Shakespeare’owski “Król Lear” gości w Chorwackim Teatrze Narodowym w Rijece: polityczna tragedia o władzy, rodzinie i rozpadzie zaufania
Chorwacki Teatr Narodowy Ivana pl. Zajca w Rijece w poniedziałek, 4 maja 2026 roku o godzinie 19:30 gości spektakl “Król Lear” Williama Shakespeare’a, w produkcji Chorwackiego Teatru Narodowego w Varaždinie. Jest to występ gościnny w ramach programu K-HNK, a tytułową rolę gra narodowy pierwszoplanowy aktor Ljubomir Kerekeš. Spektakl przyjeżdża do
Rijeki po varaždińskiej premierze, która odbyła się 28 marca 2026 roku i dzięki której jedna z najbardziej znanych tragedii Shakespeare’a otrzymała nową sceniczną interpretację w reżyserii Ivana Plazibata.
“Król Lear” często postrzegany jest jako dramat o starości, ojcowskiej ślepocie, rodzinnej zdradzie i późnym zmierzeniu się z własnymi błędami. Jednak w tej produkcji mocno podkreślony jest także polityczny wymiar tekstu: decyzja władcy, aby podzielić królestwo między córki, nie jest tylko prywatnym aktem, lecz impulsem uruchamiającym kryzys władzy, porządku i wspólnoty. W centrum opowieści znajduje się człowiek przekonany, że może zachować symboliczną moc po wyrzeczeniu się rzeczywistej władzy, ale właśnie to złudzenie otwiera przestrzeń dla manipulacji, ambicji i gwałtownego rozpadu systemu, który do tej pory opierał się na jego autorytecie.
Występ gościnny varaždińskiego HNK w Zajcu
Według oficjalnej zapowiedzi Chorwackiego Teatru Narodowego Ivana pl. Zajca, rijecki występ gościnny został zapowiedziany jako występ gościnny K-HNK Chorwackiego Teatru Narodowego w Varaždinie, a spektakl grany jest w poniedziałek, 4 maja 2026 roku o godzinie 19:30. Sprzedaż biletów związana jest z rijeckim teatrem, a dostępne informacje o cenach podają przedział od 14 do 20 euro, w zależności od wybranej kategorii miejsca. Dla odwiedzających, którzy przyjeżdżają do miasta z powodu przedstawienia, szczególnie ważna jest lokalizacja teatru w centrum Rijeki, pod adresem Verdijeva b.b., wraz z możliwością wyszukiwania
noclegów w pobliżu Chorwackiego Teatru Narodowego Ivana pl. Zajca.
Występ gościnny jest istotny kulturowo także dlatego, że łączy dwa narodowe teatry poprzez program wymiany, dzięki czemu produkcje powstałe w jednym ośrodku teatralnym prezentowane są publiczności poza macierzystym środowiskiem. W tym przypadku chodzi o spektakl, który już w zapowiedziach został określony jako współczesne odczytanie tragedii Shakespeare’a o władzy, rodzinie i ludzkiej słabości. Taki kontekst nadaje “Królowi Learowi” aktualność wykraczającą poza klasyczny tytuł repertuarowy: dramat mówi nie tylko o upadku jednego króla, lecz także o tym, jak porządek polityczny może słabnąć, gdy publiczną odpowiedzialność zastępuje prywatna próżność.
Ljubomir Kerekeš w roli tytułowej
Rola Leara przypadła Ljubomirowi Kerekešowi, jednemu z najbardziej rozpoznawalnych chorwackich aktorów i narodowemu pierwszoplanowemu aktorowi dramatu. Według relacji HRT z zapowiedzi varaždińskiej premiery, ta produkcja była dla Kerekeša jubileuszową 120. premierą w karierze. Taka informacja dodatkowo podkreśla wymagający charakter i ciężar roli tytułowej, ponieważ Lear należy do najbardziej złożonych postaci literatury dramatycznej: na scenie przechodzi od pewnego siebie władcy do człowieka, który traci autorytet, bezpieczeństwo, zrozumienie własnej rodziny i ostatecznie oparcie w świecie, który się rozpada.
Lear Kerekeša nie jest tylko królem, który błędnie ocenia swoje córki. Jest figurą władzy, która nie rozumie, że szacunku nie można żądać po tym, jak naruszony został fundament zaufania. W początkowej decyzji, aby podzielić królestwo według publicznie wypowiedzianych deklaracji miłości, już zarysowuje się podstawowy problem dramatu: prawda staje się mniej ważna niż przedstawienie lojalności, a polityczna roztropność ustępuje miejsca teatralnemu testowaniu oddania. Dlatego upadek Leara działa jednocześnie intymnie i publicznie. Jest ojcem, który nie słyszy szczerości najmłodszej córki, ale także władcą, który nie widzi konsekwencji własnego czynu.
