Coala Festival otworzył 12. edycję w São Paulo z Marią Bethânią, Emicidą i spotkaniami pokoleń brazylijskiej muzyki
Dwunasta edycja Coala Festival rozpoczęła się 12 września w Memorial da América Latina w São Paulo, z programem, który ponownie łączy historycznie ważne nazwiska brazylijskiej muzyki z artystami kształtującymi jej współczesną scenę. Według relacji UOL pierwszy dzień naznaczyli Maria Bethânia, która swoim występem kontynuuje obchody sześciu dekad kariery zawodowej, oraz Emicida, jeden z najbardziej wpływowych brazylijskich raperów swojego pokolenia. Festiwal odbywa się 12 i 13 września 2026 roku, a tegoroczny program obejmuje MPB, rap, samba-pop, piseiro, soul, rock alternatywny i muzykę elektroniczną. Organizatorzy kontynuują w ten sposób model, na którym Coala buduje swoją tożsamość od pierwszej edycji w 2014 roku: zestawianie uznanych autorów i wykonawców z nowymi nazwiskami, a także tworzenie współprac, które rzadko można zobaczyć podczas standardowych tras koncertowych. Chociaż Bethânia i Emicida byli głównymi nazwiskami sobotniego programu, sam dzień festiwalowy rozpoczął się wcześniej występem Zeki Veloso, a następnie w ciągu popołudnia rozwijał się w kierunku wieczornych koncertów na głównej scenie.
Maria Bethânia w centrum pierwszego dnia
Największy symboliczny ciężar pierwszego dnia niósł powrót Marii Bethânii, jednej z kluczowych postaci brazylijskiej muzyki popularnej. Gshow i Billboard Brasil podają, że jej występ pomyślano jako przekrój przez różne okresy kariery, którą artystka liczy od ogólnokrajowego przełomu w spektaklu Opinião w 1965 roku. W tym kontekście program związany jest z obchodami 60 lat kariery, z repertuarem, w którym spotykają się piosenki z różnych dekad, wśród nich Cheiro de Amor, As Canções Que Você Fez Pra Mim i Não Dá Mais Pra Segurar (Explode Coração). Folha de S.Paulo we wcześniejszym omówieniu jej jubileuszowej trasy przypomina, że Bethânia wiąże swoją karierę właśnie z Opinião, spektaklem, w którym w 1965 roku zastąpiła Narę Leão i niemal z dnia na dzień stała się rozpoznawalną w całym kraju interpretatorką. Fakt ten nadaje festiwalowemu występowi dodatkowy ciężar: nie chodzi jedynie o retrospektywę przebojów, lecz o prezentację artystki, której estetyka sceniczna od dziesięcioleci opiera się na powiązaniu muzyki, poezji, teatru i interpretacji tekstu.
Występ Bethânii w São Paulo jest zarazem jej powrotem na scenę Coali po czterech latach. Billboard Brasil przypomina, że poprzednio wystąpiła na festiwalu w 2022 roku, kiedy zamknęła program ostatniego dnia, w edycji, podczas której wydarzenie po okresie pandemii wróciło do pełnego formatu. Według harmonogramu opublikowanego przez Exame Bethânia była 12 września przewidziana na końcowy termin głównej sceny o godz. 20.40, po Emicidzie. W programie otrzymała tym samym rolę finałowego rozdziału dnia, który już samą strukturą podkreślał historyczną rozpiętość brazylijskiej muzyki: od Zeki Veloso i Cícera z Dudą Beat, przez spotkanie Marcosa Valle i Any Frango Elétrico, po rap i wielki finał jednej z najbardziej rozpoznawalnych brazylijskich interpretatorek. Takie zestawienie wykonawców nie jest przypadkowe; Coala od lat buduje swoją festiwalową opowieść na idei, że różne pokolenia nie występują w oddzielnych niszach, lecz w tym samym ciągu programowym.
