Konflikt WADA i USADA wkracza w fazę polityczną przed LA28, podczas gdy Chiny pogłębiają współpracę z ITA
Długotrwały spór pomiędzy Światową Agencją Antydopingową (WADA) a Amerykańską Agencją Antydopingową (USADA) przerodził się w otwartą kwestię polityczną w momencie, gdy przyspieszają przygotowania do Igrzysk Olimpijskich i Paraolimpijskich w Los Angeles w 2028 roku. Amerykańska senator Marsha Blackburn zwróciła się do przewodniczącej Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (MKOl), Kirsty Coventry, o przeciwstawienie się zmianom, które w jej ocenie mogłyby osłabić pozycję operacyjnie niezależnych krajowych organizacji antydopingowych. WADA z kolei twierdzi, że chce usunąć rzeczywiste lub postrzegane konflikty interesów podczas największych zawodów sportowych poprzez przekazanie kluczowych decyzji dotyczących testowania i zarządzania wynikami w ręce niezależnego organu międzynarodowego. USADA odpowiada, że taki model mógłby ograniczyć przejrzystość, odpowiedzialność i nadzór nad organizacjami sportowymi. W tle dyskusji nadal pozostaje sprawa 23 chińskich pływaków z 2021 roku, która poważnie podważyła zaufanie pomiędzy instytucjami amerykańskimi a WADA.
Blackburn wzywa MKOl do ochrony roli krajowych agencji
Blackburn, republikańska senator ze stanu Tennessee, skierowała 28 lipca 2026 roku list do Coventry, poinformował ESPN, ostrzegając, że zalecenia rozważane przez WADA mogą osłabić uprawnienia i skuteczność niezależnych krajowych organizacji antydopingowych. Szczególnie podkreśliła znaczenie USADA przed igrzyskami w Los Angeles, podczas których kwestia kompetencji w zakresie testowania będzie miała zarówno praktyczne, jak i polityczne znaczenie. Według treści listu opublikowanego przez ESPN senator uważa, że ruch olimpijski powinien skoncentrować się na systemach, które nie są wystarczająco oddzielone od rządów, krajowych komitetów olimpijskich lub federacji sportowych. Jej przesłanie brzmi, że największe zagrożenie dla integralności systemu antydopingowego stanowią wpływy polityczne i instytucjonalne konflikty interesów, a nie silne krajowe agencje działające niezależnie od sportu. W chwili publikacji materiału MKOl nie przekazał ESPN komentarza.
Co przewiduje zalecenie WADA dotyczące dużych zawodów
W centrum sporu znajduje się zalecenie numer 19 z końcowego raportu Grupy Roboczej WADA ds. operacyjnej niezależności krajowych organizacji antydopingowych. Grupa Robocza przedłożyła raport 31 marca 2026 roku, a Komitet Wykonawczy WADA omawiał go 16 czerwca. Dokument zawiera łącznie 19 zaleceń dotyczących współpracy, zgodności z przepisami, rozwoju krajowych agencji, edukacji, przejrzystości, postrzegania systemu przez sportowców oraz testowania. WADA uznała, że zalecenie 19 może zostać włączone do obowiązkowego Międzynarodowego Standardu Testowania, który miałby obowiązywać od 2027 roku, natomiast pozostałych 18 zaleceń wymaga dalszej analizy. 15 lipca Agencja rozpoczęła konsultacje z zainteresowanymi stronami dotyczące proponowanych zmian odpowiednich standardów międzynarodowych.
Zgodnie z wyjaśnieniami WADA krajowa organizacja antydopingowa państwa lub terytorium będącego gospodarzem dużych międzynarodowych zawodów nie podejmowałaby decyzji w sprawie planu rozkładu testów, wyboru sportowców do kontroli ani zarządzania wynikami. Ograniczenia dotyczyłyby także określonych elementów pobierania próbek, zwłaszcza gdy testowani byliby sportowcy z kraju gospodarza lub z państw, z którymi istnieje konflikt geopolityczny albo inny potencjalny konflikt. Te najbardziej wrażliwe funkcje przejąłby niezależny i bezstronny organ, przy czym WADA podkreśla, że lokalna agencja nie musi być całkowicie wyłączona ze współpracy operacyjnej. Organizatorzy zawodów i federacje międzynarodowe musieliby zapewnić wystarczające środki na solidny program testów. WADA twierdzi, że celem jest wyeliminowanie zarówno rzeczywistej stronniczości, jak i samego podejrzenia, że agencja gospodarza może traktować własnych sportowców w sposób uprzywilejowany.
