CAS skrócił zawieszenie Rhonexa Kipruto, Patricia Álvarez ukarana na dwa lata za doping
Sportowy Sąd Arbitrażowy w Lozannie częściowo uwzględnił odwołanie kenijskiego długodystansowca Rhonexa Kipruto i skrócił jego zakaz startów za naruszenie przepisów antydopingowych z sześciu do pięciu lat. Chodzi o sprawę, która miała w lekkoatletyce duże znaczenie, ponieważ dotyczy biegacza, który był rekordzistą świata w biegu ulicznym na 10 kilometrów i brązowym medalistą na 10 000 metrów podczas mistrzostw świata. Zgodnie z komunikatem Sportowego Sądu Arbitrażowego panel CAS potwierdził, że Kipruto dopuścił się naruszenia przepisów antydopingowych, ale uznał, że dodatkowe wydłużenie kary z powodu okoliczności obciążających powinno wynosić rok, a nie dwa lata.
Decyzja oznacza, że nie jest kwestionowane podstawowe ustalenie dotyczące manipulacji krwią, lecz wyłącznie czas trwania sankcji. CAS wskazał, że profil biologiczny Kipruto był wynikiem manipulacji krwią oraz że wyjaśnienia medyczne przedstawione przez sportowca nie spełniły wymaganych kryteriów diagnostycznych. Kenijczyk twierdził w postępowaniu, że nie dopuścił się naruszenia i domagał się uchylenia decyzji Trybunału Dyscyplinarnego World Athletics, lecz panel arbitrażowy nie uwzględnił tej części odwołania. Sankcja jest liczona z uwzględnieniem okresu tymczasowego zawieszenia, które zostało na niego nałożone od 11 maja 2023 roku.
W odrębnej sprawie hiszpańska lekkoatletka Patricia Álvarez Pérez otrzymała dwuletni zakaz startów po postępowaniu, w którym stwierdzono obecność i użycie furosemidu. Według decyzji opublikowanej w systemie Athletics Integrity zawieszenie jest związane z naruszeniem przepisów antydopingowych, a furosemid znajduje się w grupie diuretyków i środków maskujących na Liście substancji zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej. Hiszpańskie media podają, że unieważniane są jej wyniki od 29 marca 2024 roku, w tym starty osiągnięte w okresie przed nałożeniem ostatecznej sankcji.
Kipruto pozostaje ukarany, ale o rok krócej
Według komunikatu CAS z 16 kwietnia 2026 roku Rhonex Kipruto odwołał się od decyzji Trybunału Dyscyplinarnego Athletics Integrity Unit, organu działającego w ramach systemu World Athletics. Trybunał Dyscyplinarny wcześniej nałożył na niego sześć lat zakazu startów po stwierdzeniu, że nieprawidłowości w jego biologicznym paszporcie sportowca wynikają z dopingu. CAS po postępowaniu odwoławczym potwierdził istnienie naruszenia, ale uznał, że sankcja w części dotyczącej okoliczności obciążających powinna być łagodniejsza.
Pierwotna kara składała się z czterech lat zakazu za umyślne naruszenie przepisów antydopingowych oraz dodatkowych dwóch lat z powodu okoliczności obciążających. World Athletics twierdziła, że okoliczności obciążające były związane z wieloma przypadkami dopingu krwi oraz z twierdzeniem, że sportowiec uczestniczył w przemyślanym i wyrafinowanym systemie dopingowym. CAS zaakceptował, że okoliczności obciążające istnieją, lecz powołał się na zasadę proporcjonalności i skrócił dodatkowy okres zakazu do 12 miesięcy. W ten sposób łączna sankcja została sprowadzona do pięciu lat zakazu startów.
W opublikowanym wyroku arbitrażowym wskazano, że wyniki Kipruto uzyskane od 2 września 2018 roku do 11 maja 2023 roku zostają unieważnione. Obejmuje to również konsekwencje wynikające z takiej dyskwalifikacji, takie jak utrata tytułów, medali, punktów, nagród i kwot pieniężnych związanych ze startami w tym okresie. Trybunał Dyscyplinarny World Athletics już wcześniej objął ten sam okres swoją decyzją, a CAS tę część potwierdził. Dla sportowca oznacza to, że skrócenie kary nie zmienia sportowych konsekwencji związanych z wynikami z okresu objętego sporem.
Kipruto jest jednym z bardziej znanych lekkoatletów ukaranych na podstawie paszportu biologicznego. Biologiczny paszport sportowca nie opiera się wyłącznie na jednym pozytywnym wyniku, lecz monitoruje wybrane parametry biologiczne przez dłuższy okres. Jeśli eksperci ustalą wzorzec, którego nie da się rozsądnie wyjaśnić przyczynami fizjologicznymi, medycznymi lub innymi dozwolonymi powodami, takie dane mogą stanowić podstawę postępowania dopingowego. W tej sprawie, według AIU i CAS, ustalenia ekspertów wskazywały na manipulację krwią.