Emicida wrócił na Coalę z projektem "Racional MCMV"
Drugim wielkim nazwiskiem soboty był Emicida, który wrócił na Coala Festival z trasą Emicida Racional MCMV. Billboard Brasil podaje, że aktualny projekt związany jest z wydawnictwem Emicida Racional VL 2 – Mesmas Cores & Mesmos Valores, dziełem, w którym raper ponownie nawiązuje dialog z dziedzictwem grupy Racionais MC's oraz z muzyką, która silnie wpłynęła na jego artystyczne ukształtowanie. Przed festiwalem zapowiedziano również, że na scenie dołączą do niego Jotapê i Puro Suco, dzięki czemu występ dodatkowo nabrał charakteru międzypokoleniowego spotkania w obrębie brazylijskiego hip-hopu. Według wcześniejszej zapowiedzi przytoczonej przez Terra raper podkreślił, że na scenę Coali wraca po raz pierwszy od 2017 roku, choć w międzyczasie odwiedzał festiwal jako członek publiczności. To samo źródło podaje, że koncert łączy nowszy materiał z utworami z różnych etapów jego dyskografii, od wczesnej fazy mixtape'ów po album AmarElo.
Pozycja Emicidy w programie ma szersze znaczenie niż sam powrót popularnego wykonawcy. Coala od początku profilowała się jako festiwal brazylijskiej muzyki w szerokim znaczeniu, bez sprowadzania tego pojęcia do jednego gatunku czy pokolenia, a rap w ciągu ostatniej dekady stał się jednym z jej ważnych elementów. W sobotnim programie Emicida znalazł się więc pomiędzy wspólnym występem Marcosa Valle i Any Frango Elétrico a finałem z Bethânią, co w ciągu kilku godzin połączyło autorską tradycję MPB, współczesny alternatywny pop i hip-hop. UOL właśnie spotkania między pokoleniami wyróżnił jako jedną z głównych cech otwarcia 12. edycji. W tym sensie projekt Emicidy, który świadomie powraca do Racionais MC's jako podstawowego punktu odniesienia, dodatkowo wpisuje się w festiwalową logikę łączenia muzycznego dziedzictwa z aktualnym wyrazem.
Od Marcosa Valle i Any Frango Elétrico do Buraka Som Sistema
Pierwszy dzień festiwalu nie ograniczał się do dwóch głównych nazwisk. Według opublikowanego harmonogramu, który przytoczyły Exame i Veja São Paulo, program głównej sceny otworzył Zeca Veloso o godz. 13.30, po czym wystąpił Cícero z Dudą Beat. Buraka Som Sistema wystąpiła w popołudniowym paśmie, a UOL opisał ten koncert jako jeden z rzadkich występów portugalskiej grupy w Brazylii. Później scenę przejęli Marcos Valle i Ana Frango Elétrico, przed Emicidą i Bethânią. Równolegle w sali Auditório Simón Bolívar wystąpił Rubel z orkiestrą, dzięki czemu festiwal również przestrzennie rozszerzył główny program poza plenerową scenę Memorial da América Latina.
Szczególną uwagę przyciągnęło spotkanie Marcosa Valle i Any Frango Elétrico, dwojga autorów, których dzieli ponad pół wieku różnicy wieku, lecz łączy wyraźne zamiłowanie do studyjnego eksperymentu, harmonicznej swobody i brazylijskich tradycji popowych. Folha de S.Paulo podaje, że ich współpraca rozwinęła się po nawiązaniu wzajemnego kontaktu i wcześniejszych wspólnych występach, a festiwalowy koncert pomyślano jako skróconą wersję ich wspólnego projektu. Według zapowiedzi gazety w repertuarze znalazły się utwory Valle, takie jak Estrelar i Samba de Verão, ale także kompozycje Any Frango Elétrico, wśród nich Mulher Homem Bicho i Boy of Stranger Things. Takie połączenie dobrze ilustruje redakcyjną logikę Coali: starsza dyskografia nie pojawia się wyłącznie jako dziedzictwo, które należy odtwarzać, lecz jako materiał, który można odczytać z nowej perspektywy.
