NSK obchodzi Dzień Biblioteki i 419. rocznicę: Dni Otwarte 18 i 19 lutego, uroczyste obchody 20 lutego
Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka w Zagrzebiu (NSK) również w lutym tego roku otwiera swoje drzwi dla obywateli, studentów, badaczy i wszystkich, którzy chcą bliżej poznać jedną z kluczowych instytucji kulturalnych i naukowych w Chorwacji. Z okazji Dnia Biblioteki Narodowej i Uniwersyteckiej, który tradycyjnie obchodzony jest 22 lutego, Biblioteka ogłosiła dwudniowe Dni Otwarte 18 i 19 lutego 2026 r., natomiast główna uroczystość zaplanowana jest na piątek, 20 lutego o godzinie 13:00. Obchody Dnia Biblioteki są w tym roku połączone również z 419. rocznicą istnienia instytucji, którą NSK opisuje jako centralne miejsce gromadzenia i przechowywania pisanego i drukowanego dobra kultury oraz ważny punkt chorwackiej kultury, nauki i edukacji.
Dzień Biblioteki poprzedzają Dni Otwarte, pomyślane jako „spojrzenie za kulisy”, podczas których zwiedzający, pod okiem fachowych przewodników, mogą zapoznać się z przestrzeniami i częścią dziedzictwa, które na co dzień przechowywane jest w surowszych warunkach. NSK podkreśla, że jest to okazja, aby w jednym miejscu zobaczyć przekrój jej pracy: od gromadzenia narodowej produkcji wydawniczej i ochrony rzadkich zbiorów, po rozwój cyfrowych kolekcji i usług przeznaczonych dla użytkowników. Szczególny nacisk w tegorocznym programie położono na wielkie rocznice historyczne, kulturalne i artystyczne, a tematyczne trasy skierowane są na wybrane segmenty zbiorów specjalnych. Organizatorzy zapowiadają również treści towarzyszące, w tym materiały edukacyjne i rozrywkowe inspirowane zasobami Biblioteki, co dodatkowo przybliża wydarzenie publiczności, która inaczej zna NSK jedynie jako „dom czytania” lub przestrzeń do nauki.
Dlaczego Dzień Biblioteki wiąże się z 22 lutego i Mszałem z 1483 roku
Dzień Biblioteki Narodowej i Uniwersyteckiej tradycyjnie obchodzony jest 22 lutego na pamiątkę dnia, w którym w 1483 roku wydrukowano pierwszą chorwacką drukowaną książkę
Mszał według zakonu dworu rzymskiego (Misal po zakonu rimskoga dvora). Według informacji NSK, Biblioteka w swoich Zbiorach Rękopisów i Starych Druków przechowuje dwa egzemplarze tego pierwodruku, a wydanie cyfrowe jest dostępne dla publiczności poprzez portal Zbiorów Cyfrowych NSK. W tym samym kontekście podkreśla się również symboliczny związek między Mszałem a tożsamością instytucji: w logotypie Biblioteki wybrano literę kanciastej głagolicy „Iže”, przejętą właśnie z Mszału. W zapowiedzi NSK przypomina również, że 22 lutego został ogłoszony Dniem Chorwackiej Głagolicy i Głagolityzmu, co dodatkowo utwierdziło tę datę jako kulturowy punkt odniesienia.
W swojej zapowiedzi NSK podkreśla, że obchody Dnia Biblioteki są okazją do zaprezentowania Mszału nie tylko jako artefaktu historycznego, ale również jako części szerszej historii chorwackiego piśmiennictwa, tożsamości i rozwoju drukarstwa w Europie. Rola biblioteki narodowej w tej historii to nie tylko przechowywanie rarytasów, ale także tworzenie dostępu: zbiory cyfrowe pozwalają na oglądanie treści, które fizycznie są delikatne i rzadkie, bez narażania oryginałów. Tym samym, obok klasycznego magazynu i czytelni, otwiera się również przestrzeń „wirtualna” dla uczniów, studentów, nauczycieli i badaczy. To właśnie to połączenie ochrony i dostępności jest jednym z tematów często podkreślanych, gdy mowa o nowoczesnej roli bibliotek narodowych w XXI wieku.