Paszport biologiczny był głównym dowodem
Athletics Integrity Unit poinformowała już w czerwcu 2024 roku, że Kipruto został ukarany po tym, jak Trybunał Dyscyplinarny uznał, że nieprawidłowości w jego paszporcie biologicznym były wynikiem dopingu. Według ówczesnego komunikatu AIU przeanalizowano próbki krwi pobierane w okresie od lipca 2018 roku do marca 2022 roku, a kilku ekspertów przeanalizowało paszport wraz z jego harmonogramem startów. AIU podała, że eksperci jednomyślnie ocenili, iż doping jest bardzo prawdopodobny na podstawie nieprawidłowych wzorców hematologicznych.
Kipruto w obronie twierdził, że odchylenia mogły być skutkiem naturalnych i specyficznych cech jego organizmu, różnych stanów medycznych i okoliczności zdrowotnych. Trybunał Dyscyplinarny odrzucił taką obronę, a CAS w postępowaniu odwoławczym ponownie rozważył dowody naukowe i opinie biegłych. Według uzasadnienia CAS panel uznał, że zaproponowane wyjaśnienie medyczne nie zostało udowodnione na wymaganym poziomie. Sąd potwierdził więc, że chodzi o naruszenie przepisów dotyczące użycia lub próby użycia substancji zabronionej albo metody zabronionej.
Ta część decyzji jest ważna, ponieważ pokazuje, że we współczesnych postępowaniach antydopingowych coraz częściej stosuje się analizę kryminalistyczną długoterminowych danych biologicznych. W dopingu krwi celem może być zwiększenie zdolności przenoszenia tlenu i wytrzymałości, co jest szczególnie istotne w konkurencjach długodystansowych. Takie metody często trudniej udowodnić bezpośrednim wykryciem jednej substancji, dlatego paszport biologiczny służy jako narzędzie do rozpoznawania wzorców odbiegających od oczekiwanych wartości. CAS ocenił w tej sprawie, że materiał dowodowy jest wystarczający do potwierdzenia naruszenia.
Skrócenie kary o jeden rok nie oznacza uniewinnienia sportowca ani zmiany stanowiska, że doszło do naruszenia przepisów. Przeciwnie, panel arbitrażowy wyraźnie potwierdził, że naruszenie zostało udowodnione i że chodzi o umyślną formę dopingu. Różnica wobec decyzji pierwszej instancji dotyczy oceny, o ile okoliczności obciążające powinny zwiększyć podstawowy czteroletni zakaz. W praktyce Kipruto nadal obowiązuje wieloletni zakaz startów, a jego kariera sportowa i wyniki z okresu, którego dotyczy decyzja, pozostają poważnie dotknięte.
Sprawa Patricii Álvarez związana z furosemidem
Patricia Álvarez Pérez, hiszpańska biegaczka startująca w biegach ulicznych i biegach długodystansowych, została ukarana dwuletnim zakazem startów za naruszenie przepisów antydopingowych. Według decyzji organu dyscyplinarnego opublikowanej w dokumentacji Athletics Integrity sprawa dotyczy obecności i użycia furosemidu. Mundo Deportivo podaje, że sankcja zaczęła obowiązywać 14 lipca 2025 roku i trwa do lipca 2027 roku, przy unieważnieniu wyników od 29 marca 2024 roku.
Furosemid jest diuretykiem, a w kontekście antydopingowym jest szczególnie ważny, ponieważ może działać jako środek maskujący. Zgodnie z Listą substancji i metod zabronionych Światowej Agencji Antydopingowej na 2026 rok diuretyki i środki maskujące są zabronione w sporcie przez cały czas, z wyjątkiem przypadków objętych przepisami o wyłączeniu dla celów terapeutycznych. Takie substancje nie muszą bezpośrednio poprawiać wyniku w taki sam sposób jak stymulanty czy sterydy anaboliczne, ale mogą wpływać na procedurę kontroli i utrudniać wykrywanie innych substancji zabronionych.
W hiszpańskiej sprawie kluczową konsekwencją nie jest tylko dwuletni zakaz, lecz także unieważnienie wyników. Może to obejmować utratę miejsc, nagród i oficjalnych wyników w biegach rozegranych po dacie, od której stosuje się dyskwalifikację. Według dostępnych informacji wśród wyników objętych unieważnieniem wymieniane jest także trzecie miejsce w półmaratonie Azkoitia-Azpeitia. Takie decyzje pokazują, że przepisy antydopingowe dotykają nie tylko profesjonalnych gwiazd międzynarodowej lekkoatletyki, lecz także sportowców z mniej eksponowanych kręgów rywalizacji, jeśli startują w wydarzeniach objętych przepisami World Athletics.