Światowa Agencja wskazuje, że niezależne zarządzanie jest już preferowanym modelem podczas igrzysk olimpijskich, jednak zalecenie ma go ściślej zdefiniować i rozszerzyć na mistrzostwa świata, zawody kontynentalne oraz inne duże wydarzenia. Przewodniczący WADA Witold Bańka ocenił po czerwcowym posiedzeniu, że taki system chroniłby integralność zawodów przed zarzutami stronniczości, niezależnie od tego, czy zarzuty te są uzasadnione. Zgodnie z tą logiką nie wystarczy, aby krajowa agencja rzeczywiście była niezależna; sportowcy i opinia publiczna muszą wierzyć, że gospodarz nie kontroluje tego, kto jest testowany i w jaki sposób rozpatrywane są pozytywne wyniki. WADA przedstawia więc propozycję jako dodatkową warstwę ochrony, a nie jako karę dla określonego państwa lub agencji. Ostateczny tekst nie został jednak jeszcze przyjęty, dlatego zakres roli organizacji krajowych pozostaje przedmiotem konsultacji i politycznej rywalizacji.
USADA ostrzega przed powrotem kontroli do organizacji sportowych
USADA interpretuje propozycję niemal odwrotnie. Dyrektor generalny Travis Tygart oświadczył 16 czerwca, że odsunięcie rzeczywiście niezależnych krajowych agencji i przekazanie kontroli organom sportowym lub ich usługodawcom byłoby niebezpiecznym krokiem wstecz. Według jego stanowiska krajowe agencje takie jak USADA stanowią mechanizm kontroli działalności federacji międzynarodowych, organizatorów zawodów i WADA, dlatego ich usunięcie z kluczowych etapów ograniczyłoby nadzór zewnętrzny. USADA szczególnie kwestionuje pogląd, że prywatni wykonawcy lub organy zatrudniane przez sport są z konieczności bardziej niezależne niż krajowa organizacja prawnie i operacyjnie oddzielona od federacji sportowych. Dlatego postrzega dyskusję nie tylko jako kwestię skuteczności testowania, lecz także jako pytanie o to, kto kontroluje instytucje organizujące zawody i zarządzające ich interesami komercyjnymi.
Podobne argumenty przedstawiła w połowie czerwca Sara Carter, dyrektorka Biura Białego Domu ds. Krajowej Polityki Kontroli Narkotyków. W otwartym liście do zainteresowanych stron WADA stwierdziła, że niektóre zalecenia mogłyby osłabić krajowe agencje, zwiększyć koszty ponoszone przez rządy oraz zmniejszyć zaufanie do testów przed igrzyskami i w ich trakcie. Carter utrzymywała, że operacyjnie niezależne organizacje krajowe od lat ujawniają niedociągnięcia globalnego systemu i domagają się reform, dlatego uważa ograniczanie ich roli za błędne. Wezwała również do przeprowadzenia niezależnego audytu operacyjnego WADA jako skuteczniejszego sposobu odbudowy zaufania. List Białego Domu pokazał, że administracja amerykańska nie uważa propozycji za wąską zmianę techniczną, lecz za kwestię odpowiedzialności organizacji międzynarodowej wobec finansujących ją rządów oraz sportowców, których dotyczą jej przepisy.
Sprawa chińskich pływaków pozostaje źródłem nieufności
Dzisiejszy konflikt trudno oddzielić od sprawy 23 chińskich pływaków, którzy podczas krajowych zawodów w chińskim Shijiazhuangu między 1 a 3 stycznia 2021 roku oddali łącznie 28 próbek z wynikiem pozytywnym na trimetazydynę. Jest to substancja zabroniona, stosowana w leczeniu niektórych dolegliwości serca, a w sporcie zakazana ze względu na możliwy wpływ na wydolność. Po przeprowadzeniu dochodzenia CHINADA zaakceptowała wyjaśnienie, że sportowcy zostali narażeni na bardzo małe ilości substancji w wyniku skażenia środowiskowego w hotelu, i nie wszczęła postępowań dotyczących naruszenia przepisów antydopingowych. WADA przeanalizowała sprawę i nie odwołała się od chińskiej decyzji, wskazując, że nie miała wystarczająco mocnych podstaw naukowych i prawnych, by skutecznie zakwestionować scenariusz skażenia. Sprawa stała się publicznie znana dopiero w kwietniu 2024 roku, tuż przed igrzyskami olimpijskimi w Paryżu, po doniesieniach medialnych, które wywołały pytania dotyczące terminowości, tajności i równego traktowania.
