Xiu Xiu zapowiedział album inspirowany filmem Lyncha "Eraserhead"
Amerykański zespół eksperymentalny Xiu Xiu zapowiedział nowy album "Eraserhead Xiu Xiu", projekt powstały z koncertowej koncepcji poświęconej filmowi "Eraserhead", pełnometrażowemu debiutowi Davida Lyncha z 1977 roku. Według informacji Pitchforka album ukaże się 10 lipca nakładem Polyvinyl i opiera się na występach, w których Jamie Stewart i Angela Seo przekształcają dźwiękowy świat filmu Lyncha. Jest to wydawnictwo, które nie próbuje jedynie odtworzyć rozpoznawalnych motywów z filmu, lecz przekłada je na język zespołu znanego z napiętego połączenia rocka eksperymentalnego, industrialnego hałasu, kruchych wokali i radykalnie otwartej emocjonalności.
Zapowiedź albumu pojawia się po wielomiesięcznych wykonaniach projektu "Eraserhead Xiu Xiu", który w formie koncertowej został przedstawiony jako nowa muzyczno-wizualna interpretacja filmu Lyncha. Według dostępnych informacji projekt obejmuje także filmową oprawę, czyli osobny segment wizualny, który wciąż jest w przygotowaniu. Wraz z zapowiedzią Xiu Xiu opublikował również wykonanie utworu "In Heaven", jednej z najbardziej rozpoznawalnych piosenek z "Eraserheada", którą w nowej wersji wykonują Jamie Stewart i Angela Seo. Oryginalną kompozycję napisał Peter Ivers, natomiast tekst przypisuje się Davidowi Lynchowi.
Od koncepcji koncertowej do wydania studyjnego
Według Pitchforka "Eraserhead Xiu Xiu" kontynuuje istniejącą koncertową koncepcję zespołu i przynosi jej studyjne opracowanie. Jest to ważne, ponieważ projekt nie został przedstawiony jako klasyczny soundtrack ani jako standardowy album z coverami, lecz jako autorska reakcja na dzieło filmowe, którego atmosfera jest kształtowana w równym stopniu przez obraz i dźwięk. W centrum znajduje się nie tylko narracja filmu, lecz także jego faktura: szumy, industrialne powietrze, niewygodna cisza, powtórzenia, mechaniczne dźwięki i poczucie stałego niepokoju, które naznaczyło wczesny język filmowy Lyncha.
Zapowiedziany album ma siedem kompozycji. Opublikowana lista utworów pokazuje, że Xiu Xiu nie ograniczył się do bezpośredniego przejmowania filmowych motywów, lecz ustrukturyzował projekt jako serię dźwiękowych całości, które odsyłają do świata Lyncha, zachowując jednocześnie autonomię zespołu. Według opublikowanych informacji na albumie znajdują się kompozycje "Viento", "Sleep Synth", "Tetra", "Steampipe", "Smashy Smashy", "Ether" i "In Heaven". Już same tytuły sugerują nacisk na atmosferę, materialność dźwięku oraz przejście między tym, co konkretne, a tym, co abstrakcyjne.
Xiu Xiu będzie wykonywać projekt również na żywo. Według opublikowanych zapowiedzi występy obejmują Dark Mofo w Hobart, projekcje i występy związane z Vancouver International Film Festival oraz daty w Los Angeles i San Francisco. Oficjalna strona zespołu osobno wymienia rubrykę "Eraserhead x Xiu Xiu", co potwierdza, że projekt traktowany jest jako odrębny cykl, a nie jako poboczny punkt koncertowy. Taki format odpowiada dotychczasowemu sposobowi pracy zespołu, który często buduje projekty na granicy albumu, performansu, instalacji i doświadczenia filmowego.