W przeciwieństwie do sprawy Kipruto, sprawa Patricii Álvarez nie koncentruje się na paszporcie biologicznym i długoterminowych wzorcach parametrów krwi, lecz na substancji zabronionej. Mimo to obie sprawy pokazują szerokość systemu antydopingowego w lekkoatletyce. Jedna dotyczy złożonej analizy wartości hematologicznych i zarzutów manipulacji krwią, a druga substancji, która według przepisów międzynarodowych zalicza się do diuretyków i środków maskujących. W obu sprawach konsekwencje obejmują zakaz rywalizacji i unieważnienie wyników.
Dlaczego decyzje są ważne dla lekkoatletyki
Lekkoatletyka w ostatnich latach znajduje się pod silną presją, aby systematycznie egzekwować przepisy antydopingowe, szczególnie w konkurencjach wytrzymałościowych, w których niewielkie przewagi fizjologiczne mogą mieć duży wpływ na wynik. World Athletics i Athletics Integrity Unit podkreślają, że paszport biologiczny, kontrole celowane oraz międzynarodowa wymiana danych są kluczowymi narzędziami w wykrywaniu bardziej złożonych przypadków. Postępowanie przeciwko Kipruto dodatkowo przyciągnęło uwagę, ponieważ dotyczy sportowca z wynikami na najwyższym poziomie i międzynarodową renomą. Gdy sankcje dotyczą sportowców o takim profilu, konsekwencje nie sprowadzają się tylko do pojedynczej kariery, lecz wpływają również na zaufanie do wyników, rekordów i systemu rywalizacji.
CAS pełni w systemie sportowym rolę najważniejszego organu arbitrażowego dla sporów wynikających z decyzji międzynarodowych federacji i postępowań antydopingowych. Według opisu samego sądu jest to niezależna instytucja do rozwiązywania sporów sportowych, założona w 1984 roku. Jego decyzje w sprawach takich jak sprawa Kipruto są ważne, ponieważ określają, jak stosuje się przepisy dotyczące dowodzenia, proporcjonalności kary i konsekwencji dla osiągniętych wyników. W tej sprawie CAS wysłał podwójny sygnał: potwierdził znaczenie dowodowe paszportu biologicznego, ale jednocześnie skorygował czas trwania dodatkowej kary.
Dla sportowców, trenerów i organizatorów zawodów obie decyzje mają również wymiar prewencyjny. Pierwsza przypomina, że długoterminowe dane biologiczne mogą doprowadzić do sankcji nawet bez klasycznego publicznie wskazanego pozytywnego wyniku na jedną substancję. Druga potwierdza, że substancje, które czasem mogą być postrzegane jako środki pomocnicze lub medyczne, niosą poważne ryzyko antydopingowe, jeśli nie są objęte przepisami i dokumentacją dotyczącą dozwolonego użycia. System przy tym nie różnicuje istotnie rozpoznawalności sportowca, gdy stwierdzone zostanie naruszenie przepisów: konsekwencje mogą objąć zarówno elitarnych biegaczy, jak i mniej znanych zawodników.
Do 25 maja 2026 roku dostępne dokumenty pokazują, że Kipruto pozostaje objęty pięcioletnim zakazem startów, z unieważnionymi wynikami od września 2018 roku do maja 2023 roku, podczas gdy Patricia Álvarez ma dwuletnie zawieszenie związane z furosemidem i unieważnieniem wyników od marca 2024 roku. Obie sprawy kontynuują szerszą dyskusję o skuteczności nadzoru antydopingowego, ale także o potrzebie, aby sportowcy dokładnie rozumieli przepisy dotyczące leków, wyłączeń terapeutycznych, parametrów biologicznych i odpowiedzialności za wszystko, co zostanie znalezione w ich organizmie lub ustalone w ich danych.
Źródła:
- Court of Arbitration for Sport – komunikat o częściowym uwzględnieniu odwołania Rhonexa Kipruto i skróceniu sankcji do pięciu lat (link)
- Court of Arbitration for Sport – opublikowany wyrok arbitrażowy w sprawie CAS 2024/A/10704 Rhonex Kipruto v. World Athletics (link)
- Athletics Integrity Unit – komunikat o pierwotnym sześcioletnim zakazie dla Rhonexa Kipruto z powodu nieprawidłowości w paszporcie biologicznym (link)
- Athletics Integrity Unit – decyzja w sprawie World Athletics przeciwko Patricii Álvarez Pérez (link)
- Mundo Deportivo – raport o dwuletnim zawieszeniu Patricii Álvarez i unieważnieniu wyników od 29 marca 2024 roku (link)
- World Anti-Doping Agency – Lista substancji i metod zabronionych na 2026 rok, obejmująca diuretyki i środki maskujące (link)