Reżyseria Ivana Plazibata i zespół autorski
Spektakl reżyseruje Ivan Plazibat, który współpracował z varaždińskim teatrem także wcześniej. Według danych Chorwackiego Teatru Narodowego w Varaždinie i Chorwackiego Teatru Narodowego Ivana pl. Zajca, przekład podpisał Antun Šoljan, scenografem jest Davor Molnar, kostiumografką Petra Pavičić, kompozytorką Nevena Glušica, konsultantką językową Ines Carović, a reżyserką światła Vesna Kolarec. W procesie wykonawczym uczestniczą także inspicjent Vedran Dervenkar oraz suflerka Natalija Gligora Gagić.
Taki skład autorski wskazuje na produkcję, która opiera się nie tylko na literackiej sile tekstu Shakespeare’a, lecz także na języku scenicznym, który musi przekazać rozpad świata, w którym znajdują się postacie. “Król Lear” jest dramatem, w którym przestrzeń, światło, muzyka i rytm scen mają ważną funkcję: burza, pustkowie, dwór, więzienie i pole bitwy nie są tylko lokalizacjami, lecz stanami świadomości i obrazami społeczeństwa, które utraciło równowagę. W takim dziele rozwiązania scenograficzne i dźwiękowe muszą wspierać podstawowy konflikt między pozorem mocy a rzeczywistą bezsilnością.
Reżyser Ivan Plazibat, według relacji HRT z konferencji prasowej przed premierą, podkreślił, że jest to opowieść o politycznej władzy, która psuje ludzi. Ta linia interpretacyjna jasno nawiązuje do samej struktury tragedii Shakespeare’a. Postacie nie upadają tylko dlatego, że są złe lub dobre, lecz dlatego, że w pobliżu władzy nasilają się ich ambicje, lęki, słabości i zdolność do zdrady. Właśnie dlatego “Król Lear” nie funkcjonuje jako prosty podział moralny, lecz jako dramat, w którym ludzkie sprzeczności widać w najbardziej ekstremalnych okolicznościach.
Ansambl i obsada ról
Obok Ljubomira Kerekeša w spektaklu występuje Dea Presečki w podwójnej roli Cordelii i Błazna. Ta obsada jest szczególnie interesująca, ponieważ Cordelia i Błazen w świecie Shakespeare’a niosą różne, ale powiązane formy prawdy. Cordelia odmawia mówienia o miłości jako o politycznym przedstawieniu i dlatego zostaje ukarana, podczas gdy Błazen poprzez ironię i pozorną błazenadę wypowiada to, czego na dworze nie wolno powiedzieć wprost. Połączenie tych dwóch funkcji w jednej aktorce może dodatkowo uwydatnić motyw prawdy, która w świecie władzy jest jednocześnie konieczna i niebezpieczna.
Hana Hegedušić gra Goneril, Tea Harčević Regan, Marinko Leš Gloucestera, Lovro Rimac Edmunda, Karlo Mrkša Edgara, Sunčana Zelenika Konjević Kenta, Pavle Matuško księcia Albany, Robert Španić króla Francji, rycerza z orszaku Leara, francuskiego żołnierza i inne role, a Vid Ćosić księcia Burgundii i Oswalda. Taki podział aktorski gromadzi zespół, który musi udźwignąć dwie równoległe tragedie: rodzinną i polityczną klęskę Leara oraz historię Gloucestera o ojcowskim złudzeniu, zdradzie i późnym rozpoznaniu prawdy.
Właśnie paralelizm Leara i Gloucestera czyni “Króla Leara” jednym z najgłębszych dramatów o ludzkim osądzie. Obaj ojcowie błędnie odczytują własne dzieci; obaj wierzą niewłaściwym osobom, a odrzucają tych, którzy mówią im prawdę albo pozostają im wierni. Shakespeare poprzez te dwie linie pokazuje, że rozpad nie powstaje tylko z powodu otwartej wrogości, ale także z powodu niezdolności do odróżnienia szczerości, pochlebstwa, interesu i oddania. Dlatego dramat jest jednocześnie polityczny, rodzinny i egzystencjalny.