419 lat instytucji: od wczesnych początków akademickich po bibliotekę narodową
Dniem NSK obchodzona jest również 419. rocznica istnienia Biblioteki. Chorwacka Encyklopedia łączy powstanie dzisiejszej instytucji z biblioteką kolegium jezuickiego w Zagrzebiu z 1607 roku, z której stopniowo rozwijała się instytucja zmieniająca swój status, nazwę i rolę organizacyjną przez różne fazy historyczne. Taka ciągłość, mimo okresowych przerw i reorganizacji, odzwierciedla się dziś w fakcie, że NSK działa jako biblioteka narodowa Republiki Chorwacji oraz centralna biblioteka Uniwersytetu w Zagrzebiu. W praktyce oznacza to, że oprócz ochrony dziedzictwa, pełni ona również funkcje bezpośrednio związane z życiem akademickim: wsparcie pracy naukowej, usługi bibliograficzne i informacyjne oraz dostępność przestrzeni i zbiorów dla użytkowników.
Dla Zagrzebia i społeczności akademickiej NSK jest również ważnym punktem przestrzennym. Według oficjalnych informacji na stronie o zwiedzaniu z przewodnikiem, budynek zajmuje powierzchnię 44 432 metrów kwadratowych i posiada ponad 130 kilometrów półek z książkami, co czyni go największą biblioteką w Chorwacji. Jednocześnie dane te to nie tylko imponujące statystyki: za nimi stoi logistyka rozmieszczenia, warunki mikroklimatyczne, ochrona przed uszkodzeniami i systematyczne opracowywanie zbiorów, co szczególnie uwidacznia się w pracy ze zbiorami specjalnymi. Dni Otwarte, według zapowiedzi, zostały zaplanowane właśnie tak, aby część tej inaczej „niewidocznej” codzienności zawodowej stała się bardziej zrozumiała dla szerszej publiczności, wraz z wyjaśnieniami dotyczącymi tego, jak chroniony jest zasób i jak uzyskuje się dostęp do zbiorów rzadkich, delikatnych lub unikalnych.
Główne obchody 20 lutego: nagrody, wyróżnienia i przegląd pracy w 2025 roku
Główna uroczystość obchodów Dnia Biblioteki Narodowej i Uniwersyteckiej odbędzie się w piątek, 20 lutego 2026 r. o godzinie 13:00, jak podano w zapowiedzi na stronach internetowych Biblioteki. Program pomyślany jest jako przegląd osiągnięć z poprzedniego roku, z podkreśleniem projektów i działań, które naznaczyły pracę NSK, od programów fachowych i wystaw, po rozwój usług i kolekcji. Podczas uroczystości, zgodnie z zapowiedzią, zostaną wręczone Nagrody i Wyróżnienia NSK za rok 2025 wybitnym pracownikom i współpracownikom. Biblioteka wcześniej opublikowała również publiczne ogłoszenie, w którym wymienia kategorie nagród, w tym wyróżnienia za wkład w rozwój działalności bibliotecznej, fachowy wkład w pracę i promocję NSK oraz wspieranie współpracy i partnerstw. W takich ramach nagrody funkcjonują również jako komunikat o priorytetach instytucji: fachowości, doskonałości w pracy i sieciowaniu z partnerami wewnątrz i na zewnątrz systemu bibliotecznego.