Dlaczego "Eraserhead" szczególnie nadaje się do muzycznej reinterpretacji
"Eraserhead" to pierwszy pełnometrażowy film Lyncha i jedno z kluczowych dzieł amerykańskiego kina niezależnego i kultowego. Criterion Collection opisuje go jako trwałą kultową sensację i dzieło wyjątkowego rzemiosła filmowego, podkreślając czarno-białe zdjęcia Fredericka Elmesa i Herberta Cardwella, sugestywny projekt dźwięku oraz kreację Jacka Nance'a. Od początku film był czymś więcej niż narracyjną opowieścią o Henrym Spencerze i jego życiu w industrialnej, klaustrofobicznej przestrzeni. Jego siła w dużej mierze wynika ze sposobu, w jaki dźwięk kształtuje poczucie zagrożenia, lęku i oniryczności.
Właśnie ten wymiar dźwiękowy jest kluczowy dla nowego odczytania sygnowanego przez Xiu Xiu. Według zapowiedzi projektu koncepcja jest inspirowana oryginalną muzyką i projektem dźwięku, które dla filmu stworzyli David Lynch i Alan Splet. To logiczny wybór, ponieważ "Eraserhead" nie jest filmem, w którym muzyka jedynie towarzyszy scenom. Dźwięk działa w nim jak osobna przestrzeń: maszyny oddychają, pokoje szumią, cisza jest napięta, a industrialny hałas często ma taką samą dramaturgiczną wagę jak dialog lub kadr. Dla zespołu, który od dziesięcioleci zajmuje się niepokojem, pęknięciami formy i skrajnymi stanami emocjonalnymi, film Lyncha otwiera szeroką przestrzeń do reinterpretacji.
Szczególne miejsce w tym świecie zajmuje piosenka "In Heaven", którą w filmie wykonuje postać znana jako Lady in the Radiator. W nowym kontekście Xiu Xiu nie traktuje tej piosenki jako nostalgicznego cytatu, lecz jako emocjonalne centrum projektu. Według opublikowanych informacji wersję na albumie wykonują Stewart i Seo, przez co piosenka zostaje przeniesiona z filmowej ikonografii do bardziej intymnej, ale wciąż niepokojącej przestrzeni zespołu. Taki zabieg odpowiada poetyce Xiu Xiu, w której rozpoznawalne melodie często rozpuszczają się w kruchości, zniekształceniu i podkreślonej wrażliwości.
Kontynuacja długiego dialogu z dorobkiem Lyncha
To nie pierwszy raz, kiedy Xiu Xiu wchodzi w świat Lyncha. W 2016 roku zespół wydał album "Plays the Music of Twin Peaks", projekt poświęcony muzyce Angela Badalamentiego z kultowego serialu telewizyjnego Lyncha. Pitchfork przypomina, że ten wcześniejszy projekt miał aprobatę Lyncha, a koncerty zyskały szczególny status wśród miłośników zespołu i dorobku Lyncha. W tym sensie "Eraserhead Xiu Xiu" nie jest nagłym zwrotem, lecz kontynuacją długotrwałej relacji z autorem, którego twórczość jest silnie naznaczona dźwiękiem, powtórzeniem i poczuciem, że codzienność może zamienić się w koszmar.
Różnica tkwi jednak w punkcie wyjścia. "Twin Peaks" miał rozpoznawalne tematy, melodie i atmosferę, która dzięki muzyce Badalamentiego stała się częścią szerszej pamięci popkulturowej. "Eraserhead" jest materiałem znacznie bardziej ogołoconym i surowym. Jego świat dźwiękowy mniej opiera się na melodii, a bardziej na fakturze, ambiencie i industrialnym nacisku. Dlatego nowe wydawnictwo Xiu Xiu jawi się jako bardziej wymagająca i radykalniejsza forma hołdu: zamiast sięgać po już znane motywy melodyczne, zespół zbliża się do samej konstrukcji niepokoju.
