UKAD zakończył szeroko zakrojony program antydopingowy podczas Lekkoatletycznych Mistrzostw Europy w Birmingham
UK Anti-Doping zakończył program kontroli antydopingowych podczas Lekkoatletycznych Mistrzostw Europy 2026 w Birmingham, gdzie działał jako oficjalna agencja pobierająca próbki na rzecz European Athletics i organizatora zawodów. Mistrzostwa odbyły się od 10 do 16 sierpnia na Alexander Stadium, a po zakończeniu siedmiodniowego programu UKAD poinformował, że kontrole obejmowały próbki moczu i krwi pobierane zarówno podczas zawodów, jak i poza zawodami. Według danych brytyjskiej organizacji antydopingowej program był ukierunkowany zgodnie z oceną ryzyka i dostępnymi informacjami wywiadowczymi, a ekspercki wkład w jego opracowanie wniósł Athletics Integrity Unit. UKAD podaje, że w mistrzostwach uczestniczyło 23 jego funkcjonariuszy i innych upoważnionych członków personelu kontroli antydopingowej, odpowiedzialnych za operacyjne przeprowadzenie pobierania próbek. Organizatorzy powiązali program antydopingowy również z obowiązkową edukacją sportowców w ramach programu "I Run Clean", który European Athletics wykorzystuje jako jedno z kluczowych narzędzi ochrony integralności swoich zawodów.
Kontrole podczas zawodów i poza zawodami
Centralnym elementem programu w Birmingham były ukierunkowane testy, a nie losowe pobieranie próbek bez wcześniejszej oceny. UKAD poinformował, że podejście było "intelligence-led" i "risk-based", czyli oparte na informacjach i ocenie ryzyka. Taki model zakłada, że organizacje antydopingowe przy planowaniu testów biorą pod uwagę szereg istotnych czynników, zamiast opierać się wyłącznie na wynikach, miejscach w klasyfikacji lub losowym wyborze. Światowa Agencja Antydopingowa w Międzynarodowym Standardzie Badań i Dochodzeń wymaga, aby planowanie rozkładu testów było oparte na ocenie ryzyka oraz powiązane z gromadzeniem i wykorzystywaniem informacji antydopingowych. Standard obowiązujący od 1 kwietnia 2026 r. obejmuje również zasady dotyczące powiadamiania sportowców, pobierania próbek, ich bezpieczeństwa, dokumentowania oraz transportu do laboratorium.
W Birmingham pobierano zarówno próbki moczu, jak i krwi, a kontrole prowadzono w okresie zawodów oraz poza zawodami. Taka kombinacja jest ważna, ponieważ system antydopingowy nie zaczyna się i nie kończy w chwili, gdy sportowiec wychodzi na arenę zawodów. Przepisy WADA rozróżniają substancje i metody zabronione przez cały czas od tych, które są zabronione wyłącznie podczas zawodów, a lista na 2026 r. obowiązuje od 1 stycznia. Z tego względu programy dużych wydarzeń sportowych zazwyczaj opierają się także na kontrolach poza samymi finałami czy kwalifikacjami, w zależności od oceny ryzyka, profilu sportowego i dostępnych informacji. W przypadku Mistrzostw Europy UKAD nie opublikował łącznej liczby pobranych próbek ani wyników analiz laboratoryjnych, dlatego jego komunikat o zakończeniu programu odnosi się do skutecznego operacyjnego przeprowadzenia pobierania próbek, a nie do stwierdzenia, że wszystkie analizy i ewentualne procedury zarządzania wynikami zostały już zakończone.
Ponad 1.500 sportowców i 23 członków personelu antydopingowego
Według UKAD Lekkoatletyczne Mistrzostwa Europy zgromadziły ponad 1.500 elitarnych sportowców z ponad 50 krajów. Zawody trwały siedem dni na Alexander Stadium, a oficjalny program European Athletics potwierdza, że mistrzostwa zakończyły się 16 sierpnia 2026 r. Tak duża koncentracja sportowców, konkurencji, rund kwalifikacyjnych i finałów wymaga logistyki antydopingowej, która musi funkcjonować równolegle z zawodami, bez zakłócania obowiązków sportowych i praw zawodników. UKAD zaangażował do realizacji programu 23 upoważnionych członków personelu kontroli antydopingowej, którzy uczestniczyli w pobieraniu próbek i zapewniali prawidłowy przebieg procedur od początku do końca mistrzostw. Sama liczba nie ujawnia, ilu sportowców przebadano ani ile próbek pobrano, ale pokazuje skalę operacyjnego zaangażowania, które organizacja musiała utrzymywać przez całe wydarzenie.