Dramat o państwie rozpadającym się od wewnątrz
W oryginalnym tekście sztuki, a także w oficjalnych zapowiedziach varaždińskiego i rijeckiego wykonania, szczególnie podkreśla się, że “Król Lear” nie jest tylko tragedią o starości i zdradzie. To także studium rozpadu państwa. Decyzja Leara, aby podzielić królestwo między córki, z pozoru jest osobistą, niemal rodzinną decyzją, ale jej konsekwencje obejmują cały porządek polityczny. Wierzy on, że może wyrzec się odpowiedzialności, a zachować przywileje; że może przekazać zarządzanie, a pozostać niekwestionowanym autorytetem. W tym złudzeniu otwiera się szczelina, przez którą wchodzą walka o władzę, pogarda wobec słabości i przemoc.
Polityczna siła “Króla Leara” wynika właśnie z tego, że dramat nie przedstawia państwa jako abstrakcyjnej instytucji, lecz jako sieć zaufania, obowiązków i symbolicznego autorytetu. Gdy ta sieć zostaje przerwana, formalne tytuły nie znaczą już wiele. Król, który stracił władzę, pozostaje wystawiony na ciosy, a ci, którzy otrzymali władzę, nie czują już zobowiązania wobec dawnego porządku. Shakespeare pokazuje w ten sposób, jak bardzo stabilność polityczna zależy od roztropności, ale także od etycznej granicy, którą postacie muszą same respektować. Gdy ta granica znika, władza zamienia się w walkę bez reguł.
Dlatego “Król Lear” także po ponad czterech stuleciach pozostaje tekstem, który można czytać we współczesnym kluczu. Jego aktualność nie polega na bezpośrednim przeniesieniu na jeden moment polityczny, lecz na rozpoznaniu mechanizmów władzy: pochlebstwa jako politycznej waluty, rodzinnej bliskości jako środka wpływu, słowa publicznego jako przedstawienia lojalności i bezsilności instytucji, gdy prowadzą je ludzie, którzy nie odróżniają odpowiedzialności od osobistej próżności. W tym sensie spektakl w Rijece przynosi nie tylko tytuł kanoniczny, lecz także materiał teatralny, który skłania do refleksji nad kruchością każdego porządku.
Rodzinna tragedia w centrum politycznego pęknięcia
Chociaż “Król Lear” często opisywany jest jako dramat o władzy politycznej, jego emocjonalnym rdzeniem pozostaje relacja rodziców i dzieci. Lear żąda od swoich córek nie tylko miłości, lecz publicznego potwierdzenia własnej ważności. Goneril i Regan rozumieją reguły gry i oferują mu słowa, które chce usłyszeć, podczas gdy Cordelia odmawia zamienienia miłości w retoryczny konkurs. Jej milczenie nie jest pustką, lecz formą prawdy, lecz Lear w tym momencie jej nie rozpoznaje. Z takiego błędnego osądu rodzi się tragedia, która rozszerzy się daleko poza krąg rodzinny.
Właśnie dlatego dramat trafia także do publiczności, która nie szuka w nim wyłącznie politycznej alegorii. Opowiada o pokoleniowych milczeniach, nierealnych oczekiwaniach, potrzebie uznania i strachu przed utratą znaczenia. Lear nie potrafi zaakceptować starości jako zmiany relacji wobec świata. Chce potwierdzenia, że nadal jest centrum rodziny i państwa, ale nie rozumie, że miłości nie można mierzyć publiczną przemową. Jego załamanie nie jest więc tylko karą za błędną decyzję polityczną, lecz także bolesnym zmierzeniem się z faktem, że autorytet bez bliskości pozostaje pusty.
Intendentka varaždińskiego HNK Senka Bulić, według relacji HRT, opisała “Króla Leara” jako wielki intymny i polityczny dramat, który dotyczy dzisiejszych czasów. Takie odczytanie jest szczególnie ważne, ponieważ wysuwa na pierwszy plan pytanie, co pozostaje, gdy znikają władza, bezpieczeństwo i miłość. W tym pytaniu spotykają się prywatna i publiczna warstwa tragedii: człowiek, który miał wszystko, zostaje bez oparcia, a państwo, które opierało się na jego autorytecie, wchodzi w chaos.