Kontekst dodatkowo wzmacnia fakt, że David Lynch zmarł 15 stycznia 2025 roku, kilka dni przed 79. urodzinami, jak informowała Associated Press, powołując się na komunikat jego rodziny. Po jego śmierci nastąpiła nowa fala zainteresowania jego dziełami filmowymi i muzycznymi, ale Xiu Xiu nie podchodzi do "Eraserheada" jak do produktu komemoratywnego. Według dotychczas opublikowanych informacji jest to projekt, który istniał już jako koncepcja wykonawcza i który teraz przekształca się w album, zyskując tym samym trwalszą formę dyskograficzną.
Album między tribute'em, performansem i autorskim odczytaniem
Zapowiedź "Eraserhead Xiu Xiu" jest ważna również dlatego, że pokazuje, jak muzyczny tribute może oddalić się od prostej reprodukcji. W tym przypadku punktem wyjścia nie jest chęć stworzenia wiernej kopii dźwięku Lyncha, lecz zbadanie, jak jego niepokój mógłby zabrzmieć poprzez inny autorski system. Xiu Xiu ma przy tym przewagę, ponieważ własny katalog zespołu od dawna zajmuje się tematami wrażliwości, cielesności, strachu, winy, pragnienia i psychicznego napięcia. Dlatego kontakt z "Eraserheadem" wydaje się mniej zewnętrznym zamówieniem, a bardziej spotkaniem dwóch poetyk, które dzielą podobne zainteresowanie granicznymi stanami emocjonalnymi.
Według opisów projektu koncertowego wykonania opierają się na nagraniach terenowych, ręcznie wykonanych instrumentach, organach, modularnych syntezatorach, głosie, zakłóceniach elektrycznych i elementach musique concrète. Taki instrumentarium pokazuje, że zespół zbliża się do "Eraserheada" poprzez materialność dźwięku, a nie tylko poprzez rozpoznawalne tematy. Zamiast klasycznego składu rockowego nacisk położony jest na źródła hałasu, rezonans, nieregularne zdarzenia dźwiękowe i fizyczne poczucie presji. Jest to podejście, które odpowiada filmowemu pierwowzorowi, ale także tradycji muzyki eksperymentalnej, w której dźwięk nie musi być tylko melodią, lecz także przestrzenią, obiektem i impulsem psychologicznym.
W szerszym sensie album potwierdza coraz częstszą praktykę, w której muzycy nie podchodzą do dziedzictwa filmowego jak do archiwum cytatów, lecz jak do otwartego materiału dla nowego wykonania. "Eraserhead" jest pod tym względem szczególnie wdzięczny, ponieważ nigdy nie był filmem, który wyczerpuje się w fabule. Jego obrazy i dźwięki funkcjonują jak fragmenty snu, a właśnie taka struktura dopuszcza różne odczytania. Xiu Xiu nie musi więc oferować wyjaśnienia filmu; wystarczy, że z jego atmosfery wydobędzie własną dźwiękową odpowiedź.
"Eraserhead" jako film, który naznaczył amerykańską kinematografię
Chociaż "Eraserhead" w chwili powstawania był filmem niskobudżetowym i skrajnie niekonwencjonalnym, z czasem stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych tytułów amerykańskiego kina awangardowego i niezależnego. Library of Congress włączyła go w 2004 roku do National Film Registry, listy filmów chronionych ze względu na ich znaczenie kulturowe, historyczne lub estetyczne. To włączenie potwierdza, że debiut Lyncha nie jest już tylko przedmiotem kultowego uwielbienia, ale także częścią oficjalnie uznanego dziedzictwa filmowego Stanów Zjednoczonych Ameryki.
Criterion Collection podkreśla, że film do dziś "nawiedza amerykańską kinematografię", między innymi dzięki swojej czarno-białej fotografii, dźwiękowi i kreacji Jacka Nance'a. Takie oceny pomagają wyjaśnić, dlaczego muzycy wciąż sięgają po "Eraserhead". Film nie jest zamknięty w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku; jego lękowa industrialna atmosfera, motywy izolacji i poczucie psychicznej niestabilności nadal brzmią współcześnie. W czasie, w którym granice między doświadczeniem koncertowym, filmowym i galeryjnym coraz częściej się nakładają, debiut Lyncha pozostaje źródłem, które można ponownie odczytywać z wielu perspektyw artystycznych.
