MKOl w Baku podkreślił rolę sportu w planowaniu zdrowszych i bardziej inkluzywnych miast
Laura Chinchilla, członkini Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego i była prezydentka Kostaryki, reprezentowała MKOl na 13. Światowym Forum Miejskim w Baku, gdzie przedstawiciele rządów, miast, organizacji międzynarodowych, społeczeństwa obywatelskiego, środowiska akademickiego i sektora prywatnego zgromadzili się wokół jednego z najtrudniejszych tematów rozwojowych współczesności: globalnego kryzysu mieszkaniowego. Forum odbyło się od 17 do 22 maja 2026 roku w stolicy Azerbejdżanu, a jego głównym tematem było „Housing the world: Safe and resilient cities and communities”. Według UN-Habitat, programu Narodów Zjednoczonych ds. osiedli ludzkich, dyskusje w Baku koncentrowały się na tym, jak połączyć bezpieczne, przystępne cenowo i odporne mieszkalnictwo z adaptacją do zmian klimatu, planowaniem miejskim, finansowaniem, przestrzeniami publicznymi i włączaniem społeczności lokalnych. W tym kontekście MKOl starał się podkreślić, że sport nie jest tylko aktywnością rywalizacyjną lub rekreacyjną, lecz także narzędziem polityk miejskich, które może przyczynić się do zdrowia, więzi społecznych i bezpieczniejszego korzystania z przestrzeni publicznej.
W wiadomości wideo skierowanej do uczestników forum Chinchilla, według komunikatu MKOl, wezwała miasta, partnerów międzynarodowych i społeczności lokalne do współpracy w tworzeniu zdrowszych, bardziej inkluzywnych i odporniejszych środowisk miejskich poprzez sport. Jej przesłanie wpisało się w szersze podejście MKOl i UN-Habitat, które postrzegają sport, aktywność fizyczną i aktywną rekreację jako część zrównoważonego rozwoju miejskiego. Takie podejście jest szczególnie istotne w miastach, które jednocześnie zmagają się ze wzrostem liczby ludności, presją na mieszkalnictwo, brakiem wysokiej jakości terenów zielonych i przestrzeni publicznych, ryzykami klimatycznymi oraz coraz wyraźniejszymi nierównościami społecznymi. MKOl wystąpił więc w Baku w ramach debaty, która wykracza poza infrastrukturę sportową i wchodzi w obszar zdrowia publicznego, spójności społecznej oraz długofalowego planowania miast.
Globalne forum w czasie przyspieszonej urbanizacji
Światowe Forum Miejskie jest największym globalnym zgromadzeniem poświęconym zrównoważonej urbanizacji, a organizuje je UN-Habitat. Według oficjalnej strony WUF13 edycja w Baku zgromadziła uczestników ze 176 krajów, przy zgłoszonym zasięgu 58.000 uczestników na miejscu i online. Program był ustrukturyzowany wokół sześciu głównych dialogów, które dotyczyły globalnego kryzysu mieszkaniowego, transformacji osiedli nieformalnych i slumsów, odbudowy po kryzysach, relacji między klimatem a mieszkalnictwem, społecznej i ekonomicznej siły mieszkalnictwa oraz nowych modeli finansowania. UN-Habitat podkreślił przy tym, że forum odbywa się w połowie wdrażania Nowej Agendy Miejskiej, międzynarodowych ram przyjętych w 2016 roku w celu ukierunkowania rozwoju miast ku większej inkluzywności, bezpieczeństwu, odporności i zrównoważeniu.
Organizacja Narodów Zjednoczonych w raportach o forum wskazuje, że kryzysu mieszkaniowego nie można już postrzegać wyłącznie jako problemu poszczególnych uboższych państw lub szybko rosnących miast. Sekretarz generalny ONZ António Guterres w przesłaniu do uczestników stwierdził, że mieszkalnictwo bezpośrednio wpływa na zdrowie, edukację i szanse życiowe ludzi oraz podkreślił, że dostęp do odpowiedniego mieszkania jest kwestią ludzkiej godności. Przewodnicząca Zgromadzenia Ogólnego ONZ Annalena Baerbock, według raportu ONZ, ostrzegła, że samo budowanie większej liczby mieszkań nie wystarczy, jeśli nie zostanie powiązane z infrastrukturą, odpornością klimatyczną, planowaniem urbanistycznym, finansowaniem i udziałem społeczności lokalnych. Taki kontekst wyjaśnia, dlaczego na forum, obok tematów budownictwa mieszkaniowego i finansowania, znalazły się także dyskusje o przestrzeniach publicznych, samorządzie lokalnym, zdrowiu, bezpieczeństwie i włączeniu społecznym.
