Koncert „Senza basso” podczas 8. Dni Muzyki Dawnej w Rijece przynosi rzadkie spotkanie skrzypiec barokowych i traverso
W Pałacu Cukru Muzeum Miasta Rijeki w niedzielę, 3 maja 2026 roku, od godziny 19:30 do 21:30, odbędzie się koncert „Senza basso”, jeden z programów 8. Dni Muzyki Dawnej w Rijece. W centrum wieczoru znajdą się słoweńska skrzypaczka barokowa o międzynarodowej karierze Mojca Jerman i flecista Metod Sironić, którzy wystąpią w składzie kameralnym bez zwyczajowego wsparcia basso continuo. Taki wybór jest nie tylko programową osobliwością, lecz także wyzwaniem interpretacyjnym: dwa instrumenty dyszkantowe, skrzypce barokowe i traverso, przejmują pełną odpowiedzialność za melodyczny, retoryczny i dramaturgiczny przebieg koncertu, bez klawesynu, wiolonczeli lub violi da gamba jako harmonicznej podpory.
Koncert odbywa się w Dzielnicy Sztuki „Benčić”, w przestrzeni Pałacu Cukru, jednego z najbardziej rozpoznawalnych odnowionych punktów kulturalnych Rijeki. Dla odwiedzających, którzy przyjeżdżają na koncert lub planują kulturalny pobyt w mieście, istotne są także
oferty zakwaterowania w Rijece, zwłaszcza ze względu na położenie Pałacu Cukru w szerszym miejskim kompleksie kulturalnym, który w ostatnich latach coraz mocniej łączy treści muzealne, koncertowe i publiczne. Wstęp na koncert jest bezpłatny, a organizatorem jest Stowarzyszenie Corona laurea Lovran, przy wsparciu Miasta Rijeka i Żupanii Primorsko-gorskiej.
Program bez basso continuo jako inne spojrzenie na barokową muzykę kameralną
Tytuł „Senza basso” bezpośrednio wskazuje na to, co czyni ten koncert innym od zwyczajowych barokowych wieczorów kameralnych. W muzyce XVII i XVIII wieku basso continuo najczęściej było podstawą zespołu: linia wykonywana przez instrumenty basowe i instrument harmoniczny taki jak klawesyn nadawała kompozycjom strukturę, puls i harmoniczne bezpieczeństwo. W programie, który przynoszą Mojca Jerman i Metod Sironić, taka podstawa zostaje celowo pominięta, więc przestrzeń dźwiękowa zawęża się do dialogu dwóch instrumentów wysokiego rejestru. Tym samym akcent przenosi się na linię, frazę, oddech, artykulację i zdolność wykonawców do zbudowania przekonującej architektury muzycznej z dwugłosu.
W zapowiedzi programu podkreślono, że wykonywane będą oryginalne sonaty i fantazje solowe Georga Philippa Telemanna, kompozytora, którego dorobek jest szczególnie ważny dla zrozumienia muzyki barokowej poza wielkimi, często powtarzanymi tytułami kanonicznymi. Telemann pisał z wyjątkowym wyczuciem charakteru instrumentalnego, a jego fantazje i sonaty wymagają od wykonawców nie tylko przygotowania technicznego, lecz także znajomości idiomów stylistycznych epoki. W takim repertuarze ornamentyka nie jest ozdobą dodaną z zewnątrz, lecz częścią muzycznej mowy; rytm nie jest mechaniczną miarą, lecz narzędziem retorycznym; a fraza kształtuje się podobnie jak zdanie w mowie.
Francuska część programu przynosi sonatę e-moll z opusu 51 Josepha Bodina de Boismortiera. Chodzi o francuskiego kompozytora barokowego, który w swoim czasie był znany z szerokiego i różnorodnego dorobku, obejmującego muzykę kameralną i dzieła sceniczne. W kontekście koncertu „Senza basso” muzyka Boismortiera otwiera przestrzeń dla innego rodzaju elegancji: tej, która opiera się na jasności, gracji i wyrafinowanej komunikacji między wykonawcami. W tym samym francuskim bloku programu znajdą się także opracowania znanych melodii tamtego czasu Michela Blaveta, wirtuoza fletu związanego z życiem muzycznym dworu Ludwika XV. Tym samym program nie pozostaje zamknięty w akademickiej rekonstrukcji repertuaru, lecz przypomina, że wiele kompozycji barokowych żyło w dynamicznej relacji z publicznością, modą, tańcem i popularnymi melodiami swojej epoki.