Hamish Coffey, dyrektor operacyjny UKAD, powiedział po mistrzostwach, że organizacja poważnie traktuje swoją rolę podczas dużych wydarzeń sportowych, ponieważ solidny program testów powinien zapewniać sportowcom i publiczności dodatkowe zaufanie do oglądanych wyników. Podziękował pracownikom UKAD i funkcjonariuszom kontroli antydopingowej za profesjonalizm podczas, jak to określił, bardzo intensywnego sportowego lata. Jego wypowiedź pojawiła się po okresie, w którym UKAD znacząco zwiększył ogólną aktywność testową. Według danych organizacji w roku finansowym 2025/26 przeprowadzono 8.942 testy, o 264 więcej niż rok wcześniej. Tylko od stycznia do marca 2026 r. przeprowadzono 2.382 testy, z czego 76 procent poza zawodami, a lekkoatletyka ze 138 testami znalazła się wśród pięciu najczęściej kontrolowanych dyscyplin w tym kwartale.
Dlaczego podejście oparte na informacjach wywiadowczych jest ważne
Określenie "testowanie oparte na informacjach wywiadowczych" w kontekście antydopingowym nie odnosi się wyłącznie do informacji uzyskanych bezpośrednio przed zawodami. UKAD opisuje swój szerszy system jako połączenie danych, oceny ryzyka, zgłoszeń możliwych nieprawidłowości oraz innych informacji, które mogą pomóc w określeniu, kiedy i kogo należy poddać testom. W pierwszej połowie 2026 r. organizacja otrzymała za pośrednictwem programu Protect Your Sport 125 zgłoszeń związanych z podejrzeniami dopingu, co według UKAD oznaczało o 23 zgłoszenia więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. UKAD podał, że takie informacje przyczyniły się w tym okresie do trzech z czterech nałożonych sankcji sportowych, dziewięciu działań mających na celu zakłócenie podejrzanych praktyk dopingowych oraz przeprowadzenia 17 dodatkowych testów. Dane te nie odnoszą się konkretnie do Mistrzostw Europy w Birmingham, ale pokazują, w jaki sposób informacje spoza samej areny sportowej mogą wpływać na planowanie działań antydopingowych.
Takie podejście jest szczególnie istotne podczas dużych międzynarodowych mistrzostw, ponieważ sama obecność kontroli podczas finałów nie daje pełnego obrazu potencjalnego ryzyka. UKAD w swoich regularnych raportach podaje, że ocena ryzyka obejmuje okresy takie jak przygotowania, kwalifikacje i czas poza zawodami, kiedy organizacje antydopingowe mogą zdecydować się na ukierunkowane kontrole. Międzynarodowy Standard Badań i Dochodzeń WADA również podkreśla skuteczne gromadzenie, ocenę i wykorzystywanie informacji antydopingowych jako integralną część systemu. W praktyce oznacza to, że decyzja o przeprowadzeniu testu może opierać się na szerszym zestawie danych, a nie tylko na tym, kto zdobył medal lub osiągnął najlepszy wynik. Właśnie taki model European Athletics wskazał jako podstawę programu przeprowadzonego w Birmingham.
European Athletics: integralność sportu nie podlega negocjacjom
Prezes European Athletics Dobromir Karamarinov powiedział po zawodach, że ochrona integralności lekkoatletyki "nie podlega negocjacjom". Według jego słów federacja kontynentalna opracowała rygorystyczny program testów oparty na informacjach wywiadowczych, przy eksperckim wsparciu Athletics Integrity Unit, natomiast UKAD odpowiadał za profesjonalne przeprowadzenie pobierania próbek w Birmingham. Karamarinov podkreślił, że testowania nie traktuje się w oderwaniu od edukacji, lecz jako jeden z elementów szerszego systemu ochrony czystego sportu. W tym kontekście wyróżnił program "I Run Clean", który każdy sportowiec musi ukończyć, aby spełnić warunki udziału w zawodach organizowanych pod auspicjami European Athletics. W ten sposób federacja stara się połączyć odstraszanie, wykrywanie możliwych naruszeń przepisów oraz edukację prewencyjną jeszcze zanim sportowiec pojawi się na dużych mistrzostwach.