Dlaczego mieszkalnictwo stało się centralnym zagadnieniem rozwojowym
Według szacunków UN-Habitat ponad 2,8 miliarda ludzi żyje w jakiejś formie nieodpowiednich warunków mieszkaniowych. Liczba ta obejmuje około 1,1 miliarda ludzi w osiedlach nieformalnych i slumsach oraz ponad 300 milionów ludzi, którzy mierzą się z bezdomnością. UN-Habitat w dokumencie informacyjnym dla WUF13 ostrzega, że szybka urbanizacja dodatkowo zwiększy presję, ponieważ oczekuje się, że do 2050 roku około 68 procent ludności świata będzie mieszkać w miastach. Skutki kryzysu nie kończą się na braku dachu nad głową: nieodpowiednie warunki mieszkaniowe wiążą się z gorszym zdrowiem, mniejszymi możliwościami edukacyjnymi i ekonomicznymi, brakiem bezpieczeństwa, narażeniem na ryzyka klimatyczne i niestabilnością polityczną.
Biuro ONZ w Genewie poinformowało, że każdego tygodnia około 1,5 miliona ludzi przenosi się do miast, podczas gdy niemal 90 procent przyszłego wzrostu miejskiego skoncentruje się w Afryce i Azji. W krajach rozwijających się, według tego samego źródła, ponad 30 procent mieszkańców miast żyje w slumsach i dzielnicach bez odpowiedniej infrastruktury. Dlatego dyskusje w Baku były ukierunkowane na szersze systemy, które określają jakość życia w miastach: dostępność wody i urządzeń sanitarnych, bezpieczny transport publiczny, tereny zielone, szkoły, usługi zdrowotne, ochronę przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi i prawną pewność mieszkania. W takim kontekście sport może być ważny tylko wtedy, gdy jest włączony w całościową politykę miasta, a nie gdy sprowadza się go do odizolowanych projektów lub dużych obiektów niedostępnych dla mieszkańców.
Chinchilla: sport jako część polityk miejskich
Laura Chinchilla przemawiała na forum z perspektywy MKOl, ale także jako polityczka z doświadczeniem w kierowaniu państwem. Według profilu MKOl jest członkinią Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego od 2019 roku, a od 2026 roku pełni również funkcję stałej obserwatorki MKOl przy Organizacji Narodów Zjednoczonych. W swojej wcześniejszej pracy w ramach MKOl była zaangażowana w sprawy publiczne, rozwój społeczny poprzez sport, komunikację, etykę i wybór członków. Ta rola jest ważna, ponieważ w ostatnich latach MKOl coraz bardziej stara się łączyć sport z celami zrównoważonego rozwoju, społecznościami lokalnymi i partnerstwami z organizacjami Narodów Zjednoczonych.
Według raportu MKOl z WUF13 Chinchilla przekazała uczestnikom, że sport może pomóc miastom w odpowiedzi na niektóre z ich największych wyzwań. Akcent nie padał na sport jako zamiennik polityk mieszkaniowych, społecznych lub infrastrukturalnych, lecz na sport jako uzupełnienie, które może wzmocnić zdrowie publiczne, dostępność przestrzeni i poczucie przynależności. Azerbejdżańska agencja Trend poinformowała, że Chinchilla podkreśliła, iż włączenie sportu w polityki miejskie i planowanie może wzmocnić zdrowie i dobrostan, stworzyć bezpieczniejsze i bardziej inkluzywne przestrzenie publiczne oraz pobudzić solidarność w społeczności. Takie przekazy wpisują się w kierunek, w jakim MKOl przedstawia się w programie Olympism365, gdzie sport, aktywność fizyczna i aktywna rekreacja są opisywane jako możliwe czynniki jakości życia, zmniejszania nierówności, zrównoważenia środowiskowego i pokoju w miastach.
Sport nie rozwiązuje kryzysu mieszkaniowego, ale może kształtować codzienne życie w mieście
Rola sportu w debacie o mieszkalnictwie może na pierwszy rzut oka wydawać się drugorzędna, lecz staje się jaśniejsza, gdy mieszkalnictwo postrzega się jako część szerszego systemu miejskiego. Odpowiednie mieszkanie oznacza nie tylko fizyczny obiekt, lecz także bezpieczne otoczenie, dostęp do podstawowych usług, powiązanie z miejscami pracy, szkołami i ochroną zdrowia oraz możliwość korzystania z przestrzeni publicznych bez strachu i wykluczenia. Dobrze zaprojektowane boiska sportowe, parki, szkolne place zabaw, ścieżki piesze i rowerowe oraz osiedlowe przestrzenie rekreacyjne mogą poprawić codzienne życie mieszkańców, zwłaszcza dzieci, młodzieży, osób starszych i grup, które często są wyłączone z formalnych treści. Dlatego sport w planowaniu miejskim coraz częściej łączy się ze zdrowiem publicznym, zapobieganiem przemocy, równością płci, dostępnością przestrzeni i aktywnym stylem życia.