Wieczór zakończy Duo e-moll Carla Philippa Emanuela Bacha, kompozytora stojącego na przejściu między późnym barokiem a wczesnym klasycyzmem. Jego muzyka często opisywana jest przez ekspresyjność, nagłe zmiany nastroju, wrażliwość frazowania i retoryczne napięcie, które od wykonawców wymaga wysokiej koncentracji. W finale programu taki wybór ma jasną funkcję dramaturgiczną: po inwencji Telemanna, francuskiej elegancji i wirtuozowskiej tradycji Blaveta C. P. E. Bach przynosi język muzyczny, w którym barokowa dyscyplina otwiera się ku nowemu, bardziej wrażliwemu wyrazowi XVIII wieku.
Mojca Jerman ponownie na festiwalu w Rijece
Mojca Jerman już zaprezentowała się festiwalowej publiczności Rijeki podczas 7. Dni Muzyki Dawnej, kiedy wystąpiła jako gość z triem Corrente. Tegoroczny powrót przynosi jej inną rolę: zamiast występu z zespołem z continuo pojawia się w bardziej intymnym i ogołoconym formacie, w którym skrzypce barokowe muszą nieść zarówno linię melodyczną, jak i część dramaturgicznego napięcia programu. Taki występ szczególnie odpowiada muzykom zajmującym się wykonawstwem historycznie świadomym, ponieważ wymaga oparcia na wiedzy stylistycznej, ale także zdolności spontanicznego kształtowania muzycznego zdania.
Według dostępnych danych biograficznych Mojca Jerman ukończyła skrzypce współczesne w Akademii Muzycznej w Lublanie, a specjalizację w zakresie skrzypiec barokowych kontynuowała w Konserwatorium G. B. Martini w Bolonii, w klasie Enrica Gattiego, gdzie dyplom uzyskała z wyróżnieniem. W 2021 roku zdobyła Premio Nazionale delle Arti w kategorii muzyki dawnej, konkurs obejmujący włoskie konserwatoria. Po tym wyróżnieniu występowała także we włoskiej telewizji RAI 1 oraz dawała recitale solowe, w tym występ w Biblioteca Manfrediana w Faenzie.
Jej działalność artystyczna rozciąga się przez szereg zespołów i projektów. Współpracowała z zespołami i orkiestrami takimi jak Insula Orchestra, Anima Eterna, Frau Musika i Musica Cubicularis, a w składach kameralnych występowała w całej Europie oraz w Ameryce Łacińskiej. Szczególnie ważny jest Nocturnalia ensemble, skład, w którym występuje na skrzypcach historycznych i który jest włączony do międzynarodowych platform poświęconych młodym zespołom muzyki dawnej. Według danych programu EEEmerging+ Nocturnalia została wybrana do europejskiego programu na lata 2026 i 2027, co potwierdza międzynarodowy rozwój zespołu i jego widoczność w obszarze wykonawstwa historycznie świadomego.
W sensie interpretacyjnym Jerman należy do pokolenia muzyków, które nie traktuje muzyki dawnej jako muzealnego artefaktu, lecz jako żywy repertuar. Jest to szczególnie ważne w programie „Senza basso”, gdzie dwie linie instrumentalne są wystawione bez siatki bezpieczeństwa większego zespołu. Publiczność będzie mogła usłyszeć, jak skrzypce barokowe, w dialogu z traverso, mogą jednocześnie być śpiewne, rytmicznie precyzyjne, retorycznie jasne i brzmieniowo elastyczne.
Metod Sironić jako wykonawca, pedagog i jeden z inicjatorów festiwalu
Metod Sironić jest jednym z kluczowych aktorów Dni Muzyki Dawnej w Rijece, nie tylko jako wykonawca, lecz także jako jeden z inicjatorów festiwalu. Dyplom uzyskał w klasie francuskiego flecisty i pedagoga Pierre-Yvesa Artauda w 2002 roku, a następnie kontynuował studia podyplomowe z fletu w École Normale de Musique w Paryżu oraz muzyki kameralnej w klasie Niny Patarčec. W Paryżu doskonalił się jako stypendysta rządu francuskiego oraz fundacji Zaleski Stichting i Albert Roussel, po czym rozwinął działalność łączącą obszar koncertowy, pedagogiczny i publicystyczny.
Jako profesor fletu działa w Szkole Muzycznej Ivana Mateticia Ronjgova w Rijece, prowadzi seminaria za granicą i uczestniczy w pracach jury na międzynarodowych konkursach. Występował w ważnych przestrzeniach koncertowych i na festiwalach, wśród których wyróżniają się sale Lisinski, Chorwacki Instytut Muzyczny, teatry w Rijece, Splicie i Zagrzebiu, Osorskie Wieczory Muzyczne, Koncerty w Eufrazjanie i Varaždińskie Wieczory Barokowe. W okresie od 2015 do 2018 roku współpracował także z Orkiestrą Opery Chorwackiego Teatru Narodowego Ivan pl. Zajc jako współpracownik zewnętrzny na stanowisku pierwszego fletu solo.
