Kamila Valijeva ponownie bez neutralnego statusu na zawody międzynarodowe
Międzynarodowa Unia Łyżwiarska (ISU) ponownie uznała, że rosyjska łyżwiarka figurowa Kamila Valijeva nie spełnia warunków udziału w międzynarodowych zawodach jako indywidualna neutralna zawodniczka. Decyzję potwierdzono 10 września 2026 roku po dodatkowej weryfikacji jej statusu oraz postępowaniu odwoławczym w ramach systemu ISU. Zgodnie z oficjalnym komunikatem światowej organizacji zarządzającej sportami łyżwiarskimi taki sam rezultat dotyczy również rosyjskiego łyżwiarza Marka Kondratjuka oraz pary tanecznej Aleksandra Stepanova i Ivan Bukin, którzy także wystąpili na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Pekinie w 2022 roku. ISU nie opublikowała indywidualnych powodów, dla których czworo sportowców nie spełniło kryteriów, wskazując, że nie będzie dodatkowo komentować ich przypadków, dopóki pozostają otwarte możliwości odwoławcze. Tym samym Valijeva, która po zakończeniu czteroletniego zawieszenia próbuje wrócić na arenę międzynarodową, na razie ponownie ma zamkniętą drogę do zawodów pod auspicjami ISU.
Decyzja jest istotna również dlatego, że zapadła w pierwszym sezonie, w którym ISU w znacznie większym stopniu otworzyła drogę do powrotu sportowców związanych z rosyjskimi i białoruskimi federacjami. Pod koniec czerwca 2026 roku organizacja zmieniła wcześniejszy system ograniczeń i umożliwiła starty w sezonie 2026/27 w charakterze indywidualnych neutralnych sportowców, przy jasno określonych warunkach politycznych, bezpieczeństwa i organizacyjnych. Według danych ISU łącznie 234 osoby złożyły formularze związane z neutralnym statusem w celu potencjalnego udziału w wydarzeniach ISU i innych międzynarodowych zawodach w tym sezonie. Każdy przypadek oceniany jest indywidualnie, a punktem wyjścia jest założenie, że kandydat uznawany jest za uprawnionego, dopóki ISU nie stwierdzi istnienia co najmniej jednej przesłanki wykluczenia. W przypadku Valijevej i Kondratjuka sformułowanie ISU brzmi, że nie spełniają już wymogów, natomiast w odniesieniu do Stepanovej i Bukina podano, że wymogów nie spełniają.
Neutralny status podlega rygorystycznym kryteriom
Przepisy ISU na sezon 2026/27 określają kilka kluczowych powodów, z których sportowiec lub członek personelu wspierającego nie może występować jako indywidualny neutralny uczestnik. Zgodnie z oficjalną publikacją ISU niekwalifikujące się są osoby pozostające w czynnej służbie w siłach zbrojnych lub krajowych służbach bezpieczeństwa Rosji albo Białorusi. Statusu nie można również uzyskać, jeśli dana osoba od lutego 2022 roku aktywnie uczestniczyła w operacjach wojskowych w wojnie przeciwko Ukrainie. Trzecie wyraźnie wskazane kryterium dotyczy aktywnego i publicznego popierania tej wojny w dowolnym momencie od lutego 2022 roku. ISU podkreśla przy tym, że oceny opierają się na dostępnych dowodach i są przeprowadzane indywidualnie, dlatego samo związanie ze sportem rosyjskim lub białoruskim nie wystarcza do automatycznej odmowy.
Neutralny status nie oznacza startu pod rosyjską lub białoruską flagą. Zgodnie z zasadami opublikowanymi przez ISU 30 czerwca 2026 roku sportowcy, którzy przejdą weryfikację, mogą rywalizować bez symboli państwowych, w tym flag narodowych, strojów reprezentacyjnych i hymnów. Ich występy w oficjalnych dokumentach są rejestrowane jako występy indywidualnych neutralnych sportowców, a dopuszczenie do zawodów nadal podlega limitom, zasadom zgłoszeń oraz kryteriom sportowym danego wydarzenia. ISU dodatkowo zaznaczyła, że może ponownie zaostrzyć ograniczenia, jeżeli uzna, że pojawiają się problemy dotyczące bezpieczeństwa lub integralności rywalizacji. Taki model stanowi kompromis między wieloletnim zakazem szerokiego udziału przedstawicieli Rosji i Białorusi a stopniowym, indywidualnym powrotem tych, którzy spełnią określone warunki.