W programie kulturalnym, według dostępnych informacji o zapowiedzi wydarzenia, przewidziany jest występ gitarzysty klasycznego Srđana Bulata, który powinien zaprezentować się z solowym wystąpieniem na gitarze siedmiostrunowej wykonanej ręcznie przez mistrza Želimira Severa. Włączenie programu artystycznego do uroczystości dodatkowo podkreśla szeroki zakres działań instytucji: NSK to nie tylko serwis dla społeczności akademickiej, ale również publiczna przestrzeń kulturalna, w której spotykają się zbiory biblioteczne, działania wystawiennicze, treści edukacyjne i muzyka. W ten sposób organizatorzy rozszerzają ramy obchodów z wydarzenia protokolarnego na wydarzenie kulturalne, które może przyciągnąć publiczność spoza zwykłego kręgu użytkowników biblioteki.
Dni Otwarte 18 i 19 lutego: tematyczne trasy po zbiorach specjalnych
Dni Otwarte NSK odbędą się 18 i 19 lutego 2026 r. i są przeznaczone dla wszystkich zainteresowanych obywateli. Zgodnie z programem, który Biblioteka ogłosiła przy okazji tej manifestacji, zwiedzający będą mogli wziąć udział w fachowo prowadzonych tematycznych spacerach w trzech terminach: o 11:00, 13:30 oraz 17:30. Organizatorzy podkreślają, że trasy obejmują również ogólne zwiedzanie budynku, a udział jest możliwy po uprzednim zgłoszeniu za pośrednictwem adresu e-mail centrum informacyjnego. Taki model zgłoszeń jest ważny zarówno ze względu na ochronę zbiorów, jak i bezpieczeństwo oraz jakość oprowadzania: w mniejszych grupach łatwiej śledzić objaśnienia, a poruszanie się po poszczególnych przestrzeniach można lepiej zsynchronizować z regularną pracą Biblioteki.
Tegoroczna edycja programu poświęcona jest wielkim rocznicom, a tematyczne zwiedzanie oferuje przekrój zbiorów z kilku kolekcji. W spacerze artystycznym 18 lutego zaplanowano wizytę w Zbiorach Muzykaliów i Materiałów Audio oraz w Zbiorach Graficznych. Zapowiedź wyróżnia wybrane partytury i nagrania z okazji rocznic chorwackiej historii muzyki, w tym opery
Nikola Šubić Zrinjski,
Oganj (Ogień) oraz
Mala Floramye. W Zbiorach Graficznych uwaga skupiona jest na rysunkach, grafikach, plakatach i pocztówkach od XV do XXI wieku, z naciskiem na tematy historyczne i kulturowe, wśród których wspomina się o 460. rocznicy bitwy pod Szigetvárem oraz współczesnych interpretacjach motywów historycznych. Takie połączenie dziedzictwa muzycznego i wizualnego pokazuje, jak narodową kolekcję można odczytywać jako kronikę kultury, ale również jako przestrzeń stałych reinterpretacji.
Spacer historyczny 19 lutego, według zapowiedzi, prowadzi zwiedzających do Zbiorów Rękopisów i Starych Druków oraz Zbiorów Kartograficznych. Tu podkreśla się zasób rękopiśmienny i książkowy, wraz z dziełami rodziny Zrinski i częściami spuścizny Vladimira Nazora, a także dziedzictwo kartograficzne z wybranymi mapami Chorwacji z XVI wieku. W zapowiedzi wspomina się o rzadkich drzeworytowych mapach z
Geografii Ptolemeusza oraz perłach kartograficznych łączonych z nazwiskami Pietro Coppo, Mercatora, Orteliusa i Münstera. Taki wybór daje zwiedzającym okazję do jednoczesnego śledzenia dwóch poziomów historii: historii tekstu i rękopisu oraz historii wizualnego przedstawiania przestrzeni, granic i tożsamości na mapach. Dla publiczności szczególnie interesujące jest to, że treści te zazwyczaj nie są wystawiane na stałe, lecz pokazywane selektywnie, przy fachowym objaśnieniu i zaostrzonych środkach ochrony.
- Terminy spacerów tematycznych: 11:00, 13:30 i 17:30 (po uprzednim zgłoszeniu).