Athletics Integrity Unit, działający w systemie World Athletics, pełni szerszą międzynarodową rolę w ochronie integralności lekkoatletyki. Zgodnie z przepisami World Athletics na 2026 r. jednostce tej powierzono realizację szeregu funkcji antydopingowych w międzynarodowej lekkoatletyce, w tym testowanie, dochodzenia, zarządzanie wynikami, postępowania dyscyplinarne, sankcje i odwołania w obszarach podlegających jej jurysdykcji. W programie w Birmingham AIU, według UKAD i European Athletics, wnosił ekspercki wkład w opracowanie systemu testów, natomiast praktyczne pobieranie próbek wykonywał UKAD. Taki podział ról pokazuje, jak wielowarstwowy jest system antydopingowy podczas dużych międzynarodowych zawodów: federacja kontynentalna, jednostka ds. integralności, krajowa organizacja antydopingowa i system laboratoryjny pełnią różne, ale powiązane funkcje. Opublikowane dotychczas dane dotyczą organizacji i realizacji programu, bez publicznego podania ostatecznej liczby próbek ani ewentualnych wyników analiz z mistrzostw.
"I Run Clean" jako obowiązkowy element udziału
Program European Athletics "I Run Clean" nie jest jedynie kampanią promocyjną. Federacja podaje, że dyplom uzyskany po ukończeniu programu edukacyjnego stanowi obowiązkową kwalifikację dla sportowców startujących w jej zawodach. Platforma e-learningowa została uruchomiona w 2018 r. jako uzupełnienie programów edukacyjnych krajowych federacji, organizacji antydopingowych i innych instytucji, natomiast szersza inicjatywa rozpoczęła się kilka lat wcześniej. Program obejmuje takie tematy jak wartości w sporcie, podejmowanie decyzji, przepisy antydopingowe, procedury kontroli oraz odpowiedzialność sportowców. Jego celem nie jest zastąpienie testów, lecz zmniejszenie ryzyka umyślnych i nieumyślnych naruszeń przepisów dzięki zrozumieniu obowiązków jeszcze przed zawodami.
W styczniu 2026 r. European Athletics dodatkowo rozszerzył "I Run Clean" o trzy moduły przeznaczone dla osób z otoczenia sportowca: trenerów, kadry kierowniczej i specjalistów medycznych. Federacja podała wówczas, że program objął około 40.000 certyfikowanych sportowców w jej federacjach członkowskich, i podkreśliła, że odpowiedzialność za czysty sport nie może ograniczać się wyłącznie do zawodników. Takie podejście ma praktyczne znaczenie, ponieważ decyzje dotyczące leków, suplementów diety, leczenia, regeneracji i przygotowań często obejmują trenerów i personel medyczny. W Birmingham obowiązek ukończenia programu stanowił dodatkową warstwę ochrony obok testów moczu i krwi. Karamarinov wskazał właśnie połączenie edukacji i ukierunkowanych kontroli jako podstawę zaufania do równych warunków rywalizacji.
Wyniki analiz mogą pojawić się po zakończeniu mistrzostw
Zakończenie ostatniej konkurencji nie musi oznaczać zakończenia wszystkich procedur antydopingowych związanych z dużymi zawodami. Międzynarodowy standard WADA określa procedury od planowania testów i powiadamiania sportowców po bezpieczne postępowanie z próbkami, ich dokumentowanie i transport do laboratorium, natomiast ewentualne zarządzanie wynikami odbywa się w ramach odrębnych regulacji. Z tego względu pomiędzy pobraniem próbki a ewentualnym publicznym ogłoszeniem wyniku może nastąpić kilka etapów, w tym analiza laboratoryjna, kontrola administracyjna oraz, jeśli jest to konieczne, formalne postępowanie. W komunikacie dotyczącym Birmingham UKAD nie podał danych dotyczących liczby niekorzystnych wyników analitycznych ani nie opublikował indywidualnych przypadków związanych z mistrzostwami. Dlatego wyciąganie wniosków o ostatecznym wyniku laboratoryjnym wszystkich próbek wyłącznie na podstawie zakończenia programu byłoby przedwczesne.