Dla Valijevej najnowsza decyzja jest szczególnie istotna, ponieważ według raportu Associated Press jej neutralny status został wcześniej na krótko zaakceptowany, a następnie cofnięty po dalszych kontrolach. AP podaje, że nową decyzję podjęto po drugiej rundzie weryfikacji w postępowaniu odwoławczym, potwierdzając tym samym, że 20-letnia łyżwiarka obecnie nie ma zezwolenia na starty międzynarodowe. ISU nie ujawniła, które konkretne kryterium okazało się decydujące w jej przypadku, ani nie przedstawiła publicznie dowodów, na których oparto ocenę. Z tego powodu nie można wiarygodnie stwierdzić, czy decyzja jest związana z powiązaniami wojskowymi, publicznymi wypowiedziami czy innymi elementami przewidzianymi w regulaminie. Wszelkie bardziej szczegółowe interpretacje wykraczające poza oficjalne sformułowania byłyby na razie spekulacją.
Odwołanie do CAS pozostaje możliwe
Czworo rosyjskich łyżwiarzy nadal ma możliwość prawną zakwestionowania decyzji. ISU w oficjalnym komunikacie podała, że każda decyzja podlega prawu do odwołania zgodnie z jej statutem i przepisami, natomiast Associated Press informuje, że na złożenie odwołania do Trybunału Arbitrażowego ds. Sportu w Lozannie przewidziano termin trzech tygodni. Rosyjski minister sportu i przewodniczący Rosyjskiego Komitetu Olimpijskiego Mihail Degtjarev oświadczył, według raportu AP, że sportowcy zostali niesprawiedliwie pozbawieni możliwości udziału w zawodach międzynarodowych oraz że otrzymają pomoc prawną w postępowaniu przed CAS. Takie odwołanie nie oznacza jednak automatycznego przywrócenia statusu ani nie gwarantuje, że decyzja zostanie podjęta wystarczająco szybko, aby umożliwić udział w zawodach trwającego sezonu. Postępowania arbitrażowe w sporcie mogą trwać miesiącami, w zależności od kwestii proceduralnych, materiału dowodowego i kalendarza sądu.
Dla Valijevej ewentualne nowe postępowanie przed CAS byłoby kontynuacją wieloletniego ciągu sporów prawnych, które naznaczyły jej karierę po Pekinie 2022. W tym przypadku przedmiotem sprawy nie jest sankcja antydopingowa, lecz prawo do startu w charakterze neutralnej zawodniczki na podstawie przepisów wprowadzonych w celu powrotu rosyjskich i białoruskich łyżwiarzy. Są to dwie prawnie odrębne kwestie: jej czteroletnie zawieszenie antydopingowe zakończyło się pod koniec 2025 roku, jednak sam koniec zakazu nie tworzy prawa do udziału w zawodach międzynarodowych. Aby wrócić do zawodów ISU, musi oddzielnie spełnić aktualne zasady neutralności, warunki zgłoszeniowe oraz kryteria sportowe. Właśnie na tym poziomie pojawiła się obecnie nowa przeszkoda.
Sprawa dopingowa z Pekinu nadal towarzyszy karierze Valijevej
Valijeva stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Pekinie w 2022 roku, ale nie tylko ze względu na wyniki sportowe. Próbka pobrana od niej 25 grudnia 2021 roku podczas mistrzostw Rosji dała wynik pozytywny na trimetazydynę, substancję zabronioną zgodnie z przepisami antydopingowymi. Wynik testu ogłoszono podczas igrzysk olimpijskich, po tym jak mająca wówczas 15 lat Valijeva zdążyła już wystąpić w barwach Rosyjskiego Komitetu Olimpijskiego w rywalizacji drużynowej. Sprawa wywołała długotrwały spór prawny dotyczący tymczasowego zawieszenia, ostatecznej odpowiedzialności, wyników z Pekinu oraz podziału medali olimpijskich. 29 stycznia 2024 roku CAS stwierdził, że Valijeva dopuściła się naruszenia przepisów antydopingowych, i nałożył na nią czteroletni okres zakazu startów, liczony od 25 grudnia 2021 roku.