- Spacer artystyczny (18 lutego): Zbiory Muzykaliów i Materiałów Audio oraz Zbiory Graficzne, z naciskiem na rocznice muzyczne i wizualne.
- Spacer historyczny (19 lutego): Zbiory Rękopisów i Starych Druków oraz Zbiory Kartograficzne, z naciskiem na dziedzictwo rękopiśmienne i kartograficzne.
- Spacer ogólny: przegląd przestrzeni i ról Biblioteki w systemie, od usług dla użytkowników po przechowywanie i ochronę zbiorów.
Treści towarzyszące dla zwiedzających: od kolorowanek po „ukryte” krzyżówki prasowe
Obok zwiedzania z przewodnikiem, zapowiedziano również okolicznościowy program towarzyszący skierowany do różnych grup wiekowych. Na zwiedzających czekają kolorowanki z motywami ze zbiorów NSK, krzyżówki zaczerpnięte ze starych wydań chorwackich gazet oraz okolicznościowe wydawnictwa Biblioteki dostępne jako upominki. Taka treść ma podwójny cel: z jednej strony ułatwia „wejście” w złożony świat kolekcji i terminów fachowych, a z drugiej pobudza ciekawość wobec oryginalnych dokumentów i historycznych wydań. Kiedy krzyżówki są tworzone na podstawie starych gazet lub gdy motywy kolorowanek opierają się na zbiorach graficznych i pocztówkach, zwiedzający zyskuje prosty, ale skuteczny sposób na połączenie się z materiałem, który inaczej pozostaje w tle pracy fachowej.
W praktyce takie programy są często sposobem na pokazanie publiczności, że biblioteka nie jest zamkniętym „depozytem” przeznaczonym tylko dla ekspertów. NSK w ostatnich latach coraz mocniej opiera się na programach publicznych, wystawach i wydarzeniach, aby przybliżyć narodową kolekcję obywatelom, a zbiory cyfrowe dodatkowo rozszerzają zasięg: to, czego nie można fizycznie wystawiać na stałe, można zaprezentować w formie cyfrowej, wraz z towarzyszącymi objaśnieniami i kontekstem. W czasach, gdy informacja jest dostępna za jednym kliknięciem, właśnie wiarygodne, fachowe pośrednictwo w przekazywaniu dziedzictwa kulturowego jest jednym z powodów, dla których instytucje narodowe mają szczególną wartość. Dni Otwarte w tym sensie nie są tylko turystycznym zwiedzaniem budynku, ale również spotkaniem z procesami, które czynią wiedzę trwałą i sprawdzalną.
Zwrot książek bez kar od 18 do 21 lutego
Z okazji Dnia NSK, Biblioteka ogłosiła udogodnienie dla użytkowników: od 18 do 21 lutego 2026 r. umożliwiono zwrot książek bez płacenia kar za przetrzymanie. Taki środek tradycyjnie budzi zainteresowanie, ponieważ daje użytkownikom okazję do rozliczenia wypożyczonych zbiorów bez dodatkowych kosztów, zwłaszcza po okresie intensywnego korzystania z literatury podczas roku akademickiego. Jednocześnie w systemie bibliotecznym z dużym zasobem, rozliczanie i zwrot zbiorów ma również wymiar praktyczny: książki wracają do obiegu i stają się bardziej dostępne dla innych użytkowników. Choć jest to pozornie prosta informacja, właśnie takie „małe” środki administracyjne często robią różnicę w stosunku obywateli do instytucji, ponieważ obniżają próg ponownego skorzystania z usług.
Taka decyzja ma również szerszy efekt publiczny. Nierzadko zdarza się, że część użytkowników z powodu kar odkłada zwrot, więc program „bez kar” zmienia się w moment resetowania relacji z biblioteką. Biblioteki przesyłają tym samym komunikat, że chcą przywrócić użytkowników do systemu i zachęcić do odpowiedzialnego korzystania ze zbiorów, zamiast pozwalać, by kary stały się przeszkodą w ponownym zapisaniu się lub wypożyczaniu. W przypadku biblioteki narodowej, gdzie część zbiorów udostępniana jest wyłącznie w czytelniach, przypominanie o zasadach wypożyczania i zwrotu jest jednym z elementów wspierających dostępność zasobu. W kontekście Dni Otwartych taki środek zyskuje również wymiar symboliczny: drzwi są otwarte także dla tych, którzy być może długo nie wracali do przestrzeni bibliotecznej.