WADA zatrudniła następnie szwajcarskiego prokuratora Erica Cottiera, aby niezależnie zbadał jej postępowanie. Jego końcowy raport z sierpnia 2024 roku nie znalazł dowodów na to, że WADA faworyzowała Chiny lub podlegała niewłaściwym wpływom, a decyzję o niewnoszeniu odwołania uznał za rozsądną w świetle dostępnych informacji. Jednocześnie wskazał obszary, w których można wzmocnić procedury, komunikację i przepisy, co później doprowadziło do kolejnych debat o niezależności krajowych agencji i nadzorze nad dużymi zawodami. USADA nigdy nie zaakceptowała stanowiska, że w ten sposób spór został zakończony; Tygart oskarżał WADA i CHINADA o tuszowanie sprawy oraz nierówne stosowanie przepisów. WADA odrzuciła te zarzuty, powołując się na ustalenia Cottiera i ograniczenia, z jakimi mierzyła się przy prawnym kwestionowaniu chińskiego dochodzenia.
Finansowanie i audyt dodatkowo obciążają relacje
Napięcia objęły również finansowanie WADA. Według ESPN Stany Zjednoczone zaczęły w 2025 roku wstrzymywać roczną składkę w wysokości około 3,6 miliona dolarów amerykańskich, domagając się większej przejrzystości i niezależnego audytu działalności Agencji. Kongres Stanów Zjednoczonych powiązał dalsze finansowanie z wymogami dotyczącymi audytu, a prezydent Donald Trump podpisał 3 lutego 2026 roku szerszą ustawę budżetową zawierającą odpowiedni przepis. Biały Dom w czerwcowym liście dodatkowo sprzeciwił się temu, że przedstawiciel Stanów Zjednoczonych nie uczestniczył w nadzwyczajnym posiedzeniu Komitetu Wykonawczego WADA. WADA i instytucje amerykańskie nie dyskutują już zatem wyłącznie o jednej sprawie lub jednym zaleceniu technicznym, lecz także o podziale kompetencji, odpowiedzialności finansowej i prawie państw finansujących do sprawowania nadzoru.
CHINADA i ITA odnawiają współpracę w zakresie testów i dochodzeń
W chwili, gdy Stany Zjednoczone oddalają się od WADA, ITA i CHINADA ogłosiły odnowienie wieloletniej współpracy. Zgodnie z komunikatem ITA nowa umowa ustanawia ramy koordynacji testów, wymiany informacji antydopingowych i danych wywiadowczych, wspólnej pracy przy pobieraniu próbek i świadczeniu innych usług oraz realizacji projektów edukacyjnych i szkolenia personelu. Współpraca obejmuje również działalność wywiadowczą i dochodzenia, co ma szczególne znaczenie, ponieważ współczesny system antydopingowy zależy nie tylko od wyników laboratoryjnych, lecz także od analizy danych, zgłoszeń i ukierunkowanych kontroli. Dyrektor generalny ITA Benjamin Cohen podkreślił, że niezależne zarządzanie międzynarodowe może być skuteczne wyłącznie przy ścisłej koordynacji z wiarygodnymi partnerami krajowymi i regionalnymi. Dyrektor CHINADA Li Zhiquan oświadczył, że duże zawody wymagają wysokich standardów, koordynacji i wzajemnego zaufania.
Obie organizacje współpracowały już przy programach podczas Zimowych Igrzysk Olimpijskich Pekin 2022, Igrzysk Azjatyckich Hangzhou 2022, przeprowadzonych w 2023 roku, oraz Zimowych Igrzysk Azjatyckich Harbin 2025. ITA podaje, że współpracowały również podczas Światowych Igrzysk w Chengdu w 2025 roku, gdzie agencja międzynarodowa realizowała niezależny program antydopingowy i edukacyjny we współpracy z lokalnymi organizatorami i CHINADA. Kolejne większe wspólne zadanie ma być związane z Mistrzostwami Świata w Pływaniu w Pekinie w grudniu 2026 roku. Ta ciągłość pokazuje, że instytucje międzynarodowe nadal włączają chińską agencję do programów operacyjnych pomimo politycznych konsekwencji sprawy pływaków z 2021 roku. Odnowiona umowa sama w sobie nie rozwiązuje kwestii podniesionych przez USADA i amerykańskich polityków, ale potwierdza, że ITA uważa współpracę z organizacjami krajowymi za kluczową dla realizacji niezależnych programów.