Cícero i Duda Beat reprezentowali inny typ dialogu. Ich wspólny występ zapowiedziano jako część sobotniego programu już w maju, kiedy Billboard Brasil opublikował informację, że Cícero przyjedzie na Coalę z Dudą Beat jako gościem specjalnym. Zeca Veloso, który otworzył koncertową część dnia, należy do młodszego pokolenia autorów, natomiast włączenie Buraka Som Sistema poszerzyło brzmieniowe ramy festiwalu w stronę muzyki elektronicznej i portugalskiej sceny. Sobota pokazała tym samym, że pojęcie "brazylijskiej muzyki", w rozumieniu Coali, nie jest zamkniętą ramą repertuarową, lecz punktem wyjścia dla współprac, wpływów i powiązań w szerszej przestrzeni muzyki portugalskojęzycznej.
Niedziela przynosi Criola, Seua Jorgea i Joãoa Gomesa
Drugi dzień, 13 września, kontynuuje tę samą logikę, lecz z innymi akcentami gatunkowymi. Według harmonogramu Exame program głównej sceny rozpoczyna występ Sophii Chablau i Felipea Vaqueira, po których kolejno wystąpią raperka Duquesa, Luedji Luna z grupą Fat Family, João Gomes, Seu Jorge i Criolo. Między poszczególnymi koncertami przewidziano sety DJ-skie i baile łączące Romę Santanę i Edmilsona dos Teclados. W sali Auditório Simón Bolívar zapowiedziano Toma Zé z programem upamiętniającym zbliżające się 90. urodziny, przez co ponownie ustanowiona zostaje więź z najwcześniejszą historią samego festiwalu: Tom Zé był wśród wykonawców pierwszego Coala Festival w 2014 roku.
Jednym z kluczowych niedzielnych występów będzie koncert Criola poświęcony 15. rocznicy albumu Nó na Orelha. Billboard Brasil zapowiedział, że raper i wokalista wykona ten album w specjalnym programie festiwalowym, a właśnie Criolo był jednym z wielkich nazwisk pierwszej Coali dwanaście lat temu. Jego powrót do materiału z 2011 roku dodatkowo łączy obecną edycję z początkami wydarzenia. Końcowy termin głównej sceny zarezerwowano dla Criola, a przed nim wystąpi Seu Jorge. João Gomes, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli współczesnego piseiro, wnosi odmienną regionalną linię brazylijskiej muzyki popularnej, powstałą na północnym wschodzie kraju i w ostatnich latach silnie obecną na wielkich scenach.
Ważną część niedzielnego programu tworzą również artystki łączące rap, R&B, soul i współczesny brazylijski pop. Luedji Luna występuje z Fat Family, zespołem, który zaznaczył swoją obecność w brazylijskim R&B i soulu lat 90. Billboard Brasil przytoczył komentarz Luny, według którego Fat Family należał do jej wczesnych muzycznych punktów odniesienia, dlatego ich wspólny występ ma także osobisty wymiar przekazywania wpływów między pokoleniami. Duquesa reprezentuje nowszą falę brazylijskiego rapu, podczas gdy Sophia Chablau i Felipe Vaqueiro prezentują autorski alternatywny wyraz. Niedzielny harmonogram nie funkcjonuje więc jedynie jako ciąg wielkich nazwisk, lecz jako kontynuacja podstawowej idei kuratorskiej festiwalu: pokazać, jak szeroko współczesna brazylijska scena rozciąga się pomiędzy tradycją, gatunkami regionalnymi, muzyką miejską i eksperymentalnym popem.
Festiwal, który wyrósł z potrzeby stworzenia przestrzeni dla nowej brazylijskiej sceny
Coala Festival uruchomiono w 2014 roku w São Paulo, a jego historia pomaga wyjaśnić, dlaczego programowe "zderzenia" różnych pokoleń także dziś pozostają w centrum wydarzenia. Według retrospektywy magazynu Noize i wcześniejszych wywiadów ze współzałożycielem Gabrielem Andrade idea festiwalu nabrała siły po zamknięciu klubu Studio SP, ważnego miejsca dla ówczesnej nowej brazylijskiej sceny. Pierwsza edycja odbyła się właśnie w Memorial da América Latina, a wśród wykonawców byli Criolo, Tom Zé, O Terno, 5 a Seco i Trupe Chá de Boldo. Organizatorzy od początku łączyli bardziej znane nazwiska z wykonawcami potrzebującymi szerszej przestrzeni festiwalowej, co później stało się rozpoznawalnym modelem Coali. RTP w retrospektywie historii festiwalu również podkreśliło, że od 2014 roku wydarzenie rozwinęło się z lokalnej imprezy w szerszą platformę muzyczną, a w 2024 roku doczekało się także edycji w Portugalii.