W ostatnich latach Sironić mocno wyprofilował się w obszarze traverso, barokowego fletu poprzecznego, w którym doskonalił się u Martena Roota, Benedeka Csaloga, Marcella Gattiego i Marca Hantaïa. Od 2018 roku jest członkiem Chorwackiego Zespołu Barokowego na stanowisku drugiego fletu poprzecznego, gdzie współpracuje z wybitnymi muzykami z obszaru muzyki dawnej. Jego praca obejmuje także założenie składu Trio Corrente oraz RiBaSol – Rijeckich Solistów Barokowych, zespołu związanego z festiwalem Dni Muzyki Dawnej w Rijece.
Rola Sironicia w koncercie „Senza basso” jest szczególnie ciekawa, ponieważ traverso nie jest tylko historyczną wersją współczesnego fletu. Jego dźwięk, artykulacja i zakres dynamiczny kształtują się inaczej, z większym naciskiem na barwę, oddech i finezję przejść między rejestrami. W połączeniu ze skrzypcami barokowymi taki instrument może stworzyć niezwykle subtelną relację brzmieniową, ale wymaga też stałej uwagi w intonacji i frazowaniu. Właśnie dlatego program bez basso continuo nie jest tylko ciekawostką, lecz poważnym testem komunikacji kameralnej.
Dni Muzyki Dawnej jako festiwal, który rozwija rijecką scenę wykonawstwa historycznie świadomego
Dni Muzyki Dawnej w Rijece zostały zainicjowane w 2018 roku, a związane są z pracą Stowarzyszenia Corona laurea Lovran i artystyczną inicjatywą Jeleny Tihomirović i Metoda Sironicia. Festiwal przez lata rozwijał się przez różne przestrzenie i formaty, od wnętrz kościelnych po sale muzealne, a jego nacisk położony jest na repertuar renesansu, baroku i wczesnego klasycyzmu, wykonywany na instrumentach historycznych lub w duchu interpretacji historycznie poinformowanej. Takie podejście nie oznacza mechanicznego naśladowania przeszłości, lecz badanie sposobu, w jaki muzyka tego okresu może zostać przekonująco przekazana dzisiejszej publiczności.
Według wcześniejszych wypowiedzi organizatorów i zapowiedzi festiwalowych Dni Muzyki Dawnej w Rijece w poprzednich edycjach gromadziły artystów z Chorwacji i zagranicy oraz przynosiły programy różnych składów, od triów i mniejszych zespołów po rozszerzone projekty festiwalowe. Na 8. edycji wyróżniono już koncert „Lira Apollina” zespołu Ensemble Hyacinthus, wykonany w Pałacu Cukru, który pokazał ambicję festiwalu, aby lokalnej scenie przedstawiać projekty o międzynarodowym zasięgu i bardziej złożone koncepcje sceniczne. W tym ciągu „Senza basso” działa jako kameralny kontrapunkt: mniejszy format, ale wysokie wymagania interpretacyjne.
Dla rozwoju takiego festiwalu ważna jest także dostępność programu. Bezpłatny wstęp otwiera przestrzeń publiczności, która być może nie jest regularnie związana z koncertami muzyki dawnej, a miejsce odbywania się wydarzenia w Pałacu Cukru dodatkowo łączy muzykę z kulturalną historią miasta. W tym sensie koncert nie jest wydarzeniem izolowanym, lecz częścią szerszego procesu, w którym Dzielnica Sztuki „Benčić” coraz bardziej profiluje się jako strefa kultury. Odwiedzający, którzy chcą połączyć koncert ze zwiedzaniem miasta, mogą rozważyć
zakwaterowanie blisko Pałacu Cukru, zwłaszcza jeśli planują więcej treści kulturalnych podczas tego samego weekendu.
Pałac Cukru jako scena pamięci kulturowej
Pałac Cukru, dziś część Muzeum Miasta Rijeki, nie jest neutralnym tłem koncertowym. Chodzi o odnowiony późnobarokowy pałac dawnej rijeckiej Rafinerii Cukru, budowlę, która przez wieki zmieniała funkcje i odzwierciedlała ważne warstwy gospodarczej, przemysłowej i miejskiej historii Rijeki. Według danych Muzeum Miasta Rijeki pałac jest związany z historią rafinerii cukru, późniejszą fabryką tytoniu i kompleksem, który po II wojnie światowej stał się znany jako Fabryka Silników Rikard Benčić. Jego odnowa i przekształcenie w przestrzeń muzealną są jednymi z najbardziej widocznych interwencji kulturalnych w dawnym kompleksie przemysłowym.