Zgodnie z decyzją CAS wszystkie jej wyniki sportowe uzyskane od tej daty zostały zdyskwalifikowane wraz ze wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami. Obejmowało to zarówno wyniki osiągnięte podczas Igrzysk Olimpijskich 2022, jak i tytuł mistrzyni Europy ze stycznia tego samego roku. CAS wskazał w uzasadnieniu, że Valijeva nie zdołała wykazać, zgodnie z obowiązującym standardem dowodowym, iż nie dopuściła się naruszenia przepisów antydopingowych umyślnie. Ze względu na retroaktywny początek sankcja wygasła 25 grudnia 2025 roku, dlatego sam zakaz antydopingowy nie uniemożliwia jej już udziału w zawodach. W styczniu 2026 roku ponownie pojawiła się na zawodach w Rosji, między innymi na rosyjskich mistrzostwach w skokach, jednak powrót na krajowy lód nie oznaczał automatycznego powrotu do systemu międzynarodowego.
Sprawa Valijevej miała również konsekwencje dla wyników rywalizacji drużynowej w Pekinie. Po jej dyskwalifikacji ISU zrewidowała klasyfikację, a CAS w sierpniu 2024 roku odrzucił kanadyjskie odwołanie, w którym domagano się przyznania brązowego medalu. Potwierdzono klasyfikację, w której Stany Zjednoczone zajęły pierwsze miejsce z 65 punktami, Japonia była druga z 63, a rosyjska drużyna trzecia z 54 punktami. Oficjalne wyniki ISU nadal wskazują Valijevę jako zdyskwalifikowaną w obu kobiecych częściach rywalizacji drużynowej. Spór ten trwał przez lata po samych igrzyskach i pokazał, jak bardzo pojedyncza sprawa antydopingowa może wpłynąć na wyniki całych reprezentacji oraz podział medali olimpijskich.
Od całkowitego zakazu do kontrolowanego powrotu
Szerszy kontekst decyzji dotyczącej Valijevej wiąże się z polityką ISU wobec Rosji i Białorusi po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku. ISU wykluczyła wówczas rosyjskich i białoruskich łyżwiarzy ze swoich głównych międzynarodowych zawodów. Pierwszy ostrożny powrót wprowadzono podczas kwalifikacji olimpijskich do Zimowych Igrzysk Olimpijskich Milano Cortina 2026, kiedy ograniczonej liczbie sportowców umożliwiono udział pod neutralnym statusem po przeprowadzeniu specjalnych kontroli. ISU wymagała wtedy weryfikacji publicznych wystąpień i wypowiedzi, braku niedozwolonych powiązań z wojskiem lub strukturami bezpieczeństwa oraz dodatkowego nadzoru antydopingowego. Na samych igrzyskach w 2026 roku rosyjscy łyżwiarze figurowi Adeliia Petrosian i Petr Gumennik wystąpili jako neutralni sportowcy, bez flagi państwowej i symboli, a według AP nie zdobyli medali.
W czerwcu 2026 roku ISU poszła o krok dalej i ponownie otworzyła regularne zawody ISU oraz międzynarodowe turnieje sezonu 2026/27 dla sportowców z Rosji i Białorusi, którzy pomyślnie przejdą procedurę neutralności. Organizacja wyjaśniła, że limity będą ograniczone podobnie jak w przypadku federacji powracających po wieloletniej nieobecności, ponieważ rosyjscy i białoruscy sportowcy podczas zakazu nie mogli zdobywać punktów ani pozycji w systemie międzynarodowym. Jednocześnie zakazy dotyczące działaczy z tych krajów nie zostały automatycznie zniesione, a ISU zapowiedziała odrębną ścieżkę ewentualnego powrotu oficjeli. W ten sposób powstał wielopoziomowy system rozróżniający sportowców, trenerów i pozostały personel wspierający oraz osoby pełniące funkcje oficjalne. Neutralny status nie jest zatem trwałym zezwoleniem, lecz warunkową indywidualną kwalifikacją, którą można ponownie zweryfikować w przypadku pojawienia się nowych informacji.
Najnowsza sprawa Valijevej i Kondratjuka pokazuje właśnie taką możliwość. Według ISU ich status został oceniony jako niespełniający już wymagań, co oznacza, że początkowa kwalifikowalność nie uniemożliwia późniejszej zmiany decyzji. Organizacja wcześniej informowała, że lista neutralnych sportowców może zostać zmieniona, jeśli pojawią się nowe dowody dotyczące możliwego naruszenia kryteriów. Zasada ta umożliwia ponowną weryfikację również po pierwotnej zgodzie, ale jednocześnie otwiera możliwość sporów prawnych dotyczących jakości dowodów, procedury oraz prawa sportowców do kwestionowania wniosków. Wobec braku publicznego uzasadnienia dla poszczególnych przypadków właśnie postępowanie odwoławcze może stać się jedynym miejscem, w którym powody decyzji zostaną przeanalizowane bardziej szczegółowo.