Jednocześnie takie podejście ma też wyraźne ograniczenia. Infrastruktura sportowa nie może zastąpić braku przystępnych cenowo mieszkań, bezpiecznej własności lub najmu, podstawowej infrastruktury komunalnej i skutecznego finansowania. Jeśli projekty sportowe i rekreacyjne są planowane bez mieszkańców, mogą stać się niedostępne, nietrwałe lub powiązane z presją na ceny nieruchomości w okolicy. Właśnie dlatego przesłania z Baku podkreślają zintegrowane planowanie: przestrzenie publiczne i obiekty sportowe powinny być częścią polityki, która jednocześnie chroni prawo do mieszkania, wzmacnia odporność na ryzyka klimatyczne i włącza społeczności w podejmowanie decyzji. W przeciwnym razie projekty sportowe mogą pozostać symbolicznym dodatkiem, zamiast stać się realnym wkładem w jakość życia.
Partnerstwo MKOl i UN-Habitat
MKOl i UN-Habitat współpracują na rzecz promowania sportu dla zrównoważonego rozwoju miejskiego. Według komunikatu MKOl z 2023 roku obie organizacje zapowiedziały współpracę, której celem jest pobudzanie aktywności fizycznej w środowiskach miejskich i podkreślanie znaczenia sportu dla zrównoważonego rozwoju miast oraz dobrostanu mieszkańców. Współpraca ta została później przedstawiona poprzez inicjatywę Sport for Sustainable Urban Development, związaną z wysiłkami na rzecz włączenia sportu do lokalnych polityk rozwojowych, przestrzeni publicznych i programów dla społeczności. MKOl również na poprzednich edycjach Światowego Forum Miejskiego uczestniczył w dyskusjach o tym, jak sport może być katalizatorem zrównoważonego wzrostu miejskiego i realizacji celów zrównoważonego rozwoju na poziomie lokalnym.
Program Olympism365 dodatkowo pokazuje, jak MKOl chce umieścić sport poza wąskimi ramami zawodów olimpijskich. W opisie programu wskazuje się, że MKOl, we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych, społeczeństwem obywatelskim i władzami lokalnymi, dąży do włączenia sportu, aktywności fizycznej i aktywnej rekreacji do środowisk miejskich jako czynnika zrównoważonego rozwoju. Obejmuje to tematy zdrowia, jakości życia, zmniejszania nierówności płciowych i społecznych, ochrony środowiska oraz budowania pokoju. W miastach, które zmagają się z przeludnieniem, osiedlami nieformalnymi i brakiem bezpiecznych przestrzeni publicznych, takie cele mogą mieć sens tylko wtedy, gdy są powiązane z lokalnymi potrzebami i dostępne dla mieszkańców niezależnie od wieku, dochodów lub statusu społecznego.
Baku jako miejsce dyskusji o miastach przyszłości
Gospodarzenie 13. Światowego Forum Miejskiego w Baku miało również wymiar polityczny i symboliczny. Oficjalna strona WUF13 przedstawiła Baku jako miasto łączące dziedzictwo i współczesny rozwój, a władze Azerbejdżanu podkreślały forum jako potwierdzenie roli kraju w międzynarodowych procesach urbanizacji. Biuro ONZ w Genewie poinformowało, że Azerbejdżan i Somalia w latach 2025 i 2026 współprzewodniczą międzyrządowej grupie roboczej UN-Habitat ds. rezolucji „Adequate Housing for All”, która koordynuje wysiłki państw członkowskich i opracowuje globalne rekomendacje dotyczące bezpiecznego, zrównoważonego i przystępnego cenowo mieszkalnictwa. Tym samym temat mieszkalnictwa w Baku był powiązany także z formalnymi procesami w systemie Narodów Zjednoczonych.
Forum odbyło się również w okolicznościach, które same w sobie przypomniały o znaczeniu odporności klimatycznej. Według raportu ONZ Baku i Półwysep Apszeroński 17 maja odnotowały 103 milimetry deszczu, co stanowiło 523 procent średniej miesięcznej wartości dla maja, a silne opady trwały dziewięć godzin. Z powodu niesprzyjających warunków pogodowych Światowy Szczyt Liderów i kilka innych wydarzeń przeniesiono ze Stadionu Olimpijskiego do Centrum Kongresowego w Baku, natomiast otwarcie dużego Urban Expo zostało opóźnione. Ten fakt dodatkowo podkreślił jedno z kluczowych przesłań forum: polityka mieszkaniowa i miejska muszą uwzględniać ekstrema klimatyczne, odporność infrastruktury i zdolność miast do ochrony mieszkańców w warunkach kryzysowych.