Dla Xiu Xiu ten film jest szczególnie bliski, ponieważ nie oferuje wygodnego znaczenia. Zespół, którego twórczość często odrzuca proste etykiety gatunkowe, znalazł w "Eraserheadzie" dzieło, które również wymyka się stabilnym kategoriom. Film można oglądać jako horror, jako dramat surrealistyczny, jako czarną komedię, jako psychologiczną fantazję albo jako instalację dźwiękową w formie filmu narracyjnego. Właśnie ta otwartość pozwala albumowi "Eraserhead Xiu Xiu" być czymś więcej niż produktem towarzyszącym: funkcjonuje on jako jeszcze jedna interpretacja dzieła, które samo powstało z napięcia między obrazem, dźwiękiem i niedopowiedzianym znaczeniem.
Co na razie wiadomo o wydaniu i występach
Według zapowiedzi opublikowanej przez Pitchfork album "Eraserhead Xiu Xiu" zostanie wydany 10 lipca nakładem Polyvinyl. Zapowiedziano również filmową oprawę projektu, ale szczegóły dotyczące jej formatu i daty publikacji nie zostały na razie w pełni sprecyzowane. Zespół będzie wykonywać projekt podczas wybranych występów, wśród których znalazły się zapowiedziane daty w Hobart, Vancouver, Los Angeles i San Francisco. Ponieważ chodzi o wykonanie pierwotnie ukształtowane jako wydarzenie koncertowe i wizualne, możliwe jest, że doświadczenie albumu będzie różnić się od występów na żywo, zwłaszcza tam, gdzie muzyka wykonywana jest z projekcjami lub specjalnie przygotowanym materiałem wizualnym.
Dla publiczności śledzącej Xiu Xiu album pojawia się po wydawnictwie "Xiu Mutha Fuckin' Xiu: Vol. 1", kolekcji coverów, która według wcześniejszych publikacji obejmowała autorów i wykonawców z bardzo różnych obszarów muzycznych, od Daniela Johnstona po Robyn i Throbbing Gristle. Nowy projekt ma jednak węższe i koncepcyjnie mocniejsze ramy. Zamiast gromadzić wiele źródeł, wraca do jednego filmu i jednej architektury dźwiękowej, a następnie rozkłada ją poprzez wrażliwość zespołu. Tym samym "Eraserhead Xiu Xiu" zajmuje szczególne miejsce w dyskografii grupy: między albumem z coverami, filmowym hołdem i nową autorską pracą.
W chwili zapowiedzi najważniejszymi potwierdzonymi informacjami są data premiery, wydawca, lista utworów i związek z cyklem koncertowym. Pozostałe szczegóły, w tym pełny zakres filmowej oprawy i ewentualne dodatkowe wydania, na razie pozostają otwarte. Jednak już sama zapowiedź pokazuje, że Xiu Xiu ponownie wraca do przestrzeni, w której muzyka nie jest rozumiana tylko jako ciąg piosenek, lecz jako sposób wejścia w cudzy świat artystyczny. W przypadku "Eraserheada" ten świat wciąż pozostaje jednym z najbardziej niewygodnych, najbardziej wpływowych i najbardziej rozpoznawalnych w nowoczesnej historii kina.
Źródła:
- Pitchfork – zapowiedź albumu "Eraserhead Xiu Xiu", data wydania, lista utworów i kontekst projektu (link)
- Xiu Xiu – oficjalna strona zespołu z rubryką trasy i projektem "Eraserhead x Xiu Xiu" (link)
- Criterion Collection – opis filmu "Eraserhead" i jego znaczenia filmowego (link)
- Associated Press – raport o śmierci Davida Lyncha i podsumowanie jego dorobku filmowego (link)
- Library of Congress – lista National Film Registry i włączenie filmu "Eraserhead" (link)