Ta międzynarodowa ekspansja jest ważna dla zrozumienia obecnej pozycji marki. Coala nie jest już tylko corocznym weekendem w São Paulo, lecz platformą, która organizuje również inne projekty koncertowe, współpracuje z wykonawcami i próbuje wprowadzić brazylijski katalog muzyczny w dialog z innymi scenami portugalskojęzycznego obszaru. Mimo to edycja w São Paulo pozostaje jej historycznym centrum. Memorial da América Latina, w dzielnicy Barra Funda, również w tym roku jest miejscem, w którym na tej samej osi programowej spotykają się artyści, których kariery zaczynały się w całkowicie różnych epokach społecznych, technologicznych i fonograficznych.
Szerszy przekrój brazylijskiej muzyki zamiast jednej formuły gatunkowej
Program 2026 pokazuje także, jak w ciągu ostatnich kilkunastu lat zmieniła się definicja dużego festiwalu brazylijskiej muzyki. MPB i samba nie są już jedynymi naturalnymi centrami takiego wydarzenia; równorzędne miejsce zajmują rap, piseiro, współczesne R&B, indie i muzyka elektroniczna. Maria Bethânia i Marcos Valle reprezentują autorów i interpretatorów, których kariery są głęboko związane z drugą połową XX wieku, natomiast Emicida, Criolo i Seu Jorge należą do pokoleń, które poszerzały obraz brazylijskiej muzyki popularnej na przełomie XXI wieku. João Gomes, Duquesa, Ana Frango Elétrico, Luedji Luna, Duda Beat i Sophia Chablau reprezentują różne kierunki nowszego okresu. W tym samym programie pojawiają się także artyści tacy jak Tom Zé, którego eksperymentalna twórczość łączy historyczną awangardę brazylijskiej piosenki ze współczesnym kontekstem festiwalowym.
Dlatego tegoroczna edycja sprawia wrażenie bardziej przekroju muzycznych linii niż programu zbudowanego wokół jednego dominującego gatunku. Sobota, 12 września, zaoferowała ciągłość od Zeki Veloso do Bethânii, z Emicidą i szeregiem projektów współpracy pośrodku. Niedziela, 13 września, kontynuuje ten łuk przez rap, piseiro, soul i autorski pop, kończąc powrotem Criola do albumu Nó na Orelha. Według dotychczas opublikowanych informacji właśnie taki harmonogram jest głównym przesłaniem 12. Coala Festival: brazylijska muzyka nie jest przedstawiana jako zamknięty kanon, lecz jako nieustanna rozmowa między artystami, którzy budowali ją przez dziesięciolecia, a tymi, którzy obecnie ją zmieniają.
Źródła:
- UOL / TOCA – relacja z początku Coala Festival 2026 i przegląd głównych wykonawców pierwszego i drugiego dnia (link)
- Exame – harmonogram występów, godziny i program głównej sceny oraz sali Auditório Simón Bolívar (link)
- Billboard Brasil – zapowiedź występu Emicidy, projektu "Emicida Racional MCMV" oraz gościnnych występów Jotapê i Puro Suco (link)
- Gshow – potwierdzenie występu Marii Bethânii oraz informacje o programie, którym świętuje 60 lat kariery (link)
- Folha de S.Paulo – kontekst 60 lat kariery Marii Bethânii i jej ogólnokrajowego przełomu w spektaklu "Opinião" w 1965 roku (link)
- Folha de S.Paulo – kontekst wspólnego projektu Marcosa Valle i Any Frango Elétrico oraz zapowiedziany repertuar festiwalowy (link)
- NOIZE – historia Coala Festival, powstanie projektu w 2014 roku i rozwój kuratorskiej koncepcji łączenia uznanych i nowych wykonawców (link)
- RTP Antena 1 – retrospektywa historii Coala Festival i rozszerzenie festiwalu z São Paulo na Portugalię (link)