Taka atmosfera ma szczególny ciężar dla muzyki dawnej. Architektura barokowa i muzyka XVIII wieku spotykają się tutaj nie jako dekoracja i dźwięk, lecz jako dwa różne ślady pamięci historycznej. Koncert Telemanna, Boismortiera, Blaveta i C. P. E. Bacha w przestrzeni Pałacu Cukru można czytać także jako dialog między europejskim dziedzictwem muzycznym a lokalną historią miejską. Nie chodzi o wielki spektakl sceniczny, lecz o program, który liczy na skoncentrowane słuchanie i na bliskość między wykonawcami i publicznością.
Dzielnica Sztuki „Benčić” w ostatnich latach uzyskała ważne miejsce w życiu kulturalnym Rijeki, a Pałac Cukru w tym zespole działa jako przestrzeń, która łączy stałą ekspozycję muzealną, historię dziedzictwa przemysłowego i współczesne wydarzenia kulturalne. Z tego powodu koncert „Senza basso” ma dodatkowy wymiar: publiczność nie przychodzi tylko na recital dwojga muzyków, lecz wchodzi w przestrzeń, w której treść kulturalna jest już wpisana w architekturę i pamięć miejsca. Dla tych, którzy łączą koncert z weekendową wizytą w mieście, praktycznym wyborem może być
zakwaterowanie dla odwiedzających Dni Muzyki Dawnej w Rijece.
Dlaczego taki program jest ważny dla publiczności
Program „Senza basso” daje okazję, aby usłyszeć muzykę dawną poza zwyczajowym oczekiwaniem bogatego barokowego brzmienia. Gdy brakuje basso continuo, znika warstwa, która publiczności często daje poczucie harmonicznej pełni i stabilności. Zamiast tego słuchacz kieruje się ku szczegółom: jak skrzypce odpowiadają fletowi, jak flet przejmuje lub komentuje motyw, jak w ciszy między frazami buduje się napięcie i jak wykonawcy utrzymują kształt kompozycji bez wyraźnej podstawy basowej. Taka muzyka wymaga uwagi, ale w zamian oferuje dokładniejszy wgląd w kameralną inteligencję repertuaru barokowego.
Takie koncerty są ważne również dlatego, że poszerzają wyobrażenie o baroku. Zamiast sprowadzać ten okres do kilku najbardziej znanych nazwisk kompozytorskich i wciąż tych samych reprezentatywnych form, program wprowadza mniej zwyczajne kombinacje i powiązania repertuarowe. Telemann, Boismortier, Blavet i C. P. E. Bach należą do różnych środowisk kulturowych i estetyk, ale w tym programie łączy ich wrażliwość na mowę instrumentalną. Skrzypce barokowe i traverso nie rywalizują siłą dźwięku, lecz budują przestrzeń niuansów.
Dla kontekstu festiwalowego szczególnie cenne jest to, że koncert opiera się na artystach, którzy są nie tylko wykonawcami, lecz także badaczami praktyki historycznej. Mojca Jerman i Metod Sironić należą do muzyków, którzy podchodzą do repertuaru poprzez studium źródeł, instrumentów, stylów i konwencji wykonawczych, ale końcowy rezultat musi być koncertowo żywy. W tym tkwi także podstawowa atrakcyjność muzyki dawnej: opiera się na przeszłości, ale istnieje tylko w momencie wykonania. Koncert „Senza basso” dlatego 3 maja w Pałacu Cukru zaoferuje skondensowany, kameralny i stylistycznie wymagający wieczór, w którym instrumenty historyczne nie są przedstawiane jako obiekty muzealne, lecz jako środki współczesnej rozmowy muzycznej.
Źródła:- Torpedo Media – zapowiedź i relacja z 8. Dni Muzyki Dawnej oraz zapowiedź koncertu „Senza basso” w Pałacu Cukru (link)- Torpedo Media – zapowiedź programu 8. Dni Muzyki Dawnej w Rijece i koncertu Ensemble Hyacinthus w Muzeum Miasta Rijeki (link)- Novi list – rozmowa i kontekst o Dniach Muzyki Dawnej w Rijece, Stowarzyszeniu Corona laurea Lovran i rozwoju zespołów festiwalowych (link)- Jasmina Črnčič / Phylomena – dane biograficzne o Mojcy Jerman, edukacji, nagrodzie Premio Nazionale delle Arti i zespołach, z którymi współpracuje (link)- EEEmerging+ – dane o Nocturnalia ensemble, składzie zespołu i włączeniu do europejskiego programu na 2026 i 2027 rok (link)- Muzeum Miasta Rijeki – historia Pałacu Cukrowni i jego rola w kompleksie dawnej Rafinerii Cukru, Fabryki Tytoniu i Fabryki Silników Rikard Benčić (link)- Visit Rijeka – dane o Pałacu Cukru, stałej ekspozycji Muzeum Miasta Rijeki i kulturowo-historycznym kontekście lokalizacji (link)
Czas utworzenia: 1 godzin temu