Shakespeare jako zwierciadło czasu
Oficjalne zapowiedzi spektaklu podkreślają, że “Król Lear” także dziś działa jako zwierciadło czasu. To sformułowanie nie jest tylko promocyjnym frazesem, ponieważ tragedia Shakespeare’a rzeczywiście nieustannie powraca do teatrów właśnie wtedy, gdy społeczeństwa odczuwają napięcie między autorytetem, odpowiedzialnością i rozpadem zaufania. Dramat nie oferuje prostej pociechy ani szybkiego moralnego rozwiązania. Pokazuje, jak błędy na szczycie mogą przelać się na wszystkie poziomy wspólnoty, ale także jak osobiste słabości stają się faktami politycznymi, gdy niesie je osoba posiadająca władzę.
W literaturze europejskiej “Król Lear” zajmuje szczególne miejsce jako tekst, w którym intymny dramat rodziny przekształca się w szeroki obraz zapadania się porządku. Burza Leara nie jest tylko sceną meteorologiczną, lecz teatralnym obrazem świata, w którym nie ma już stałych punktów orientacyjnych. Postacie, które wierzyły w tytuły, dziedzictwo, przysięgi i hierarchię, nagle znajdują się w przestrzeni, w której obowiązują siła, oszustwo i naga walka o przetrwanie. Dlatego “Król Lear” jest także dramatem o języku: to, co na początku wypowiedziane jest jako pochlebstwo, uruchamia katastrofę, podczas gdy prawda przychodzi za późno albo w formach, których władza nie chce słyszeć.
Rijeckie wykonanie w Chorwackim Teatrze Narodowym Ivana pl. Zajca ma więc szersze znaczenie kulturowe niż sam występ gościnny jednego teatru. Przynosi publiczności spotkanie z tekstem, który jednocześnie należy do teatralnego kanonu i pozostaje otwarty na nowe odczytania. Dla tych, którzy przyjeżdżają spoza miasta, dostępne
oferty noclegów w Rijece mogą być praktyczną częścią planowania wizyty, ale głównym powodem przyjazdu pozostaje wydarzenie teatralne, które łączy klasyczny tekst dramatyczny, współczesną reżyserię i mocną obsadę aktorską.
Spektakl wymagający skupionej publiczności
“Król Lear” nie jest tytułem, który opiera się na powierzchownej atrakcji. To spektakl wymagający skupionej publiczności, gotowej śledzić pęknięcia w relacjach, zmiany sojuszy i coraz głębsze psychologiczne szczeliny postaci. W tym dramacie niemal każda relacja zostaje poddana próbie: ojciec i córka, ojciec i syn, władca i poddany, starość i młodość, prawda i korzyść, moc i bezsilność. Właśnie dlatego może silnie oddziaływać zarówno na widzów, którzy dobrze znają tekst Shakespeare’a, jak i na tych, którzy spotykają go na scenie po raz pierwszy.
W varaždińskiej produkcji szczególną wagę ma także fakt, że tytułową rolę gra aktor z wielkim doświadczeniem scenicznym. Lear to rola, która wymaga nie tylko technicznej umiejętności, ale także zdolności pokazania człowieka, który rozpada się przed publicznością, a przy tym nie traci złożoności. Musi być jednocześnie winny i bezbronny, potężny i bezsilny, straszny i głęboko ludzki. W tym tkwi wymagający charakter pisma Shakespeare’a: publiczność obserwuje nie tylko upadek jednego władcy, lecz proces, w którym zza politycznej figury stopniowo wyłania się obnażony człowiek.
Spektakl, który 4 maja 2026 roku przyjeżdża do Rijeki, można więc czytać jako wydarzenie teatralne, ale także jako okazję do nowego przemyślenia jednego z najważniejszych tekstów europejskiej literatury dramatycznej. “Król Lear” pokazuje, że rozpad porządku nie zawsze musi być zapowiedziany hałasem, wojną lub otwartym buntem. Czasem zaczyna się od błędnej decyzji, niewłaściwego słowa, nierozpoznanej szczerości i chwili, w której osobista próżność zajmuje miejsce politycznej odpowiedzialności.
Źródła:- Chorwacki Teatr Narodowy Ivana pl. Zajca – oficjalna zapowiedź rijeckiego występu gościnnego spektaklu “Król Lear”- Chorwacki Teatr Narodowy w Varaždinie – oficjalna strona spektaklu, zespół autorski, ansambl i dane premierowe- HRT – relacja z zapowiedzi varaždińskiej premiery i wypowiedzi o spektaklu- Novi list – zapowiedź występu gościnnego varaždińskiego HNK w Rijece- HNK Zajc / sprzedaż biletów – termin, lokalizacja i przedział cenowy biletów
Czas utworzenia: 2 godzin temu