie funkcjonowania współczesnych programów kulturalnych: coraz rzadziej odbywają się one w jednym miejscu, a coraz częściej budują sieć wydarzeń, która prowadzi publiczność przez różne przestrzenie i różne formy uczestnictwa. Dla odwiedzających, którzy chcą śledzić większą część programu,
zakwaterowanie w Rijece podczas kwietnia i maja może być praktyczną częścią planowania pobytu kulturalnego.
Język polski jako most między społecznością akademicką a publicznością
Ćwierć wieku pracy jednego lektoratu w systemie szkolnictwa wyższego to ważna rocznica, ponieważ pokazuje ciągłość zainteresowania językiem, który nie jest tylko narzędziem komunikacji, lecz nośnikiem literatury, historii i pamięci kulturowej. Język polski w riječkim kontekście akademickim jest związany z nauczaniem, mobilnością studencką, pracą przekładową, programami kulturalnymi i współpracą z instytucjami. Taka ciągłość nie powstaje przypadkowo: zależy od nauczycieli, studentów, tłumaczy, partnerów i publiczności, która rozpoznaje wartość uczenia się międzykulturowego.
Program od 14 kwietnia do 9 maja 2026 roku można więc postrzegać jako publiczną prezentację tego, co przez 25 lat rozwijało się w pracy dydaktycznej i kulturalnej. Wystawy mówią o tożsamości i historii, warsztaty zapraszają do uczestnictwa, książki i przekłady otwierają przestrzeń do lektury i dyskusji, koncerty łączą tradycję i współczesność, a teatr pokazuje performatywną siłę języka. W takiej strukturze rocznica nie jest tylko wspomnieniem początków, lecz także potwierdzeniem, że lektorat ma aktualną rolę w życiu kulturalnym Rijeki.
Biorąc pod uwagę, że wstęp na wiele wydarzeń jest wolny, program jest dostępny szerszej publiczności i nie pozostaje ograniczony do kręgu akademickiego. W ten sposób wzmacnia się widoczność polskiej kultury, ale także szersze rozumienie roli lektoratu w przestrzeni publicznej. W czasie, w którym edukacja języków obcych często postrzegana jest przez pryzmat bezpośredniej użyteczności rynkowej, taki program przypomina, że języki mają także głębszą wartość społeczną: tworzą więzi, otwierają archiwa literatury i historii, umożliwiają przekłady i kształtują długofalowe relacje kulturalne. Rijeka podczas tej rocznicy właśnie poprzez taki cykl wydarzeń ugości polską kulturę jako żywą, różnorodną i otwartą opowieść.
Źródła:- Wydział Filozoficzny Uniwersytetu w Rijece – oficjalna zapowiedź programu obchodów 25 lat Lektoratu Języka Polskiego (link)- Wydział Filozoficzny Uniwersytetu w Rijece – opublikowany program wydarzeń z okazji rocznicy lektoratu (link)- Visit Rijeka – kalendarzowa zapowiedź obchodów 25. rocznicy Lektoratu Języka Polskiego w Rijece (link)- Kanal Ri – materiał o obchodach 25 lat Lektoratu Języka Polskiego w Rijece i wystawie na Korzo (link)- Moja Rijeka – zapowiedź wystawy „Polska” na Wydziale Filozoficznym w Rijece (link)- Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Zagrzebiu – oficjalne informacje o polskiej obecności dyplomatycznej w Chorwacji (link)- Novi list – wcześniejszy tekst o lektoratach Wydziału Filozoficznego w Rijece i roli polskiego lektoratu (link)
Czas utworzenia: 2 godzin temu