Model opisany przez ITA w umowie z CHINADA pokazuje jednocześnie, że debata nie sprowadza się do prostego wyboru pomiędzy kontrolą krajową a międzynarodową. Organ międzynarodowy może zachować uprawnienia w zakresie planowania i podejmowania decyzji, podczas gdy krajowa agencja zapewnia lokalną wiedzę, personel, logistykę oraz powiązanie z krajowym systemem sportowym. WADA postrzega właśnie taki podział ról jako sposób ograniczenia konfliktów interesów podczas dużych zawodów. USADA ostrzega jednak, że jakość modelu zależy od rzeczywistej niezależności międzynarodowego operatora, przejrzystych zasad i możliwości zewnętrznego nadzoru. Umowa pomiędzy ITA i CHINADA będzie zatem postrzegana nie tylko jako partnerstwo techniczne, lecz także jako wskaźnik zdolności globalnego systemu do budowania zaufania po jednej z największych kontrowersji antydopingowych ostatnich lat.
Decyzja w sprawie przepisów ukształtuje system przed Los Angeles
Komitet Wykonawczy WADA ma spotkać się 10 i 11 września 2026 roku w Belgradzie, gdzie rozpatrzy strategiczne kwestie międzynarodowego systemu antydopingowego. Zgodnie z dotychczas opublikowanym harmonogramem i doniesieniami dotyczącymi konsultacji propozycja związana z zaleceniem 19 może znaleźć się wśród tematów, w których decyzje zostaną podjęte po zebraniu uwag zainteresowanych stron. Jeżeli zmiany zostaną przyjęte, ich wdrożenie za pośrednictwem Międzynarodowego Standardu Testowania od 2027 roku pozostawiłoby organizatorom LA28 stosunkowo krótki czas na dostosowanie protokołów, umów i finansowania. Konieczne będzie precyzyjne określenie, kto przygotowuje plan testowania, kto wybiera sportowców, kto może uczestniczyć w pobieraniu próbek i kto prowadzi postępowanie po niekorzystnym wyniku laboratoryjnym. Równie ważne będzie ustalenie, w jaki sposób krajowa agencja może wnosić wkład w program bez wpływania na wrażliwe decyzje.
Rozstrzygnięcie nie usunie głębszego problemu zaufania pomiędzy WADA a instytucjami amerykańskimi. Nawet najbardziej szczegółowy standard techniczny z trudem będzie skuteczny, jeżeli kluczowi uczestnicy podważają wzajemnie swoją niezależność albo wstrzymują finansowanie i wsparcie polityczne. Jednocześnie umowa pomiędzy ITA i CHINADA pokazuje, że międzynarodowy system antydopingowy nadal rozszerza się poprzez sieć formalnych partnerstw, obejmującą również państwa, których praktyki były przedmiotem poważnej krytyki. Przed LA28 kluczowym pytaniem nie jest więc wyłącznie to, kto będzie pobierał próbki, lecz kto będzie miał prawo podejmować najważniejsze decyzje i w jaki sposób udowodni, że podejmuje je bez interesu politycznego, narodowego lub sportowego. Odpowiedź, którą WADA, MKOl, USADA i ITA znajdą w ciągu najbliższych dwóch lat, może wyznaczyć standard dużych zawodów na długo po zakończeniu igrzysk w Los Angeles.
Źródła:
- Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) – decyzje Komitetu Wykonawczego i wyjaśnienie zalecenia 19 dotyczącego niezależnych testów podczas dużych zawodów (link)
- Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) – konsultacje dotyczące zmian standardów międzynarodowych i status zaleceń Grupy Roboczej (link)
- Amerykańska Agencja Antydopingowa (USADA) – oświadczenie Travisa Tygarta dotyczące roli krajowych agencji podczas dużych zawodów (link)
- Biały Dom, Biuro ds. Krajowej Polityki Kontroli Narkotyków – otwarty list Sary Carter dotyczący niezależności krajowych organizacji antydopingowych (link)
- ESPN – relacja dotycząca listu senator Marsha Blackburn do przewodniczącej MKOl Kirsty Coventry oraz amerykańskich żądań przed LA28 (link)
- Międzynarodowa Agencja Testująca (ITA) – komunikat dotyczący odnowionej umowy z CHINADA i obszarów wspólnej pracy (link)
- Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) – końcowy raport Cottiera dotyczący postępowania w sprawie 23 chińskich pływaków (link)
- Biały Dom – oficjalne potwierdzenie, że 3 lutego 2026 roku podpisano Ustawę o skonsolidowanych środkach budżetowych na 2026 rok (link)
- Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) – oficjalne informacje dotyczące posiedzenia Komitetu Wykonawczego w Belgradzie 10 i 11 września 2026 roku (link)