Od wielkich wydarzeń do przestrzeni osiedlowych
Dyskusja o roli sportu w miastach często wiąże się z wielkimi wydarzeniami sportowymi i stadionami, lecz przesłania z WUF13 wskazują na inny akcent. W kontekście kryzysu mieszkaniowego i nierówności miejskich ważniejsze jest pytanie, jak obiekty sportowe i rekreacyjne funkcjonują w codziennym życiu osiedli. Miasta, które rozwijają sieć dostępnych placów zabaw, parków, otwartych przestrzeni szkolnych, bezpiecznych tras dla pieszych i rowerzystów oraz programów rekreacyjnych, mogą zmniejszać bariery uczestnictwa i zachęcać do zdrowszych nawyków. Takie treści są szczególnie ważne w gęsto zaludnionych dzielnicach, gdzie mieszkańcy często nie mają prywatnych przestrzeni do odpoczynku, zabawy i ruchu.
Dla MKOl ten temat jest ważny, ponieważ pokazuje, jak ruch olimpijski próbuje powiązać swoją rolę społeczną z rozwojem lokalnym, a nie tylko z organizacją zawodów. Dla UN-Habitat jest ważny, ponieważ postrzega mieszkalnictwo jako centrum życia miejskiego, ale nie jako politykę izolowaną. Mieszkanie, ulica, szkoła, park, boisko sportowe, transport publiczny i samorząd lokalny tworzą połączony system. Gdy brakuje któregokolwiek z tych elementów, jakość życia spada, a nierówności rosną. Przesłanie, które Chinchilla przekazała w Baku, można więc streścić w idei, że sport ma sens jako część szerszego planu miejskiego: blisko mieszkańców, dostępny dla wszystkich i ukierunkowany na zdrowie, bezpieczeństwo i wspólnotę.
Szersze znaczenie przesłania z Baku
WUF13 nie przyniósł prostego rozwiązania globalnego kryzysu mieszkaniowego, ani nie mógł go przynieść. Skala problemu, według danych UN-Habitat, pokazuje, że potrzebne są skoordynowane polityki mieszkalnictwa, gruntów, finansowania, podstawowych usług, adaptacji klimatycznej i samorządu lokalnego. Jednak udział MKOl i przesłanie Laury Chinchilli rozszerzyły dyskusję w kierunku pytania, jakie miasta należy budować obok samych jednostek mieszkalnych. Jeśli mieszkalnictwo rozumie się jako fundament godnego życia, wtedy także przestrzenie publiczne, sport i rekreacja muszą być postrzegane jako część warunków zdrowego, bezpiecznego i inkluzywnego miasta.
Właśnie w tym miejscu spotykają się dwa tematy, które często postrzegane są oddzielnie: prawo do odpowiedniego domu i prawo do jakościowego codziennego życia we wspólnocie. Dyskusje w Baku pokazały, że globalny kryzys mieszkaniowy wymaga konkretnych odpowiedzi, od finansowania przystępnego cenowo mieszkalnictwa po odnowę osiedli nieformalnych i ochronę przed ryzykami klimatycznymi. W tym obrazie sport nie jest głównym instrumentem, ale może być ważnym sojusznikiem, jeśli planuje się go odpowiedzialnie, dostępnie i wspólnie z ludźmi, którzy będą korzystać z tych przestrzeni.
Źródła:
- Międzynarodowy Komitet Olimpijski – komunikat o roli sportu i wystąpieniu Laury Chinchilli na Światowym Forum Miejskim w Baku (link)
- UN-Habitat / WUF13 – oficjalna strona 13. Światowego Forum Miejskiego, temat, program i kluczowe obszary dyskusji (link)
- Biuro Narodów Zjednoczonych w Genewie – raport o kryzysie mieszkaniowym i otwarciu Światowego Forum Miejskiego w Baku (link)
- UN-Habitat – dokument informacyjny „Housing the world: Safe and resilient cities and communities” dla WUF13 (link)
- Międzynarodowy Komitet Olimpijski – profil Laury Chinchilli i jej funkcje w MKOl (link)
- Międzynarodowy Komitet Olimpijski – program Olympism365 o sporcie miejskim i korzyści społecznej (link)
- Międzynarodowy Komitet Olimpijski – komunikat o współpracy MKOl i UN-Habitat na rzecz promowania sportu dla rozwoju miejskiego (link)
- Trend News Agency – raport o przesłaniu Laury Chinchilli dotyczącym sportu w politykach miejskich na WUF13 (link)