Jak się zgłosić i co zwiedzający powinni wiedzieć przed przyjściem
Aby wziąć udział w fachowo prowadzonym zwiedzaniu, konieczne jest uprzednie zgłoszenie za pośrednictwem adresu e-mail
informacijski.centar@nsk.hr, a organizatorzy zalecają przesłanie zgłoszeń z wyprzedzeniem ze względu na ograniczenia wielkości grup. Zwiedzający przychodzący po raz pierwszy powinni pamiętać, że część zbiorów ogląda się zgodnie z zasadami chroniącymi zasoby: w niektórych przestrzeniach ograniczone jest fotografowanie lub jest ono możliwe tylko pod pewnymi warunkami, a czasem rzadkie zbiory pokazywane są za barierami ochronnymi. Takie ograniczenia nie są przeszkodą dla publiczności, lecz warunkiem koniecznym do zachowania cennego dziedzictwa, zwłaszcza gdy mowa o starych rękopisach, grafice czy mapach wrażliwych na światło i zmiany temperatury. Właśnie dlatego fachowe oprowadzanie ma szczególną wartość: zwiedzający otrzymują interpretację, która inaczej nie jest dostępna w codziennej pracy czytelni.
Dni Otwarte są więc okazją, aby zwiedzający usłyszeli objaśnienia dotyczące ochrony i konserwacji oraz tego, jak zbiory są zachowywane dla przyszłych pokoleń. Jednocześnie można lepiej zrozumieć różnicę między „ogólną” dostępnością a specjalnym reżimem przechowywania: to, co w czytelniach używane jest codziennie, w zbiorach specjalnych traktowane jest jako unikalny artefakt. Takie podejście nie jest sprzeczne z ideą otwartości, lecz jest jej warunkiem: bez ochrony nie ma dostępności, a bez fachowego pośrednictwa trudno zrozumieć, dlaczego określonych książek i dokumentów nie można kartkować jak współczesnych wydań. Dla zwiedzających, którzy chcą głębiej się zaangażować, Dni Otwarte mogą być również punktem wyjścia do zapoznania się z usługami NSK, w tym zbiorami cyfrowymi, usługami bibliometrycznymi i innymi formami wsparcia pracy naukowej i edukacyjnej.
W roku obchodów 419. rocznicy, NSK poprzez ten program podkreśla ciągłość między historyczną rolą strażnika pisanego dziedzictwa a współczesną rolą otwartej instytucji publicznej. Dni Otwarte i uroczyste obchody Dnia Biblioteki 2026 zyskują tym samym sens wykraczający poza protokół: są przypomnieniem o wartości źródeł, o pracy ludzi, którzy je chronią, oraz o fakcie, że narodowa kultura, nauka i edukacja opierają się na instytucjach, które codziennie, cicho i systematycznie budują dostępność wiedzy.
Źródła:- Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka w Zagrzebiu – zapowiedź Dnia NSK 2026 (termin uroczystości, kontekst Mszału, 419. rocznica, Zbiory Cyfrowe) ( link )- Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka w Zagrzebiu – publiczne ogłoszenie o przyznaniu nagród i wyróżnień za rok 2025 (kategorie i cel nagród) ( link )- Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka w Zagrzebiu – zwiedzanie z przewodnikiem (powierzchnia budynku i długość półek) ( link )- Chorwacka Encyklopedia (Leksykograficzny Instytut Miroslav Krleža) – historia i rozwój NSK, związek z rokiem 1607 ( link )
Czas utworzenia: 1 godzin temu