Co decyzja oznacza dla Valijevej w sezonie 2026/27
Praktyczną konsekwencją obecnej decyzji jest to, że Valijeva nie może zostać zgłoszona jako indywidualna neutralna zawodniczka do międzynarodowych zawodów pod auspicjami ISU, dopóki jej status nie ulegnie zmianie albo ewentualne odwołanie nie doprowadzi do innego rozstrzygnięcia. Ograniczenie to jest niezależne od zakończonej kary antydopingowej i wynika z zasad dotyczących rosyjskich i białoruskich sportowców w bieżącym sezonie. Dla 20-letniej łyżwiarki, której międzynarodowa kariera została praktycznie przerwana już na początku 2022 roku, oznacza to kolejne odroczenie możliwego powrotu na największe zawody. Krajowe zawody w Rosji mogą być kontynuowane zgodnie z przepisami rosyjskich organów sportowych, ale nie dają automatycznego prawa do wejścia do kalendarza ISU. Nawet jeśli CAS uwzględni odwołanie, terminarz zawodów i terminy zgłoszeń mogą odegrać istotną rolę w ustaleniu, kiedy rzeczywisty powrót stanie się możliwy.
Podobna sytuacja dotyczy Kondratjuka, Stepanovej i Bukina, którzy również utracili możliwość startowania pod neutralnym statusem. Cała czwórka była olimpijczykami w Pekinie w 2022 roku, a ich nazwiska przyciągają dodatkową uwagę, ponieważ są to uznani sportowcy z doświadczeniem na najwyższym poziomie międzynarodowej rywalizacji. Mimo to ISU w swojej decyzji nie zastosowała wyjątku ze względu na status sportowy ani wcześniejsze wyniki. Procedura neutralności formalnie stosowana jest indywidualnie i nie zależy od tego, czy chodzi o mistrza olimpijskiego, medalistę czy sportowca bez dużych międzynarodowych tytułów. Właśnie dlatego ta sprawa może stać się ważnym precedensem dla sposobu przeprowadzania w trakcie sezonu późniejszych kontroli innych rosyjskich i białoruskich kandydatów.
Na razie najważniejszym faktem pozostaje to, że ISU nie opublikowała konkretnych powodów odmowy, a postępowania prawne nadal są możliwe. Dopóki nie będą dostępne decyzje zawierające bardziej szczegółowe uzasadnienie, nie można wiarygodnie ustalić, jaki dowód lub kryterium przesądziło o każdym z poszczególnych przypadków. Valijeva, niecały rok po wygaśnięciu zawieszenia antydopingowego, ponownie znajduje się więc w sytuacji, w której o jej międzynarodowym powrocie nie będzie decydował wyłącznie wynik osiągany na lodzie. Kolejnym krokiem, jeśli zapowiedziane odwołanie zostanie złożone, będzie postępowanie przed Trybunałem Arbitrażowym ds. Sportu, a jego wynik może wpłynąć nie tylko na jej sezon, lecz również na interpretację nowego systemu neutralnego statusu w międzynarodowym łyżwiarstwie.
Źródła:
- International Skating Union (ISU) – oficjalny komunikat z 10 września 2026 roku dotyczący oceny neutralnego statusu Kamila Valijeva, Mark Kondratjuk, Aleksandra Stepanova i Ivan Bukin oraz kryteriów kwalifikowalności (link)
- International Skating Union (ISU) – decyzja z 30 czerwca 2026 roku dotycząca ponownego dopuszczenia indywidualnych neutralnych sportowców z Rosji i Białorusi w sezonie 2026/27 (link)
- Associated Press – raport dotyczący ponownego odrzucenia neutralnego statusu, terminu odwołania, rosyjskiej reakcji oraz szerszego kontekstu powrotu rosyjskich łyżwiarzy (link)
- Court of Arbitration for Sport (CAS) – oficjalna decyzja ze stycznia 2024 roku dotycząca czteroletniego zawieszenia Kamila Valijeva oraz dyskwalifikacji wyników od 25 grudnia 2021 roku (link)
- Court of Arbitration for Sport (CAS) – potwierdzenie końcowej klasyfikacji rywalizacji drużynowej w łyżwiarstwie figurowym podczas Zimowych Igrzysk Olimpijskich Pekin 2022 po odrzuceniu kanadyjskiego odwołania (link)