Dla sportowców ważne jest jednocześnie, że przepisy antydopingowe nie obejmują wyłącznie bezpośredniego wykrycia substancji zabronionej. Lista substancji i metod zabronionych WADA na 2026 r. rozróżnia kategorie zabronione przez cały czas, tylko podczas zawodów lub w określonych dyscyplinach, natomiast system antydopingowy obejmuje także inne możliwe naruszenia przepisów, zależnie od jurysdykcji i okoliczności danej sprawy. Skuteczna ochrona integralności nie zależy więc od jednego rodzaju testu ani wyłącznie od wydarzeń odbywających się wewnątrz stadionu. Właśnie dlatego program w Birmingham łączył różne rodzaje próbek, kontrole w różnych okresach, ocenę ryzyka, informacje wywiadowcze i obowiązkową edukację. Dla European Athletics i UKAD jest to model, który ma jednocześnie zwiększać prawdopodobieństwo wykrycia nieprawidłowości i zmniejszać ryzyko, że w ogóle do nich dojdzie.
Birmingham jako część intensywnego sportowego lata dla UKAD
Mistrzostwa Europy były jednym z kilku dużych międzynarodowych wydarzeń, które w 2026 r. zwiększyły obciążenie operacyjne brytyjskiej organizacji antydopingowej. Przed latem UKAD podkreślał, że zwiększa aktywność ze względu na napięty kalendarz dużych zawodów, a jego regularny krajowy program testów był realizowany równolegle ze szczególnymi obowiązkami podczas imprez międzynarodowych. Dane o niemal dziewięciu tysiącach testów w roku finansowym 2025/26 pokazują, że program w Birmingham nie był odosobnioną operacją, lecz częścią znacznie szerszego systemu nadzoru i prewencji. Jednocześnie liczba zgłoszeń otrzymanych za pośrednictwem Protect Your Sport pokazuje, że UKAD coraz mocniej podkreśla również rolę informacji przekazywanych przez sportowców, personel i inne osoby, które mogą wskazywać podejrzane wzorce. Takie połączenie testowania, dochodzeń, edukacji i zgłaszania odpowiada kierunkowi, który WADA i międzynarodowe organizacje sportowe w ostatnich latach wprowadzają do standardów antydopingowych.
Dla European Athletics zakończony program w Birmingham miał dodatkowe znaczenie, ponieważ odbywał się podczas jednego z największych kontynentalnych wydarzeń lekkoatletycznych, przy udziale dużej liczby sportowców i publiczności. Federacja podkreśliła, że zaufanie do wyników nie wynika wyłącznie ze sportowego widowiska i oficjalnych rezultatów, lecz również z wiarygodności systemu nadzorującego przestrzeganie przepisów. UKAD zakończył operacyjną część tego systemu po siedmiu dniach zawodów, przy udziale 23 członków personelu antydopingowego i zastosowaniu połączenia kontroli krwi oraz moczu. Dalsze kroki laboratoryjne i regulacyjne, tam gdzie są potrzebne, odbywają się zgodnie z przepisami właściwych organów antydopingowych. W publicznie dostępnym komunikacie dotyczącym mistrzostw nie podano dotychczas ostatecznej liczby pobranych próbek, dlatego uwaga pozostaje skupiona na sposobie realizacji programu, a nie na statystykach, które nie zostały jeszcze opublikowane.
Źródła:
- UK Anti-Doping – oficjalny komunikat o roli UKAD, programie testów, rodzajach próbek, 23 członkach personelu antydopingowego oraz wypowiedziach Hamisha Coffeya i Dobromira Karamarinova (link)
- European Athletics – oficjalna strona Lekkoatletycznych Mistrzostw Europy Birmingham 2026 z datami, lokalizacją i programem zawodów (link)
- European Athletics – informacje o programie "I Run Clean", nowych modułach z 2026 r. i obowiązkowej certyfikacji sportowców (link)
- European Athletics – opis platformy e-learningowej "I Run Clean" i jej roli w edukacji antydopingowej (link)
- UK Anti-Doping – dane o 8.942 testach w roku finansowym 2025/26 i podejściu do testowania opartym na ocenie ryzyka (link)
- UK Anti-Doping – dane o 125 zgłoszeniach za pośrednictwem Protect Your Sport w pierwszej połowie 2026 r. i ich wpływie na dodatkowe testy i postępowania (link)
- Światowa Agencja Antydopingowa – Międzynarodowy Standard Badań i Dochodzeń na 2026 r., obowiązujący od 1 kwietnia 2026 r. (link)
- Światowa Agencja Antydopingowa – Lista substancji i metod zabronionych na 2026 r., obowiązująca od 1 stycznia 2026 r. (link)
- Athletics Integrity Unit – przepisy antydopingowe World Athletics na 2026 r. oraz opis funkcji delegowanych AIU (link)